दशम मण्डल

सूक्त 93: विश्वेदेव और यजमानों के दान

ऋषि: तान्वः पार्थ्यः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: प्रस्तारपङ्क्तिः, २,३, १३ अनुष्टुप्, ९ अक्षरैः पङ्क्तिः, ११ न्यङ्कुसारिणी, १५ पुरस्ताद्बृहती

15 श्लोक · 93 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

विश्वेदेव और यजमानों के दान

तान्व पार्थ्य मिश्र छन्दों में विश्वेदेवों को पुकारते हैं। द्यावा-पृथिवी से कहा गया है कि वे विस्तृत हों और दो युवतियों की भाँति रक्षा करें। जो मनुष्य हर यज्ञ में शुभ भाव से देवों को पूजता है, उसकी पुकार दूर तक सुनी जाती है। अर्यमा, मित्र, वरुण, रुद्र, मरुत, पूषा और भग अमृत के राजा हैं; अश्विनीकुमार, सविता, ऋभुगण और अहिर्बुध्न्य से रक्षा और समृद्धि माँगी गई है। इन्द्र से इस स्तोत्र की रक्षा की विनती है। अंतिम मन्त्र उदार दानी दुःशीम, पृथवान, वेन और राम की प्रशंसा करते हैं जिन्होंने गायक के लिए पाँच सौ जोते, और एक साथ दिए सतहत्तर के दान का उल्लेख करते हैं।

93.1

महि॑ द्यावापृथिवी भूतमु॒र्वी नारी॑ य॒ह्वी न रोद॑सी॒ सदं॑ नः ।
तेभि॑र्नः पातं॒ सह्य॑स ए॒भिर्न॑ः पातं शू॒षणि॑

mahi dyāvāpṛthivī bhūtamurvī nārī yahvī na rodasī sadaṃ naḥ |
tebhirnaḥ pātaṃ sahyasa ebhirnaḥ pātaṃ śūṣaṇi

93.2

य॒ज्ञेय॑ज्ञे॒ स मर्त्यो॑ दे॒वान्स॑पर्यति ।
यः सु॒म्नैर्दी॑र्घ॒श्रुत्त॑म आ॒विवा॑सत्येनान्

yajñeyajñe sa martyo devānsaparyati |
yaḥ sumnairdīrghaśruttama āvivāsatyenān

93.3

विश्वे॑षामिरज्यवो दे॒वानां॒ वार्म॒हः ।
विश्वे॒ हि वि॒श्वम॑हसो॒ विश्वे॑ य॒ज्ञेषु॑ य॒ज्ञिया॑ः

viśveṣāmirajyavo devānāṃ vārmahaḥ |
viśve hi viśvamahaso viśve yajñeṣu yajñiyāḥ

93.4

ते घा॒ राजा॑नो अ॒मृत॑स्य म॒न्द्रा अ॑र्य॒मा मि॒त्रो वरु॑ण॒ः परि॑ज्मा ।
कद्रु॒द्रो नृ॒णां स्तु॒तो म॒रुत॑ः पू॒षणो॒ भग॑ः

te ghā rājāno amṛtasya mandrā aryamā mitro varuṇaḥ parijmā |
kadrudro nṛṇāṃ stuto marutaḥ pūṣaṇo bhagaḥ

93.5

उ॒त नो॒ नक्त॑म॒पां वृ॑षण्वसू॒ सूर्या॒मासा॒ सद॑नाय सध॒न्या॑ ।
सचा॒ यत्साद्ये॑षा॒महि॑र्बु॒ध्नेषु॑ बु॒ध्न्य॑ः

uta no naktamapāṃ vṛṣaṇvasū sūryāmāsā sadanāya sadhanyā |
sacā yatsādyeṣāmahirbudhneṣu budhnyaḥ

93.6

उ॒त नो॑ दे॒वाव॒श्विना॑ शु॒भस्पती॒ धाम॑भिर्मि॒त्रावरु॑णा उरुष्यताम् ।
म॒हः स रा॒य एष॒तेऽति॒ धन्वे॑व दुरि॒ता

uta no devāvaśvinā śubhaspatī dhāmabhirmitrāvaruṇā uruṣyatām |
mahaḥ sa rāya eṣate'ti dhanveva duritā

