दशम मण्डल

सूक्त 28: इन्द्र, वसुक्र और वसुक्र-पत्नी का संवाद

ऋषि: १ इन्द्रस्नुषा वसुक्रपत्नी ऋषिका, २, ६, ८, १०, १२ इन्द्र ऋषिः, ३, ४, ५, ७, ९, ११ ऐन्द्रो वसुक्र ऋषिः

12 श्लोक · 28 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, वसुक्र और वसुक्र-पत्नी का संवाद

बारह मन्त्रों का संवाद। वसुक्र की पत्नी, जो इन्द्र की पुत्रवधू हैं, आरम्भ करती हैं: बाकी सब आए, पर मेरे ससुर नहीं आए; वे भुने जौ खाते, सोम पीते और तृप्त होकर घर लौटते। इन्द्र उत्तर देते हैं कि वे तीखे सींग वाले वृषभ की तरह गरजते खड़े हैं और जो सोम से उनका पेट भरता है उसकी रक्षा करते हैं। वसुक्र कहते हैं कि लोग उनके लिए सोम निचोड़ते और वृषभ पकाते हैं। फिर अद्भुत बातें आती हैं: नदियाँ उलटी बहती हैं, लोमड़ी सिंह को भगाती है, सियार वराह को खदेड़ता है। इन्द्र कहते हैं कि देवों ने उन्हें बलवान बनाया; उन्होंने वृत्र को मारा।

28.1

विश्वो॒ ह्य१॒॑न्यो अ॒रिरा॑ज॒गाम॒ ममेदह॒ श्वशु॑रो॒ ना ज॑गाम ।
ज॒क्षी॒याद्धा॒ना उ॒त सोमं॑ पपीया॒त्स्वा॑शित॒ः पुन॒रस्तं॑ जगायात्

viśvo hyanyo arirājagāma mamedaha śvaśuro nā jagāma |
jakṣīyāddhānā uta somaṃ papīyātsvāśitaḥ punarastaṃ jagāyāt

28.2

स रोरु॑वद्वृष॒भस्ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ वर्ष्म॑न्तस्थौ॒ वरि॑म॒न्ना पृ॑थि॒व्याः ।
विश्वे॑ष्वेनं वृ॒जने॑षु पामि॒ यो मे॑ कु॒क्षी सु॒तसो॑मः पृ॒णाति॑

sa roruvadvṛṣabhastigmaśṛṅgo varṣmantasthau varimannā pṛthivyāḥ |
viśveṣvenaṃ vṛjaneṣu pāmi yo me kukṣī sutasomaḥ pṛṇāti

28.3

अद्रि॑णा ते म॒न्दिन॑ इन्द्र॒ तूया॑न्सु॒न्वन्ति॒ सोमा॒न्पिब॑सि॒ त्वमे॑षाम् ।
पच॑न्ति ते वृष॒भाँ अत्सि॒ तेषां॑ पृ॒क्षेण॒ यन्म॑घवन्हू॒यमा॑नः

adriṇā te mandina indra tūyānsunvanti somānpibasi tvameṣām |
pacanti te vṛṣabhām̐ atsi teṣāṃ pṛkṣeṇa yanmaghavanhūyamānaḥ

28.4

इ॒दं सु मे॑ जरित॒रा चि॑किद्धि प्रती॒पं शापं॑ न॒द्यो॑ वहन्ति ।
लो॒पा॒शः सिं॒हं प्र॒त्यञ्च॑मत्साः क्रो॒ष्टा व॑रा॒हं निर॑तक्त॒ कक्षा॑त्

idaṃ su me jaritarā cikiddhi pratīpaṃ śāpaṃ nadyo vahanti |
lopāśaḥ siṃhaṃ pratyañcamatsāḥ kroṣṭā varāhaṃ niratakta kakṣāt

28.5

क॒था त॑ ए॒तद॒हमा चि॑केतं॒ गृत्स॑स्य॒ पाक॑स्त॒वसो॑ मनी॒षाम् ।
त्वं नो॑ वि॒द्वाँ ऋ॑तु॒था वि वो॑चो॒ यमर्धं॑ ते मघवन्क्षे॒म्या धूः

kathā ta etadahamā ciketaṃ gṛtsasya pākastavaso manīṣām |
tvaṃ no vidvām̐ ṛtuthā vi voco yamardhaṃ te maghavankṣemyā dhūḥ

