द्वितीय मण्डल

सूक्त 12: हे जनो, वही इन्द्र हैं

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

15 श्लोक · 12 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

हे जनो, वही इन्द्र हैं

यह गृत्समद का प्रसिद्ध "स जनास इन्द्रः" सूक्त है, त्रिष्टुप् छन्द में; चौदह मन्त्र इसी टेक पर समाप्त होते हैं, हे जनो, वही इन्द्र हैं। यह उन्हें उत्तर देता है जो पूछते हैं कि इन्द्र कहाँ हैं, या कहते हैं कि वे हैं ही नहीं। वे प्रथम जन्मे मनस्वी हैं, जिनके बल से द्युलोक और पृथ्वी काँपते हैं। उन्होंने डोलती पृथ्वी और कुपित पर्वतों को स्थिर किया, अन्तरिक्ष को नापा और द्युलोक को थामा। अहि को मारकर सात नदियाँ बहाईं, वल से गौएँ छुड़ाईं, दो पत्थरों के बीच अग्नि उत्पन्न की, और चालीसवें शरद में पर्वतों में शम्बर को खोज निकाला। ऋषि कहते हैं, उन पर श्रद्धा रखो।

12.1

यो जा॒त ए॒व प्र॑थ॒मो मन॑स्वान्दे॒वो दे॒वान्क्रतु॑ना प॒र्यभू॑षत् ।
यस्य॒ शुष्मा॒द्रोद॑सी॒ अभ्य॑सेतां नृ॒म्णस्य॑ म॒ह्ना स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yo jāta eva prathamo manasvāndevo devānkratunā paryabhūṣat |
yasya śuṣmādrodasī abhyasetāṃ nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ

12.2

यः पृ॑थि॒वीं व्यथ॑माना॒मदृं॑ह॒द्यः पर्व॑ता॒न्प्रकु॑पिताँ॒ अर॑म्णात् ।
यो अ॒न्तरि॑क्षं विम॒मे वरी॑यो॒ यो द्यामस्त॑भ्ना॒त्स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaḥ pṛthivīṃ vyathamānāmadṛṃhadyaḥ parvatānprakupitām̐ aramṇāt |
yo antarikṣaṃ vimame varīyo yo dyāmastabhnātsa janāsa indraḥ

12.3

यो ह॒त्वाहि॒मरि॑णात्स॒प्त सिन्धू॒न्यो गा उ॒दाज॑दप॒धा व॒लस्य॑ ।
यो अश्म॑नोर॒न्तर॒ग्निं ज॒जान॑ सं॒वृक्स॒मत्सु॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yo hatvāhimariṇātsapta sindhūnyo gā udājadapadhā valasya |
yo aśmanorantaragniṃ jajāna saṃvṛksamatsu sa janāsa indraḥ

12.4

येने॒मा विश्वा॒ च्यव॑ना कृ॒तानि॒ यो दासं॒ वर्ण॒मध॑रं॒ गुहाक॑ः ।
श्व॒घ्नीव॒ यो जि॑गी॒वाँल्ल॒क्षमाद॑द॒र्यः पु॒ष्टानि॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yenemā viśvā cyavanā kṛtāni yo dāsaṃ varṇamadharaṃ guhākaḥ |
śvaghnīva yo jigīvām̐llakṣamādadaryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ

12.5

यं स्मा॑ पृ॒च्छन्ति॒ कुह॒ सेति॑ घो॒रमु॒तेमा॑हु॒र्नैषो अ॒स्तीत्ये॑नम् ।
सो अ॒र्यः पु॒ष्टीर्विज॑ इ॒वा मि॑नाति॒ श्रद॑स्मै धत्त॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaṃ smā pṛcchanti kuha seti ghoramutemāhurnaiṣo astītyenam |
so aryaḥ puṣṭīrvija ivā mināti śradasmai dhatta sa janāsa indraḥ

12.6

यो र॒ध्रस्य॑ चोदि॒ता यः कृ॒शस्य॒ यो ब्र॒ह्मणो॒ नाध॑मानस्य की॒रेः ।
यु॒क्तग्रा॑व्णो॒ योऽवि॒ता सु॑शि॒प्रः सु॒तसो॑मस्य॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yo radhrasya coditā yaḥ kṛśasya yo brahmaṇo nādhamānasya kīreḥ |
yuktagrāvṇo yo'vitā suśipraḥ sutasomasya sa janāsa indraḥ

