दशम मण्डल

सूक्त 49: इन्द्र अपने पराक्रम गिनाते हैं

ऋषि: वैकुण्ठ इन्द्रः · देवता: इन्द्रः · छन्द: जगती, २, ११ त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 49 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र अपने पराक्रम गिनाते हैं

वैकुण्ठ इन्द्र फिर प्रथम पुरुष में बोलते हैं। मैं स्तोता को धन देता हूँ और वह ब्रह्म रचता हूँ जो मुझे बढ़ाता है; द्यौ, पृथिवी और जल ने मुझे इन्द्र नाम दिया। फिर पराक्रम गिनाते हैं: कवि के लिए अत्क को गिराया, कुत्स की रक्षा की, शुष्ण को कुचला, वेतसु, तुग्र और नववास्त्व को झुकाया, तुर्वश और यदु को यश दिलाया। मैंने सात नदियों को धरती पर बहाया, जलों को खोला और मनु को मार्ग दिया। गायों के थनों में वह उज्ज्वल दूध मैंने रखा जो त्वष्टा भी न रख सके। अन्तिम मन्त्र कहता है, इस प्रकार इन्द्र ने देवों और मनुष्यों को प्रेरित किया।

49.1

अ॒हं दां॑ गृण॒ते पूर्व्यं॒ वस्व॒हं ब्रह्म॑ कृणवं॒ मह्यं॒ वर्ध॑नम् ।
अ॒हं भु॑वं॒ यज॑मानस्य चोदि॒ताय॑ज्वनः साक्षि॒ विश्व॑स्मि॒न्भरे॑

ahaṃ dāṃ gṛṇate pūrvyaṃ vasvahaṃ brahma kṛṇavaṃ mahyaṃ vardhanam |
ahaṃ bhuvaṃ yajamānasya coditāyajvanaḥ sākṣi viśvasminbhare

49.2

मां धु॒रिन्द्रं॒ नाम॑ दे॒वता॑ दि॒वश्च॒ ग्मश्चा॒पां च॑ ज॒न्तव॑ः ।
अ॒हं हरी॒ वृष॑णा॒ विव्र॑ता र॒घू अ॒हं वज्रं॒ शव॑से धृ॒ष्ण्वा द॑दे

māṃ dhurindraṃ nāma devatā divaśca gmaścāpāṃ ca jantavaḥ |
ahaṃ harī vṛṣaṇā vivratā raghū ahaṃ vajraṃ śavase dhṛṣṇvā dade

49.3

अ॒हमत्कं॑ क॒वये॑ शिश्नथं॒ हथै॑र॒हं कुत्स॑मावमा॒भिरू॒तिभि॑ः ।
अ॒हं शुष्ण॑स्य॒ श्नथि॑ता॒ वध॑र्यमं॒ न यो र॒र आर्यं॒ नाम॒ दस्य॑वे

ahamatkaṃ kavaye śiśnathaṃ hathairahaṃ kutsamāvamābhirūtibhiḥ |
ahaṃ śuṣṇasya śnathitā vadharyamaṃ na yo rara āryaṃ nāma dasyave

49.4

अ॒हं पि॒तेव॑ वेत॒सूँर॒भिष्ट॑ये॒ तुग्रं॒ कुत्सा॑य॒ स्मदि॑भं च रन्धयम् ।
अ॒हं भु॑वं॒ यज॑मानस्य रा॒जनि॒ प्र यद्भरे॒ तुज॑ये॒ न प्रि॒याधृषे॑

ahaṃ piteva vetasūm̐rabhiṣṭaye tugraṃ kutsāya smadibhaṃ ca randhayam |
ahaṃ bhuvaṃ yajamānasya rājani pra yadbhare tujaye na priyādhṛṣe

49.5

अ॒हं र॑न्धयं॒ मृग॑यं श्रु॒तर्व॑णे॒ यन्माजि॑हीत व॒युना॑ च॒नानु॒षक् ।
अ॒हं वे॒शं न॒म्रमा॒यवे॑ऽकरम॒हं सव्या॑य॒ पड्गृ॑भिमरन्धयम्

ahaṃ randhayaṃ mṛgayaṃ śrutarvaṇe yanmājihīta vayunā canānuṣak |
ahaṃ veśaṃ namramāyave'karamahaṃ savyāya paḍgṛbhimarandhayam

