दशम मण्डल

सूक्त 69: वध्र्यश्व की अग्नि का अन्न घी

ऋषि: सुमित्रो वाध्र्यश्वः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्, १-२ जगती

12 श्लोक · 69 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

वध्र्यश्व की अग्नि का अन्न घी

सुमित्र वाध्र्यश्व त्रिष्टुप् और जगती में अपने पिता वध्र्यश्व की अग्नि की स्तुति करते हैं। वध्र्यश्व की अग्नि का दर्शन मंगलमय है, उसका मार्गदर्शन सुखद, जब सुमित्र भोर में पहले उसे जलाते हैं। घी उसका बल है, घी उसका अन्न, घी ही उसे पुष्ट करता है; घी से आहुत होकर वह फैलता है और सूर्य-सा चमकता है। हे अग्नि, वध्र्यश्व ने तुम्हें पहले जलाया, जैसे मनु ने; हमारे रक्षक बनो और जो हमारे पास है उसकी रक्षा करो। वध्र्यश्व ने तुम्हें गोद में वैसे रखा जैसे पिता पुत्र को। अग्नि सदा से वध्र्यश्व के कुल के वृत्रहन्ता हैं।

69.1

भ॒द्रा अ॒ग्नेर्व॑ध्र्य॒श्वस्य॑ सं॒दृशो॑ वा॒मी प्रणी॑तिः सु॒रणा॒ उपे॑तयः ।
यदीं॑ सुमि॒त्रा विशो॒ अग्र॑ इ॒न्धते॑ घृ॒तेनाहु॑तो जरते॒ दवि॑द्युतत्

bhadrā agnervadhryaśvasya saṃdṛśo vāmī praṇītiḥ suraṇā upetayaḥ |
yadīṃ sumitrā viśo agra indhate ghṛtenāhuto jarate davidyutat

69.2

घृ॒तम॒ग्नेर्व॑ध्र्य॒श्वस्य॒ वर्ध॑नं घृ॒तमन्नं॑ घृ॒तम्व॑स्य॒ मेद॑नम् ।
घृ॒तेनाहु॑त उर्वि॒या वि प॑प्रथे॒ सूर्य॑ इव रोचते स॒र्पिरा॑सुतिः

ghṛtamagnervadhryaśvasya vardhanaṃ ghṛtamannaṃ ghṛtamvasya medanam |
ghṛtenāhuta urviyā vi paprathe sūrya iva rocate sarpirāsutiḥ

69.3

यत्ते॒ मनु॒र्यदनी॑कं सुमि॒त्रः स॑मी॒धे अ॑ग्ने॒ तदि॒दं नवी॑यः ।
स रे॒वच्छो॑च॒ स गिरो॑ जुषस्व॒ स वाजं॑ दर्षि॒ स इ॒ह श्रवो॑ धाः

yatte manuryadanīkaṃ sumitraḥ samīdhe agne tadidaṃ navīyaḥ |
sa revacchoca sa giro juṣasva sa vājaṃ darṣi sa iha śravo dhāḥ

69.4

यं त्वा॒ पूर्व॑मीळि॒तो व॑ध्र्य॒श्वः स॑मी॒धे अ॑ग्ने॒ स इ॒दं जु॑षस्व ।
स न॑ः स्ति॒पा उ॒त भ॑वा तनू॒पा दा॒त्रं र॑क्षस्व॒ यदि॒दं ते॑ अ॒स्मे

yaṃ tvā pūrvamīḻito vadhryaśvaḥ samīdhe agne sa idaṃ juṣasva |
sa naḥ stipā uta bhavā tanūpā dātraṃ rakṣasva yadidaṃ te asme

69.5

भवा॑ द्यु॒म्नी वा॑ध्र्यश्वो॒त गो॒पा मा त्वा॑ तारीद॒भिमा॑ति॒र्जना॑नाम् ।
शूर॑ इव धृ॒ष्णुश्च्यव॑नः सुमि॒त्रः प्र नु वो॑चं॒ वाध्र्य॑श्वस्य॒ नाम॑

bhavā dyumnī vādhryaśvota gopā mā tvā tārīdabhimātirjanānām |
śūra iva dhṛṣṇuścyavanaḥ sumitraḥ pra nu vocaṃ vādhryaśvasya nāma

