दशम मण्डल

सूक्त 53: तन्तु बुनो, पथरीली नदी पार करो

ऋषि: देवाः, ४-५ सौचीकोऽग्निः · देवता: अग्निः, ४-५ देवाः · छन्द: १-५, ८ त्रिष्टुप्, ६-७, ९-११ जगती

11 श्लोक · 53 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

तन्तु बुनो, पथरीली नदी पार करो

देव त्रिष्टुप् और जगती में आनन्दित हैं कि जिसे वे मन से खोज रहे थे, वह यज्ञ के जोड़ जानता हुआ आ गया। चौथे और पाँचवें मन्त्र में सौचीक अग्नि पाँच जनों से अपना होता-कर्म स्वीकारने को कहते हैं। फिर प्रसिद्ध वचन आते हैं: तन्तु तानते हुए लोक के प्रकाश के पीछे चलो; बिना गाँठ के बुनो; मनु बनो और दिव्य जन को जन्म दो। पथरीली नदी बह रही है: साथ थामो, उठो, पार करो, मित्रो; जो अशुभ है उसे यहीं छोड़ो और शुभ बल पाओ। त्वष्टा अपना परशु तेज करते हैं, और कवियों से कहा जाता है कि वे गुप्त पद रचें जिनसे देवों ने अमृतत्व पाया।

53.1

यमैच्छा॑म॒ मन॑सा॒ सो॒३॒॑ऽयमागा॑द्य॒ज्ञस्य॑ वि॒द्वान्परु॑षश्चिकि॒त्वान् ।
स नो॑ यक्षद्दे॒वता॑ता॒ यजी॑या॒न्नि हि षत्स॒दन्त॑र॒ः पूर्वो॑ अ॒स्मत्

yamaicchāma manasā so'yamāgādyajñasya vidvānparuṣaścikitvān |
sa no yakṣaddevatātā yajīyānni hi ṣatsadantaraḥ pūrvo asmat

53.2

अरा॑धि॒ होता॑ नि॒षदा॒ यजी॑यान॒भि प्रयां॑सि॒ सुधि॑तानि॒ हि ख्यत् ।
यजा॑महै य॒ज्ञिया॒न्हन्त॑ दे॒वाँ ईळा॑महा॒ ईड्याँ॒ आज्ये॑न

arādhi hotā niṣadā yajīyānabhi prayāṃsi sudhitāni hi khyat |
yajāmahai yajñiyānhanta devām̐ īḻāmahā īḍyām̐ ājyena

53.3

सा॒ध्वीम॑कर्दे॒ववी॑तिं नो अ॒द्य य॒ज्ञस्य॑ जि॒ह्वाम॑विदाम॒ गुह्या॑म् ।
स आयु॒रागा॑त्सुर॒भिर्वसा॑नो भ॒द्राम॑कर्दे॒वहू॑तिं नो अ॒द्य

sādhvīmakardevavītiṃ no adya yajñasya jihvāmavidāma guhyām |
sa āyurāgātsurabhirvasāno bhadrāmakardevahūtiṃ no adya

53.4

तद॒द्य वा॒चः प्र॑थ॒मं म॑सीय॒ येनासु॑राँ अ॒भि दे॒वा असा॑म ।
ऊर्जा॑द उ॒त य॑ज्ञियास॒ः पञ्च॑ जना॒ मम॑ हो॒त्रं जु॑षध्वम्

tadadya vācaḥ prathamaṃ masīya yenāsurām̐ abhi devā asāma |
ūrjāda uta yajñiyāsaḥ pañca janā mama hotraṃ juṣadhvam

53.5

पञ्च॒ जना॒ मम॑ हो॒त्रं जु॑षन्तां॒ गोजा॑ता उ॒त ये य॒ज्ञिया॑सः ।
पृ॒थि॒वी न॒ः पार्थि॑वात्पा॒त्वंह॑सो॒ऽन्तरि॑क्षं दि॒व्यात्पा॑त्व॒स्मान्

pañca janā mama hotraṃ juṣantāṃ gojātā uta ye yajñiyāsaḥ |
pṛthivī naḥ pārthivātpātvaṃhaso'ntarikṣaṃ divyātpātvasmān

53.6

तन्तुं॑ त॒न्वन्रज॑सो भा॒नुमन्वि॑हि॒ ज्योति॑ष्मतः प॒थो र॑क्ष धि॒या कृ॒तान् ।
अ॒नु॒ल्ब॒णं व॑यत॒ जोगु॑वा॒मपो॒ मनु॑र्भव ज॒नया॒ दैव्यं॒ जन॑म्

tantuṃ tanvanrajaso bhānumanvihi jyotiṣmataḥ patho rakṣa dhiyā kṛtān |
anulbaṇaṃ vayata joguvāmapo manurbhava janayā daivyaṃ janam

53.7

अ॒क्षा॒नहो॑ नह्यतनो॒त सो॑म्या॒ इष्कृ॑णुध्वं रश॒ना ओत पिं॑शत ।
अ॒ष्टाव॑न्धुरं वहता॒भितो॒ रथं॒ येन॑ दे॒वासो॒ अन॑यन्न॒भि प्रि॒यम्

akṣānaho nahyatanota somyā iṣkṛṇudhvaṃ raśanā ota piṃśata |
aṣṭāvandhuraṃ vahatābhito rathaṃ yena devāso anayannabhi priyam

53.8

अश्म॑न्वती रीयते॒ सं र॑भध्व॒मुत्ति॑ष्ठत॒ प्र त॑रता सखायः ।
अत्रा॑ जहाम॒ ये अस॒न्नशे॑वाः शि॒वान्व॒यमुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्

aśmanvatī rīyate saṃ rabhadhvamuttiṣṭhata pra taratā sakhāyaḥ |
atrā jahāma ye asannaśevāḥ śivānvayamuttaremābhi vājān

53.9

त्वष्टा॑ मा॒या वे॑द॒पसा॑म॒पस्त॑मो॒ बिभ्र॒त्पात्रा॑ देव॒पाना॑नि॒ शंत॑मा ।
शिशी॑ते नू॒नं प॑र॒शुं स्वा॑य॒सं येन॑ वृ॒श्चादेत॑शो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑ः

tvaṣṭā māyā vedapasāmapastamo bibhratpātrā devapānāni śaṃtamā |
śiśīte nūnaṃ paraśuṃ svāyasaṃ yena vṛścādetaśo brahmaṇaspatiḥ

53.10

स॒तो नू॒नं क॑वय॒ः सं शि॑शीत॒ वाशी॑भि॒र्याभि॑र॒मृता॑य॒ तक्ष॑थ ।
वि॒द्वांस॑ः प॒दा गुह्या॑नि कर्तन॒ येन॑ दे॒वासो॑ अमृत॒त्वमा॑न॒शुः

sato nūnaṃ kavayaḥ saṃ śiśīta vāśībhiryābhiramṛtāya takṣatha |
vidvāṃsaḥ padā guhyāni kartana yena devāso amṛtatvamānaśuḥ

53.11

गर्भे॒ योषा॒मद॑धुर्व॒त्समा॒सन्य॑पी॒च्ये॑न॒ मन॑सो॒त जि॒ह्वया॑ ।
स वि॒श्वाहा॑ सु॒मना॑ यो॒ग्या अ॒भि सि॑षा॒सनि॑र्वनते का॒र इज्जिति॑म्

garbhe yoṣāmadadhurvatsamāsanyapīcyena manasota jihvayā |
sa viśvāhā sumanā yogyā abhi siṣāsanirvanate kāra ijjitim

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)