सूक्त 29: दो अरणियों से अग्नि मन्थन

अस्ती॒दम॑धि॒मन्थ॑न॒मस्ति॑ प्र॒जन॑नं कृ॒तम् ।
ए॒तां वि॒श्पत्नी॒मा भ॑रा॒ग्निं म॑न्थाम पू॒र्वथा॑

astīdamadhimanthanamasti prajananaṃ kṛtam |
etāṃ viśpatnīmā bharāgniṃ manthāma pūrvathā

अ॒रण्यो॒र्निहि॑तो जा॒तवे॑दा॒ गर्भ॑ इव॒ सुधि॑तो ग॒र्भिणी॑षु ।
दि॒वेदि॑व॒ ईड्यो॑ जागृ॒वद्भि॑र्ह॒विष्म॑द्भिर्मनु॒ष्ये॑भिर॒ग्निः

araṇyornihito jātavedā garbha iva sudhito garbhiṇīṣu |
divediva īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ

उ॒त्ता॒नाया॒मव॑ भरा चिकि॒त्वान्स॒द्यः प्रवी॑ता॒ वृष॑णं जजान ।
अ॒रु॒षस्तू॑पो॒ रुश॑दस्य॒ पाज॒ इळा॑यास्पु॒त्रो व॒युने॑ऽजनिष्ट

uttānāyāmava bharā cikitvānsadyaḥ pravītā vṛṣaṇaṃ jajāna |
aruṣastūpo ruśadasya pāja iḻāyāsputro vayune'janiṣṭa

इळा॑यास्त्वा प॒दे व॒यं नाभा॑ पृथि॒व्या अधि॑ ।
जात॑वेदो॒ नि धी॑म॒ह्यग्ने॑ ह॒व्याय॒ वोळ्ह॑वे

iḻāyāstvā pade vayaṃ nābhā pṛthivyā adhi |
jātavedo ni dhīmahyagne havyāya voḻhave

मन्थ॑ता नरः क॒विमद्व॑यन्तं॒ प्रचे॑तसम॒मृतं॑ सु॒प्रती॑कम् ।
य॒ज्ञस्य॑ के॒तुं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॑द॒ग्निं न॑रो जनयता सु॒शेव॑म्

manthatā naraḥ kavimadvayantaṃ pracetasamamṛtaṃ supratīkam |
yajñasya ketuṃ prathamaṃ purastādagniṃ naro janayatā suśevam

यदी॒ मन्थ॑न्ति बा॒हुभि॒र्वि रो॑च॒तेऽश्वो॒ न वा॒ज्य॑रु॒षो वने॒ष्वा ।
चि॒त्रो न याम॑न्न॒श्विनो॒रनि॑वृत॒ः परि॑ वृण॒क्त्यश्म॑न॒स्तृणा॒ दह॑न्

yadī manthanti bāhubhirvi rocate'śvo na vājyaruṣo vaneṣvā |
citro na yāmannaśvinoranivṛtaḥ pari vṛṇaktyaśmanastṛṇā dahan

जा॒तो अ॒ग्नी रो॑चते॒ चेकि॑तानो वा॒जी विप्र॑ः कविश॒स्तः सु॒दानु॑ः ।
यं दे॒वास॒ ईड्यं॑ विश्व॒विदं॑ हव्य॒वाह॒मद॑धुरध्व॒रेषु॑

jāto agnī rocate cekitāno vājī vipraḥ kaviśastaḥ sudānuḥ |
yaṃ devāsa īḍyaṃ viśvavidaṃ havyavāhamadadhuradhvareṣu

सीद॑ होत॒ः स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्सा॒दया॑ य॒ज्ञं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ॑ ।
दे॒वा॒वीर्दे॒वान्ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒हद्यज॑माने॒ वयो॑ धाः

sīda hotaḥ sva u loke cikitvānsādayā yajñaṃ sukṛtasya yonau |
devāvīrdevānhaviṣā yajāsyagne bṛhadyajamāne vayo dhāḥ

