द्वितीय मण्डल

सूक्त 20: इन्द्र, युवा सखा और रक्षक

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्,३ विराड्रूपा

9 श्लोक · 20 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, युवा सखा और रक्षक

त्रिष्टुप् छन्द में गृत्समद इन्द्र के लिए शक्ति ऐसे लाते हैं जैसे पुरस्कार चाहने वाला रथ लाता है। स्तोता चिन्तनशील हैं और उनकी कृपा चाहते हैं। इन्द्र अपनी ओर मुड़ने वालों की रक्षा करते हैं और दानी को ढाल देते हैं। बार बार पुकारे जाने वाले युवा इन्द्र कल्याणकारी सखा और रक्षक हों, जो स्तुति करने वाले, श्रम करने वाले और हवि पकाने वाले को आगे ले चलें। अंगिरसों की स्तुतियाँ स्वीकार कर ब्रह्मा रूप इन्द्र ने मार्ग खोला, सूर्य से उषाओं को लिया और अश्न के पुराने गढ़ ढीले किए। वृत्रहन्ता पुरन्दर ने काली सेनाओं को बिखेरा और मनु के लिए भूमि और जल रचे।

20.1

व॒यं ते॒ वय॑ इन्द्र वि॒द्धि षु ण॒ः प्र भ॑रामहे वाज॒युर्न रथ॑म् ।
वि॒प॒न्यवो॒ दीध्य॑तो मनी॒षा सु॒म्नमिय॑क्षन्त॒स्त्वाव॑तो॒ नॄन्

vayaṃ te vaya indra viddhi ṣu ṇaḥ pra bharāmahe vājayurna ratham |
vipanyavo dīdhyato manīṣā sumnamiyakṣantastvāvato nṝn

20.2

त्वं न॑ इन्द्र॒ त्वाभि॑रू॒ती त्वा॑य॒तो अ॑भिष्टि॒पासि॒ जना॑न् ।
त्वमि॒नो दा॒शुषो॑ वरू॒तेत्थाधी॑र॒भि यो नक्ष॑ति त्वा

tvaṃ na indra tvābhirūtī tvāyato abhiṣṭipāsi janān |
tvamino dāśuṣo varūtetthādhīrabhi yo nakṣati tvā

20.3

स नो॒ युवेन्द्रो॑ जो॒हूत्र॒ः सखा॑ शि॒वो न॒राम॑स्तु पा॒ता ।
यः शंस॑न्तं॒ यः श॑शमा॒नमू॒ती पच॑न्तं च स्तु॒वन्तं॑ च प्र॒णेष॑त्

sa no yuvendro johūtraḥ sakhā śivo narāmastu pātā |
yaḥ śaṃsantaṃ yaḥ śaśamānamūtī pacantaṃ ca stuvantaṃ ca praṇeṣat

20.4

तमु॑ स्तुष॒ इन्द्रं॒ तं गृ॑णीषे॒ यस्मि॑न्पु॒रा वा॑वृ॒धुः शा॑श॒दुश्च॑ ।
स वस्व॒ः कामं॑ पीपरदिया॒नो ब्र॑ह्मण्य॒तो नूत॑नस्या॒योः

tamu stuṣa indraṃ taṃ gṛṇīṣe yasminpurā vāvṛdhuḥ śāśaduśca |
sa vasvaḥ kāmaṃ pīparadiyāno brahmaṇyato nūtanasyāyoḥ

20.5

सो अङ्गि॑रसामु॒चथा॑ जुजु॒ष्वान्ब्रह्मा॑ तूतो॒दिन्द्रो॑ गा॒तुमि॒ष्णन् ।
मु॒ष्णन्नु॒षस॒ः सूर्ये॑ण स्त॒वानश्न॑स्य चिच्छिश्नथत्पू॒र्व्याणि॑

so aṅgirasāmucathā jujuṣvānbrahmā tūtodindro gātumiṣṇan |
muṣṇannuṣasaḥ sūryeṇa stavānaśnasya cicchiśnathatpūrvyāṇi

20.6

स ह॑ श्रु॒त इन्द्रो॒ नाम॑ दे॒व ऊ॒र्ध्वो भु॑व॒न्मनु॑षे द॒स्मत॑मः ।
अव॑ प्रि॒यम॑र्शसा॒नस्य॑ सा॒ह्वाञ्छिरो॑ भरद्दा॒सस्य॑ स्व॒धावा॑न्

sa ha śruta indro nāma deva ūrdhvo bhuvanmanuṣe dasmatamaḥ |
ava priyamarśasānasya sāhvāñchiro bharaddāsasya svadhāvān

20.7

स वृ॑त्र॒हेन्द्र॑ः कृ॒ष्णयो॑नीः पुरंद॒रो दासी॑रैरय॒द्वि ।
अज॑नय॒न्मन॑वे॒ क्षाम॒पश्च॑ स॒त्रा शंसं॒ यज॑मानस्य तूतोत्

sa vṛtrahendraḥ kṛṣṇayonīḥ puraṃdaro dāsīrairayadvi |
ajanayanmanave kṣāmapaśca satrā śaṃsaṃ yajamānasya tūtot

20.8

तस्मै॑ तव॒स्य१॒॑मनु॑ दायि स॒त्रेन्द्रा॑य दे॒वेभि॒रर्ण॑सातौ ।
प्रति॒ यद॑स्य॒ वज्रं॑ बा॒ह्वोर्धुर्ह॒त्वी दस्यू॒न्पुर॒ आय॑सी॒र्नि ता॑रीत्

tasmai tavasyamanu dāyi satrendrāya devebhirarṇasātau |
prati yadasya vajraṃ bāhvordhurhatvī dasyūnpura āyasīrni tārīt

20.9

नू॒नं सा ते॒ प्रति॒ वरं॑ जरि॒त्रे दु॑ही॒यदि॑न्द्र॒ दक्षि॑णा म॒घोनी॑ ।
शिक्षा॑ स्तो॒तृभ्यो॒ माति॑ ध॒ग्भगो॑ नो बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑ः

nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī |
śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)