69.6

सम॒ज्र्या॑ पर्व॒त्या॒३॒॑ वसू॑नि॒ दासा॑ वृ॒त्राण्यार्या॑ जिगेथ ।
शूर॑ इव धृ॒ष्णुश्च्यव॑नो॒ जना॑नां॒ त्वम॑ग्ने पृतना॒यूँर॒भि ष्या॑ः

samajryā parvatyā vasūni dāsā vṛtrāṇyāryā jigetha |
śūra iva dhṛṣṇuścyavano janānāṃ tvamagne pṛtanāyūm̐rabhi ṣyāḥ

69.7

दी॒र्घत॑न्तुर्बृ॒हदु॑क्षा॒यम॒ग्निः स॒हस्र॑स्तरीः श॒तनी॑थ॒ ऋभ्वा॑ ।
द्यु॒मान्द्यु॒मत्सु॒ नृभि॑र्मृ॒ज्यमा॑नः सुमि॒त्रेषु॑ दीदयो देव॒यत्सु॑

dīrghatanturbṛhadukṣāyamagniḥ sahasrastarīḥ śatanītha ṛbhvā |
dyumāndyumatsu nṛbhirmṛjyamānaḥ sumitreṣu dīdayo devayatsu

69.8

त्वे धे॒नुः सु॒दुघा॑ जातवेदोऽस॒श्चते॑व सम॒ना स॑ब॒र्धुक् ।
त्वं नृभि॒र्दक्षि॑णावद्भिरग्ने सुमि॒त्रेभि॑रिध्यसे देव॒यद्भि॑ः

tve dhenuḥ sudughā jātavedo'saścateva samanā sabardhuk |
tvaṃ nṛbhirdakṣiṇāvadbhiragne sumitrebhiridhyase devayadbhiḥ

69.9

दे॒वाश्चि॑त्ते अ॒मृता॑ जातवेदो महि॒मानं॑ वाध्र्यश्व॒ प्र वो॑चन् ।
यत्स॒म्पृच्छं॒ मानु॑षी॒र्विश॒ आय॒न्त्वं नृभि॑रजय॒स्त्वावृ॑धेभिः

devāścitte amṛtā jātavedo mahimānaṃ vādhryaśva pra vocan |
yatsampṛcchaṃ mānuṣīrviśa āyantvaṃ nṛbhirajayastvāvṛdhebhiḥ

69.10

पि॒तेव॑ पु॒त्रम॑बिभरु॒पस्थे॒ त्वाम॑ग्ने वध्र्य॒श्वः स॑प॒र्यन् ।
जु॒षा॒णो अ॑स्य स॒मिधं॑ यविष्ठो॒त पूर्वाँ॑ अवनो॒र्व्राध॑तश्चित्

piteva putramabibharupasthe tvāmagne vadhryaśvaḥ saparyan |
juṣāṇo asya samidhaṃ yaviṣṭhota pūrvām̐ avanorvrādhataścit

69.11

शश्व॑द॒ग्निर्व॑ध्र्य॒श्वस्य॒ शत्रू॒न्नृभि॑र्जिगाय सु॒तसो॑मवद्भिः ।
सम॑नं चिददहश्चित्रभा॒नोऽव॒ व्राध॑न्तमभिनद्वृ॒धश्चि॑त्

śaśvadagnirvadhryaśvasya śatrūnnṛbhirjigāya sutasomavadbhiḥ |
samanaṃ cidadahaścitrabhāno'va vrādhantamabhinadvṛdhaścit

69.12

अ॒यम॒ग्निर्व॑ध्र्य॒श्वस्य॑ वृत्र॒हा स॑न॒कात्प्रेद्धो॒ नम॑सोपवा॒क्य॑ः ।
स नो॒ अजा॑मीँरु॒त वा॒ विजा॑मीन॒भि ति॑ष्ठ॒ शर्ध॑तो वाध्र्यश्व

ayamagnirvadhryaśvasya vṛtrahā sanakātpreddho namasopavākyaḥ |
sa no ajāmīm̐ruta vā vijāmīnabhi tiṣṭha śardhato vādhryaśva

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)