दशम मण्डल

सूक्त 79: मैं मर्त्य अग्नि को नहीं जानता

ऋषि: सौचीकोऽग्निर्वैश्वानरो वा, सप्तिर्वाजंभरो वा · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 79 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

मैं मर्त्य अग्नि को नहीं जानता

सौचीक अग्नि, या वैश्वानर, या सप्ति वाजम्भर त्रिष्टुप् में अग्नि की स्तुति करते हैं। मैंने मर्त्य प्रजाओं के बीच इस महान अमर की महिमा देखी है। उसका सिर छिपा है, आँखें अलग; वह जिह्वा से वनों को खाता है। हे द्यावापृथिवी, मैं तुमसे यह सत्य कहता हूँ: जन्मते ही यह शिशु अपनी माताओं को खा जाता है। मैं मर्त्य देव को नहीं जानता; अग्नि ही ज्ञानी है। ऋषि पूछते हैं, न जानते हुए, तुमने देवों में कौन सा दोष किया? वन में जन्मा वह उसे जोड़-जोड़ से वैसे काटता है जैसे छुरी।

79.1

अप॑श्यमस्य मह॒तो म॑हि॒त्वमम॑र्त्यस्य॒ मर्त्या॑सु वि॒क्षु ।
नाना॒ हनू॒ विभृ॑ते॒ सं भ॑रेते॒ असि॑न्वती॒ बप्स॑ती॒ भूर्य॑त्तः

apaśyamasya mahato mahitvamamartyasya martyāsu vikṣu |
nānā hanū vibhṛte saṃ bharete asinvatī bapsatī bhūryattaḥ

79.2

गुहा॒ शिरो॒ निहि॑त॒मृध॑ग॒क्षी असि॑न्वन्नत्ति जि॒ह्वया॒ वना॑नि ।
अत्रा॑ण्यस्मै प॒ड्भिः सं भ॑रन्त्युत्ता॒नह॑स्ता॒ नम॒साधि॑ वि॒क्षु

guhā śiro nihitamṛdhagakṣī asinvannatti jihvayā vanāni |
atrāṇyasmai paḍbhiḥ saṃ bharantyuttānahastā namasādhi vikṣu

79.3

प्र मा॒तुः प्र॑त॒रं गुह्य॑मि॒च्छन्कु॑मा॒रो न वी॒रुध॑ः सर्पदु॒र्वीः ।
स॒सं न प॒क्वम॑विदच्छु॒चन्तं॑ रिरि॒ह्वांसं॑ रि॒प उ॒पस्थे॑ अ॒न्तः

pra mātuḥ prataraṃ guhyamicchankumāro na vīrudhaḥ sarpadurvīḥ |
sasaṃ na pakvamavidacchucantaṃ ririhvāṃsaṃ ripa upasthe antaḥ

79.4

तद्वा॑मृ॒तं रो॑दसी॒ प्र ब्र॑वीमि॒ जाय॑मानो मा॒तरा॒ गर्भो॑ अत्ति ।
नाहं दे॒वस्य॒ मर्त्य॑श्चिकेता॒ग्निर॒ङ्ग विचे॑ता॒ः स प्रचे॑ताः

tadvāmṛtaṃ rodasī pra bravīmi jāyamāno mātarā garbho atti |
nāhaṃ devasya martyaściketāgniraṅga vicetāḥ sa pracetāḥ

79.5

यो अ॑स्मा॒ अन्नं॑ तृ॒ष्वा॒३॒॑दधा॒त्याज्यै॑र्घृ॒तैर्जु॒होति॒ पुष्य॑ति ।
तस्मै॑ स॒हस्र॑म॒क्षभि॒र्वि च॒क्षेऽग्ने॑ वि॒श्वत॑ः प्र॒त्यङ्ङ॑सि॒ त्वम्

yo asmā annaṃ tṛṣvādadhātyājyairghṛtairjuhoti puṣyati |
tasmai sahasramakṣabhirvi cakṣe'gne viśvataḥ pratyaṅṅasi tvam

79.6

किं दे॒वेषु॒ त्यज॒ एन॑श्चक॒र्थाग्ने॑ पृ॒च्छामि॒ नु त्वामवि॑द्वान् ।
अक्री॑ळ॒न्क्रीळ॒न्हरि॒रत्त॑वे॒ऽदन्वि प॑र्व॒शश्च॑कर्त॒ गामि॑वा॒सिः

kiṃ deveṣu tyaja enaścakarthāgne pṛcchāmi nu tvāmavidvān |
akrīḻankrīḻanharirattave'danvi parvaśaścakarta gāmivāsiḥ

79.7

विषू॑चो॒ अश्वा॑न्युयुजे वने॒जा ऋजी॑तिभी रश॒नाभि॑र्गृभी॒तान् ।
च॒क्ष॒दे मि॒त्रो वसु॑भि॒ः सुजा॑त॒ः समा॑नृधे॒ पर्व॑भिर्वावृधा॒नः

viṣūco aśvānyuyuje vanejā ṛjītibhī raśanābhirgṛbhītān |
cakṣade mitro vasubhiḥ sujātaḥ samānṛdhe parvabhirvāvṛdhānaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)