49.6

अ॒हं स यो नव॑वास्त्वं बृ॒हद्र॑थं॒ सं वृ॒त्रेव॒ दासं॑ वृत्र॒हारु॑जम् ।
यद्व॒र्धय॑न्तं प्र॒थय॑न्तमानु॒षग्दू॒रे पा॒रे रज॑सो रोच॒नाक॑रम्

ahaṃ sa yo navavāstvaṃ bṛhadrathaṃ saṃ vṛtreva dāsaṃ vṛtrahārujam |
yadvardhayantaṃ prathayantamānuṣagdūre pāre rajaso rocanākaram

49.7

अ॒हं सूर्य॑स्य॒ परि॑ याम्या॒शुभि॒ः प्रैत॒शेभि॒र्वह॑मान॒ ओज॑सा ।
यन्मा॑ सा॒वो मनु॑ष॒ आह॑ नि॒र्णिज॒ ऋध॑क्कृषे॒ दासं॒ कृत्व्यं॒ हथै॑ः

ahaṃ sūryasya pari yāmyāśubhiḥ praitaśebhirvahamāna ojasā |
yanmā sāvo manuṣa āha nirṇija ṛdhakkṛṣe dāsaṃ kṛtvyaṃ hathaiḥ

49.8

अ॒हं स॑प्त॒हा नहु॑षो॒ नहु॑ष्टर॒ः प्राश्रा॑वयं॒ शव॑सा तु॒र्वशं॒ यदु॑म् ।
अ॒हं न्य१॒॑न्यं सह॑सा॒ सह॑स्करं॒ नव॒ व्राध॑तो नव॒तिं च॑ वक्षयम्

ahaṃ saptahā nahuṣo nahuṣṭaraḥ prāśrāvayaṃ śavasā turvaśaṃ yadum |
ahaṃ nyanyaṃ sahasā sahaskaraṃ nava vrādhato navatiṃ ca vakṣayam

49.9

अ॒हं स॒प्त स्र॒वतो॑ धारयं॒ वृषा॑ द्रवि॒त्न्व॑ः पृथि॒व्यां सी॒रा अधि॑ ।
अ॒हमर्णां॑सि॒ वि ति॑रामि सु॒क्रतु॑र्यु॒धा वि॑दं॒ मन॑वे गा॒तुमि॒ष्टये॑

ahaṃ sapta sravato dhārayaṃ vṛṣā dravitnvaḥ pṛthivyāṃ sīrā adhi |
ahamarṇāṃsi vi tirāmi sukraturyudhā vidaṃ manave gātumiṣṭaye

49.10

अ॒हं तदा॑सु धारयं॒ यदा॑सु॒ न दे॒वश्च॒न त्वष्टाधा॑रय॒द्रुश॑त् ।
स्पा॒र्हं गवा॒मूध॑स्सु व॒क्षणा॒स्वा मधो॒र्मधु॒ श्वात्र्यं॒ सोम॑मा॒शिर॑म्

ahaṃ tadāsu dhārayaṃ yadāsu na devaścana tvaṣṭādhārayadruśat |
spārhaṃ gavāmūdhassu vakṣaṇāsvā madhormadhu śvātryaṃ somamāśiram

49.11

ए॒वा दे॒वाँ इन्द्रो॑ विव्ये॒ नॄन्प्र च्यौ॒त्नेन॑ म॒घवा॑ स॒त्यरा॑धाः ।
विश्वेत्ता ते॑ हरिवः शचीवो॒ऽभि तु॒रास॑ः स्वयशो गृणन्ति

evā devām̐ indro vivye nṝnpra cyautnena maghavā satyarādhāḥ |
viśvettā te harivaḥ śacīvo'bhi turāsaḥ svayaśo gṛṇanti

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)