93.7

उ॒त नो॑ रु॒द्रा चि॑न्मृळताम॒श्विना॒ विश्वे॑ दे॒वासो॒ रथ॒स्पति॒र्भग॑ः ।
ऋ॒भुर्वाज॑ ऋभुक्षण॒ः परि॑ज्मा विश्ववेदसः

uta no rudrā cinmṛḻatāmaśvinā viśve devāso rathaspatirbhagaḥ |
ṛbhurvāja ṛbhukṣaṇaḥ parijmā viśvavedasaḥ

93.8

ऋ॒भुरृ॑भु॒क्षा ऋ॒भुर्वि॑ध॒तो मद॒ आ ते॒ हरी॑ जूजुवा॒नस्य॑ वा॒जिना॑ ।
दु॒ष्टरं॒ यस्य॒ साम॑ चि॒दृध॑ग्य॒ज्ञो न मानु॑षः

ṛbhurṛbhukṣā ṛbhurvidhato mada ā te harī jūjuvānasya vājinā |
duṣṭaraṃ yasya sāma cidṛdhagyajño na mānuṣaḥ

93.9

कृ॒धी नो॒ अह्र॑यो देव सवित॒ः स च॑ स्तुषे म॒घोना॑म् ।
स॒हो न॒ इन्द्रो॒ वह्नि॑भि॒र्न्ये॑षां चर्षणी॒नां च॒क्रं र॒श्मिं न यो॑युवे

kṛdhī no ahrayo deva savitaḥ sa ca stuṣe maghonām |
saho na indro vahnibhirnyeṣāṃ carṣaṇīnāṃ cakraṃ raśmiṃ na yoyuve

93.10

ऐषु॑ द्यावापृथिवी धातं म॒हद॒स्मे वी॒रेषु॑ वि॒श्वच॑र्षणि॒ श्रव॑ः ।
पृ॒क्षं वाज॑स्य सा॒तये॑ पृ॒क्षं रा॒योत तु॒र्वणे॑

aiṣu dyāvāpṛthivī dhātaṃ mahadasme vīreṣu viśvacarṣaṇi śravaḥ |
pṛkṣaṃ vājasya sātaye pṛkṣaṃ rāyota turvaṇe

93.11

ए॒तं शंस॑मिन्द्रास्म॒युष्ट्वं कूचि॒त्सन्तं॑ सहसावन्न॒भिष्ट॑ये ।
सदा॑ पाह्य॒भिष्ट॑ये मे॒दतां॑ वे॒दता॑ वसो

etaṃ śaṃsamindrāsmayuṣṭvaṃ kūcitsantaṃ sahasāvannabhiṣṭaye |
sadā pāhyabhiṣṭaye medatāṃ vedatā vaso

93.12

ए॒तं मे॒ स्तोमं॑ त॒ना न सूर्ये॑ द्यु॒तद्या॑मानं वावृधन्त नृ॒णाम् ।
सं॒वन॑नं॒ नाश्व्यं॒ तष्टे॒वान॑पच्युतम्

etaṃ me stomaṃ tanā na sūrye dyutadyāmānaṃ vāvṛdhanta nṛṇām |
saṃvananaṃ nāśvyaṃ taṣṭevānapacyutam

93.13

वा॒वर्त॒ येषां॑ रा॒या यु॒क्तैषां॑ हिर॒ण्ययी॑ ।
ने॒मधि॑ता॒ न पौंस्या॒ वृथे॑व वि॒ष्टान्ता॑

vāvarta yeṣāṃ rāyā yuktaiṣāṃ hiraṇyayī |
nemadhitā na pauṃsyā vṛtheva viṣṭāntā

93.14

प्र तद्दु॒ःशीमे॒ पृथ॑वाने वे॒ने प्र रा॒मे वो॑च॒मसु॑रे म॒घव॑त्सु ।
ये यु॒क्त्वाय॒ पञ्च॑ श॒तास्म॒यु प॒था वि॒श्राव्ये॑षाम्

pra tadduḥśīme pṛthavāne vene pra rāme vocamasure maghavatsu |
ye yuktvāya pañca śatāsmayu pathā viśrāvyeṣām

93.15

अधीन्न्वत्र॑ सप्त॒तिं च॑ स॒प्त च॑ ।
स॒द्यो दि॑दिष्ट॒ तान्व॑ः स॒द्यो दि॑दिष्ट पा॒र्थ्यः स॒द्यो दि॑दिष्ट माय॒वः

adhīnnvatra saptatiṃ ca sapta ca |
sadyo didiṣṭa tānvaḥ sadyo didiṣṭa pārthyaḥ sadyo didiṣṭa māyavaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)