तृतीय मण्डल

सूक्त 14: विद्युत रथ वाले अग्नि

ऋषि: ऋषभो वैश्वामित्रः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 14 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

विद्युत रथ वाले अग्नि

अग्नि के प्रति ऋषभ वैश्वामित्र का त्रिष्टुप् सूक्त। आनन्दमय होता, सत्यवान और सबसे बड़ा कवि, यज्ञों में आ पहुँचा है: बल का पुत्र, बिजली के रथ वाला, ज्वाला के केशों वाला, जो पृथ्वी पर अपना तेज फैलाता है। ऋषि अपना नमस्कार अर्पित करते हैं और अग्नि से ज्ञानी देवों को लाने और बर्हि पर बैठने को कहते हैं। उषा और रात्रि वायु के मार्गों से उसकी ओर दौड़ती हैं। जब वह सूर्य की भाँति प्रकाश फैलाता खड़ा हुआ, तब मित्र, वरुण और सब मरुतों ने उसकी स्तुति की। ऊपर उठे हाथों से गायक अपनी कामना अर्पित करते हैं; ऋषि सहस्र गुना धन माँगते हैं।

14.1

आ होता॑ म॒न्द्रो वि॒दथा॑न्यस्थात्स॒त्यो यज्वा॑ क॒वित॑म॒ः स वे॒धाः ।
वि॒द्युद्र॑थ॒ः सह॑सस्पु॒त्रो अ॒ग्निः शो॒चिष्के॑शः पृथि॒व्यां पाजो॑ अश्रेत्

ā hotā mandro vidathānyasthātsatyo yajvā kavitamaḥ sa vedhāḥ |
vidyudrathaḥ sahasasputro agniḥ śociṣkeśaḥ pṛthivyāṃ pājo aśret

14.2

अया॑मि ते॒ नम॑उक्तिं जुषस्व॒ ऋता॑व॒स्तुभ्यं॒ चेत॑ते सहस्वः ।
वि॒द्वाँ आ व॑क्षि वि॒दुषो॒ नि ष॑त्सि॒ मध्य॒ आ ब॒र्हिरू॒तये॑ यजत्र

ayāmi te namauktiṃ juṣasva ṛtāvastubhyaṃ cetate sahasvaḥ |
vidvām̐ ā vakṣi viduṣo ni ṣatsi madhya ā barhirūtaye yajatra

14.3

द्रव॑तां त उ॒षसा॑ वा॒जय॑न्ती॒ अग्ने॒ वात॑स्य प॒थ्या॑भि॒रच्छ॑ ।
यत्सी॑म॒ञ्जन्ति॑ पू॒र्व्यं ह॒विर्भि॒रा व॒न्धुरे॑व तस्थतुर्दुरो॒णे

dravatāṃ ta uṣasā vājayantī agne vātasya pathyābhiraccha |
yatsīmañjanti pūrvyaṃ havirbhirā vandhureva tasthaturduroṇe

14.4

मि॒त्रश्च॒ तुभ्यं॒ वरु॑णः सह॒स्वोऽग्ने॒ विश्वे॑ म॒रुत॑ः सु॒म्नम॑र्चन् ।
यच्छो॒चिषा॑ सहसस्पुत्र॒ तिष्ठा॑ अ॒भि क्षि॒तीः प्र॒थय॒न्सूर्यो॒ नॄन्

mitraśca tubhyaṃ varuṇaḥ sahasvo'gne viśve marutaḥ sumnamarcan |
yacchociṣā sahasasputra tiṣṭhā abhi kṣitīḥ prathayansūryo nṝn

14.5

व॒यं ते॑ अ॒द्य र॑रि॒मा हि काम॑मुत्ता॒नह॑स्ता॒ नम॑सोप॒सद्य॑ ।
यजि॑ष्ठेन॒ मन॑सा यक्षि दे॒वानस्रे॑धता॒ मन्म॑ना॒ विप्रो॑ अग्ने

vayaṃ te adya rarimā hi kāmamuttānahastā namasopasadya |
yajiṣṭhena manasā yakṣi devānasredhatā manmanā vipro agne

14.6

त्वद्धि पु॑त्र सहसो॒ वि पू॒र्वीर्दे॒वस्य॒ यन्त्यू॒तयो॒ वि वाजा॑ः ।
त्वं दे॑हि सह॒स्रिणं॑ र॒यिं नो॑ऽद्रो॒घेण॒ वच॑सा स॒त्यम॑ग्ने

tvaddhi putra sahaso vi pūrvīrdevasya yantyūtayo vi vājāḥ |
tvaṃ dehi sahasriṇaṃ rayiṃ no'drogheṇa vacasā satyamagne

14.7

तुभ्यं॑ दक्ष कविक्रतो॒ यानी॒मा देव॒ मर्ता॑सो अध्व॒रे अक॑र्म ।
त्वं विश्व॑स्य सु॒रथ॑स्य बोधि॒ सर्वं॒ तद॑ग्ने अमृत स्वदे॒ह

tubhyaṃ dakṣa kavikrato yānīmā deva martāso adhvare akarma |
tvaṃ viśvasya surathasya bodhi sarvaṃ tadagne amṛta svadeha

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)