12.7

यस्याश्वा॑सः प्र॒दिशि॒ यस्य॒ गावो॒ यस्य॒ ग्रामा॒ यस्य॒ विश्वे॒ रथा॑सः ।
यः सूर्यं॒ य उ॒षसं॑ ज॒जान॒ यो अ॒पां ने॒ता स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yasyāśvāsaḥ pradiśi yasya gāvo yasya grāmā yasya viśve rathāsaḥ |
yaḥ sūryaṃ ya uṣasaṃ jajāna yo apāṃ netā sa janāsa indraḥ

12.8

यं क्रन्द॑सी संय॒ती वि॒ह्वये॑ते॒ परेऽव॑र उ॒भया॑ अ॒मित्रा॑ः ।
स॒मा॒नं चि॒द्रथ॑मातस्थि॒वांसा॒ नाना॑ हवेते॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaṃ krandasī saṃyatī vihvayete pare'vara ubhayā amitrāḥ |
samānaṃ cidrathamātasthivāṃsā nānā havete sa janāsa indraḥ

12.9

यस्मा॒न्न ऋ॒ते वि॒जय॑न्ते॒ जना॑सो॒ यं युध्य॑माना॒ अव॑से॒ हव॑न्ते ।
यो विश्व॑स्य प्रति॒मानं॑ ब॒भूव॒ यो अ॑च्युत॒च्युत्स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yasmānna ṛte vijayante janāso yaṃ yudhyamānā avase havante |
yo viśvasya pratimānaṃ babhūva yo acyutacyutsa janāsa indraḥ

12.10

यः शश्व॑तो॒ मह्येनो॒ दधा॑ना॒नम॑न्यमाना॒ञ्छर्वा॑ ज॒घान॑ ।
यः शर्ध॑ते॒ नानु॒ददा॑ति शृ॒ध्यां यो दस्यो॑र्ह॒न्ता स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaḥ śaśvato mahyeno dadhānānamanyamānāñcharvā jaghāna |
yaḥ śardhate nānudadāti śṛdhyāṃ yo dasyorhantā sa janāsa indraḥ

12.11

यः शम्ब॑रं॒ पर्व॑तेषु क्षि॒यन्तं॑ चत्वारिं॒श्यां श॒रद्य॒न्ववि॑न्दत् ।
ओ॒जा॒यमा॑नं॒ यो अहिं॑ ज॒घान॒ दानुं॒ शया॑नं॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaḥ śambaraṃ parvateṣu kṣiyantaṃ catvāriṃśyāṃ śaradyanvavindat |
ojāyamānaṃ yo ahiṃ jaghāna dānuṃ śayānaṃ sa janāsa indraḥ

12.12

यः स॒प्तर॑श्मिर्वृष॒भस्तुवि॑ष्मान॒वासृ॑ज॒त्सर्त॑वे स॒प्त सिन्धू॑न् ।
यो रौ॑हि॒णमस्फु॑र॒द्वज्र॑बाहु॒र्द्यामा॒रोह॑न्तं॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaḥ saptaraśmirvṛṣabhastuviṣmānavāsṛjatsartave sapta sindhūn |
yo rauhiṇamasphuradvajrabāhurdyāmārohantaṃ sa janāsa indraḥ

12.13

द्यावा॑ चिदस्मै पृथि॒वी न॑मेते॒ शुष्मा॑च्चिदस्य॒ पर्व॑ता भयन्ते ।
यः सो॑म॒पा नि॑चि॒तो वज्र॑बाहु॒र्यो वज्र॑हस्त॒ः स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

dyāvā cidasmai pṛthivī namete śuṣmāccidasya parvatā bhayante |
yaḥ somapā nicito vajrabāhuryo vajrahastaḥ sa janāsa indraḥ

12.14

यः सु॒न्वन्त॒मव॑ति॒ यः पच॑न्तं॒ यः शंस॑न्तं॒ यः श॑शमा॒नमू॒ती ।
यस्य॒ ब्रह्म॒ वर्ध॑नं॒ यस्य॒ सोमो॒ यस्ये॒दं राध॒ः स ज॑नास॒ इन्द्र॑ः

yaḥ sunvantamavati yaḥ pacantaṃ yaḥ śaṃsantaṃ yaḥ śaśamānamūtī |
yasya brahma vardhanaṃ yasya somo yasyedaṃ rādhaḥ sa janāsa indraḥ

12.15

यः सु॑न्व॒ते पच॑ते दु॒ध्र आ चि॒द्वाजं॒ दर्द॑र्षि॒ स किला॑सि स॒त्यः ।
व॒यं त॑ इन्द्र वि॒श्वह॑ प्रि॒यास॑ः सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम

yaḥ sunvate pacate dudhra ā cidvājaṃ dardarṣi sa kilāsi satyaḥ |
vayaṃ ta indra viśvaha priyāsaḥ suvīrāso vidathamā vadema

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)