कृ॒णोत॑ धू॒मं वृष॑णं सखा॒योऽस्रे॑धन्त इतन॒ वाज॒मच्छ॑ ।
अ॒यम॒ग्निः पृ॑तना॒षाट् सु॒वीरो॒ येन॑ दे॒वासो॒ अस॑हन्त॒ दस्यू॑न्

kṛṇota dhūmaṃ vṛṣaṇaṃ sakhāyo'sredhanta itana vājamaccha |
ayamagniḥ pṛtanāṣāṭ suvīro yena devāso asahanta dasyūn

अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः ।
तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आ सी॒दाथा॑ नो वर्धया॒ गिर॑ः

ayaṃ te yonirṛtviyo yato jāto arocathāḥ |
taṃ jānannagna ā sīdāthā no vardhayā giraḥ

तनू॒नपा॑दुच्यते॒ गर्भ॑ आसु॒रो नरा॒शंसो॑ भवति॒ यद्वि॒जाय॑ते ।
मा॒त॒रिश्वा॒ यदमि॑मीत मा॒तरि॒ वात॑स्य॒ सर्गो॑ अभव॒त्सरी॑मणि

tanūnapāducyate garbha āsuro narāśaṃso bhavati yadvijāyate |
mātariśvā yadamimīta mātari vātasya sargo abhavatsarīmaṇi

सु॒नि॒र्मथा॒ निर्म॑थितः सुनि॒धा निहि॑तः क॒विः ।
अग्ने॑ स्वध्व॒रा कृ॑णु दे॒वान्दे॑वय॒ते य॑ज

sunirmathā nirmathitaḥ sunidhā nihitaḥ kaviḥ |
agne svadhvarā kṛṇu devāndevayate yaja

अजी॑जनन्न॒मृतं॒ मर्त्या॑सोऽस्रे॒माणं॑ त॒रणिं॑ वी॒ळुज॑म्भम् ।
दश॒ स्वसा॑रो अ॒ग्रुव॑ः समी॒चीः पुमां॑सं जा॒तम॒भि सं र॑भन्ते

ajījanannamṛtaṃ martyāso'sremāṇaṃ taraṇiṃ vīḻujambham |
daśa svasāro agruvaḥ samīcīḥ pumāṃsaṃ jātamabhi saṃ rabhante

प्र स॒प्तहो॑ता सन॒काद॑रोचत मा॒तुरु॒पस्थे॒ यदशो॑च॒दूध॑नि ।
न नि मि॑षति सु॒रणो॑ दि॒वेदि॑वे॒ यदसु॑रस्य ज॒ठरा॒दजा॑यत

pra saptahotā sanakādarocata māturupasthe yadaśocadūdhani |
na ni miṣati suraṇo divedive yadasurasya jaṭharādajāyata

अ॒मि॒त्रा॒युधो॑ म॒रुता॑मिव प्र॒याः प्र॑थम॒जा ब्रह्म॑णो॒ विश्व॒मिद्वि॑दुः ।
द्यु॒म्नव॒द्ब्रह्म॑ कुशि॒कास॒ एरि॑र॒ एक॑एको॒ दमे॑ अ॒ग्निं समी॑धिरे

amitrāyudho marutāmiva prayāḥ prathamajā brahmaṇo viśvamidviduḥ |
dyumnavadbrahma kuśikāsa erira ekaeko dame agniṃ samīdhire

यद॒द्य त्वा॑ प्रय॒ति य॒ज्ञे अ॒स्मिन्होत॑श्चिकि॒त्वोऽवृ॑णीमही॒ह ।
ध्रु॒वम॑या ध्रु॒वमु॒ताश॑मिष्ठाः प्रजा॒नन्वि॒द्वाँ उप॑ याहि॒ सोम॑म्

yadadya tvā prayati yajñe asminhotaścikitvo'vṛṇīmahīha |
dhruvamayā dhruvamutāśamiṣṭhāḥ prajānanvidvām̐ upa yāhi somam