द्वितीय मण्डल

सूक्त 31: सब देव हमारे रथ को बढ़ाएँ

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: जगती, ७ त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 31 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

सब देव हमारे रथ को बढ़ाएँ

गृत्समद जगती छन्द में, एक मन्त्र त्रिष्टुप् में, विश्वेदेवों को स्तोताओं के रथ की सहायता के लिए बुलाते हैं; रथ पुरस्कार जीतने दौड़ रहा है और घोड़े पृथ्वी की धूल उड़ा रहे हैं। आदित्यों, रुद्रों और वसुओं के साथ मित्र और वरुण आते हैं; मरुतों के साथ इन्द्र; देवियों के साथ त्वष्टा; इळा, भग, द्युलोक और पृथ्वी, पूषा, पुरन्धि और अश्विनी। एक जैसी दिखने वाली उषा और रात्रि की स्तुति होती है, जो सब चलने वालों को प्रेरित करती हैं। अहिर्बुध्न्य, अज एकपात्, त्रित, ऋभुक्षा, सविता और अपांनपात् के नाम भी हैं। ऋषि मनुष्यों द्वारा गढ़ी ये नई स्तुतियाँ अर्पित करते हैं।

31.1

अ॒स्माकं॑ मित्रावरुणावतं॒ रथ॑मादि॒त्यै रु॒द्रैर्वसु॑भिः सचा॒भुवा॑ ।
प्र यद्वयो॒ न पप्त॒न्वस्म॑न॒स्परि॑ श्रव॒स्यवो॒ हृषी॑वन्तो वन॒र्षद॑ः

asmākaṃ mitrāvaruṇāvataṃ rathamādityai rudrairvasubhiḥ sacābhuvā |
pra yadvayo na paptanvasmanaspari śravasyavo hṛṣīvanto vanarṣadaḥ

31.2

अध॑ स्मा न॒ उद॑वता सजोषसो॒ रथं॑ देवासो अ॒भि वि॒क्षु वा॑ज॒युम् ।
यदा॒शव॒ः पद्या॑भि॒स्तित्र॑तो॒ रज॑ः पृथि॒व्याः सानौ॒ जङ्घ॑नन्त पा॒णिभि॑ः

adha smā na udavatā sajoṣaso rathaṃ devāso abhi vikṣu vājayum |
yadāśavaḥ padyābhistitrato rajaḥ pṛthivyāḥ sānau jaṅghananta pāṇibhiḥ

31.3

उ॒त स्य न॒ इन्द्रो॑ वि॒श्वच॑र्षणिर्दि॒वः शर्धे॑न॒ मारु॑तेन सु॒क्रतु॑ः ।
अनु॒ नु स्था॑त्यवृ॒काभि॑रू॒तिभी॒ रथं॑ म॒हे स॒नये॒ वाज॑सातये

uta sya na indro viśvacarṣaṇirdivaḥ śardhena mārutena sukratuḥ |
anu nu sthātyavṛkābhirūtibhī rathaṃ mahe sanaye vājasātaye

31.4

उ॒त स्य दे॒वो भुव॑नस्य स॒क्षणि॒स्त्वष्टा॒ ग्नाभि॑ः स॒जोषा॑ जूजुव॒द्रथ॑म् ।
इळा॒ भगो॑ बृहद्दि॒वोत रोद॑सी पू॒षा पुरं॑धिर॒श्विना॒वधा॒ पती॑

uta sya devo bhuvanasya sakṣaṇistvaṣṭā gnābhiḥ sajoṣā jūjuvadratham |
iḻā bhago bṛhaddivota rodasī pūṣā puraṃdhiraśvināvadhā patī

31.5

उ॒त त्ये दे॒वी सु॒भगे॑ मिथू॒दृशो॒षासा॒नक्ता॒ जग॑तामपी॒जुवा॑ ।
स्तु॒षे यद्वां॑ पृथिवि॒ नव्य॑सा॒ वच॑ः स्था॒तुश्च॒ वय॒स्त्रिव॑या उप॒स्तिरे॑

uta tye devī subhage mithūdṛśoṣāsānaktā jagatāmapījuvā |
stuṣe yadvāṃ pṛthivi navyasā vacaḥ sthātuśca vayastrivayā upastire

31.6

उ॒त व॒ः शंस॑मु॒शिजा॑मिव श्म॒स्यहि॑र्बु॒ध्न्यो॒३॒॑ऽज एक॑पादु॒त ।
त्रि॒त ऋ॑भु॒क्षाः स॑वि॒ता चनो॑ दधे॒ऽपां नपा॑दाशु॒हेमा॑ धि॒या शमि॑

uta vaḥ śaṃsamuśijāmiva śmasyahirbudhnyo'ja ekapāduta |
trita ṛbhukṣāḥ savitā cano dadhe'pāṃ napādāśuhemā dhiyā śami

31.7

ए॒ता वो॑ व॒श्म्युद्य॑ता यजत्रा॒ अत॑क्षन्ना॒यवो॒ नव्य॑से॒ सम् ।
श्र॒व॒स्यवो॒ वाजं॑ चका॒नाः सप्ति॒र्न रथ्यो॒ अह॑ धी॒तिम॑श्याः

etā vo vaśmyudyatā yajatrā atakṣannāyavo navyase sam |
śravasyavo vājaṃ cakānāḥ saptirna rathyo aha dhītimaśyāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)