दशम मण्डल

सूक्त 51: जल में छिपे अग्नि को देवों ने पाया

ऋषि: १, ३, ५, ७, ९ देवाः, २, ४, ६, ८ सौचीकोऽग्निः · देवता: २, ४, ६, ८ देवाः, १, ३, ५, ७, ९ अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 51 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

जल में छिपे अग्नि को देवों ने पाया

त्रिष्टुप् में देवों और जल में छिपे सौचीक अग्नि का संवाद। देव कहते हैं, हे जातवेदा, वह आवरण विशाल था जिसमें लिपटकर तुम जल में घुसे; एक देव ने तुम्हारे अनेक शरीर देख लिए। अग्नि पूछते हैं, मुझे किसने देखा? यम ने तुम्हें दस स्थानों में छिपे चमकते पाया। अग्नि बताते हैं, हे वरुण, मैं होता के कार्य से डरकर भागा, क्योंकि मेरे बड़े भाई उसी मार्ग पर नष्ट हुए; मैं प्रत्यंचा से डरे गौर मृग-सा भागा। देव उन्हें अजर आयु का वचन देते हैं, और अग्नि अपना भाग प्रयाज और अनुयाज आहुतियाँ माँगते हैं। देव कहते हैं: पूरा यज्ञ तुम्हारा, चारों दिशाएँ तुम्हें नमन करें।

51.1

म॒हत्तदुल्बं॒ स्थवि॑रं॒ तदा॑सी॒द्येनावि॑ष्टितः प्रवि॒वेशि॑था॒पः ।
विश्वा॑ अपश्यद्बहु॒धा ते॑ अग्ने॒ जात॑वेदस्त॒न्वो॑ दे॒व एक॑ः

mahattadulbaṃ sthaviraṃ tadāsīdyenāviṣṭitaḥ praviveśithāpaḥ |
viśvā apaśyadbahudhā te agne jātavedastanvo deva ekaḥ

51.2

को मा॑ ददर्श कत॒मः स दे॒वो यो मे॑ त॒न्वो॑ बहु॒धा प॒र्यप॑श्यत् ।
क्वाह॑ मित्रावरुणा क्षियन्त्य॒ग्नेर्विश्वा॑ः स॒मिधो॑ देव॒यानी॑ः

ko mā dadarśa katamaḥ sa devo yo me tanvo bahudhā paryapaśyat |
kvāha mitrāvaruṇā kṣiyantyagnerviśvāḥ samidho devayānīḥ

51.3

ऐच्छा॑म त्वा बहु॒धा जा॑तवेद॒ः प्रवि॑ष्टमग्ने अ॒प्स्वोष॑धीषु ।
तं त्वा॑ य॒मो अ॑चिकेच्चित्रभानो दशान्तरु॒ष्याद॑ति॒रोच॑मानम्

aicchāma tvā bahudhā jātavedaḥ praviṣṭamagne apsvoṣadhīṣu |
taṃ tvā yamo acikeccitrabhāno daśāntaruṣyādatirocamānam

51.4

हो॒त्राद॒हं व॑रुण॒ बिभ्य॑दायं॒ नेदे॒व मा॑ यु॒नज॒न्नत्र॑ दे॒वाः ।
तस्य॑ मे त॒न्वो॑ बहु॒धा निवि॑ष्टा ए॒तमर्थं॒ न चि॑केता॒हम॒ग्निः

hotrādahaṃ varuṇa bibhyadāyaṃ nedeva mā yunajannatra devāḥ |
tasya me tanvo bahudhā niviṣṭā etamarthaṃ na ciketāhamagniḥ

51.5

एहि॒ मनु॑र्देव॒युर्य॒ज्ञका॑मोऽरं॒कृत्या॒ तम॑सि क्षेष्यग्ने ।
सु॒गान्प॒थः कृ॑णुहि देव॒याना॒न्वह॑ ह॒व्यानि॑ सुमन॒स्यमा॑नः

ehi manurdevayuryajñakāmo'raṃkṛtyā tamasi kṣeṣyagne |
sugānpathaḥ kṛṇuhi devayānānvaha havyāni sumanasyamānaḥ

51.6

अ॒ग्नेः पूर्वे॒ भ्रात॑रो॒ अर्थ॑मे॒तं र॒थीवाध्वा॑न॒मन्वाव॑रीवुः ।
तस्मा॑द्भि॒या व॑रुण दू॒रमा॑यं गौ॒रो न क्षे॒प्नोर॑विजे॒ ज्याया॑ः

agneḥ pūrve bhrātaro arthametaṃ rathīvādhvānamanvāvarīvuḥ |
tasmādbhiyā varuṇa dūramāyaṃ gauro na kṣepnoravije jyāyāḥ

51.7

कु॒र्मस्त॒ आयु॑र॒जरं॒ यद॑ग्ने॒ यथा॑ यु॒क्तो जा॑तवेदो॒ न रिष्या॑ः ।
अथा॑ वहासि सुमन॒स्यमा॑नो भा॒गं दे॒वेभ्यो॑ ह॒विष॑ः सुजात

kurmasta āyurajaraṃ yadagne yathā yukto jātavedo na riṣyāḥ |
athā vahāsi sumanasyamāno bhāgaṃ devebhyo haviṣaḥ sujāta

51.8

प्र॒या॒जान्मे॑ अनुया॒जाँश्च॒ केव॑ला॒नूर्ज॑स्वन्तं ह॒विषो॑ दत्त भा॒गम् ।
घृ॒तं चा॒पां पुरु॑षं॒ चौष॑धीनाम॒ग्नेश्च॑ दी॒र्घमायु॑रस्तु देवाः

prayājānme anuyājām̐śca kevalānūrjasvantaṃ haviṣo datta bhāgam |
ghṛtaṃ cāpāṃ puruṣaṃ cauṣadhīnāmagneśca dīrghamāyurastu devāḥ

51.9

तव॑ प्रया॒जा अ॑नुया॒जाश्च॒ केव॑ल॒ ऊर्ज॑स्वन्तो ह॒विष॑ः सन्तु भा॒गाः ।
तवा॑ग्ने य॒ज्ञो॒३॒॑ऽयम॑स्तु॒ सर्व॒स्तुभ्यं॑ नमन्तां प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः

tava prayājā anuyājāśca kevala ūrjasvanto haviṣaḥ santu bhāgāḥ |
tavāgne yajño'yamastu sarvastubhyaṃ namantāṃ pradiśaścatasraḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)