28.6

ए॒वा हि मां त॒वसं॑ व॒र्धय॑न्ति दि॒वश्चि॑न्मे बृह॒त उत्त॑रा॒ धूः ।
पु॒रू स॒हस्रा॒ नि शि॑शामि सा॒कम॑श॒त्रुं हि मा॒ जनि॑ता ज॒जान॑

evā hi māṃ tavasaṃ vardhayanti divaścinme bṛhata uttarā dhūḥ |
purū sahasrā ni śiśāmi sākamaśatruṃ hi mā janitā jajāna

28.7

ए॒वा हि मां त॒वसं॑ ज॒ज्ञुरु॒ग्रं कर्म॑न्कर्म॒न्वृष॑णमिन्द्र दे॒वाः ।
वधीं॑ वृ॒त्रं वज्रे॑ण मन्दसा॒नोऽप॑ व्र॒जं म॑हि॒ना दा॒शुषे॑ वम्

evā hi māṃ tavasaṃ jajñurugraṃ karmankarmanvṛṣaṇamindra devāḥ |
vadhīṃ vṛtraṃ vajreṇa mandasāno'pa vrajaṃ mahinā dāśuṣe vam

28.8

दे॒वास॑ आयन्पर॒शूँर॑बिभ्र॒न्वना॑ वृ॒श्चन्तो॑ अ॒भि वि॒ड्भिरा॑यन् ।
नि सु॒द्र्वं१॒॑ दध॑तो व॒क्षणा॑सु॒ यत्रा॒ कृपी॑ट॒मनु॒ तद्द॑हन्ति

devāsa āyanparaśūm̐rabibhranvanā vṛścanto abhi viḍbhirāyan |
ni sudrvaṃ dadhato vakṣaṇāsu yatrā kṛpīṭamanu taddahanti

28.9

श॒शः क्षु॒रं प्र॒त्यञ्चं॑ जगा॒राद्रिं॑ लो॒गेन॒ व्य॑भेदमा॒रात् ।
बृ॒हन्तं॑ चिदृह॒ते र॑न्धयानि॒ वय॑द्व॒त्सो वृ॑ष॒भं शूशु॑वानः

śaśaḥ kṣuraṃ pratyañcaṃ jagārādriṃ logena vyabhedamārāt |
bṛhantaṃ cidṛhate randhayāni vayadvatso vṛṣabhaṃ śūśuvānaḥ

28.10

सु॒प॒र्ण इ॒त्था न॒खमा सि॑षा॒याव॑रुद्धः परि॒पदं॒ न सिं॒हः ।
नि॒रु॒द्धश्चि॑न्महि॒षस्त॒र्ष्यावा॑न्गो॒धा तस्मा॑ अ॒यथं॑ कर्षदे॒तत्

suparṇa itthā nakhamā siṣāyāvaruddhaḥ paripadaṃ na siṃhaḥ |
niruddhaścinmahiṣastarṣyāvāngodhā tasmā ayathaṃ karṣadetat

28.11

तेभ्यो॑ गो॒धा अ॒यथं॑ कर्षदे॒तद्ये ब्र॒ह्मण॑ः प्रति॒पीय॒न्त्यन्नै॑ः ।
सि॒म उ॒क्ष्णो॑ऽवसृ॒ष्टाँ अ॑दन्ति स्व॒यं बला॑नि त॒न्व॑ः शृणा॒नाः

tebhyo godhā ayathaṃ karṣadetadye brahmaṇaḥ pratipīyantyannaiḥ |
sima ukṣṇo'vasṛṣṭām̐ adanti svayaṃ balāni tanvaḥ śṛṇānāḥ

28.12

ए॒ते शमी॑भिः सु॒शमी॑ अभूव॒न्ये हि॑न्वि॒रे त॒न्व१॒॑ः सोम॑ उ॒क्थैः ।
नृ॒वद्वद॒न्नुप॑ नो माहि॒ वाजा॑न्दि॒वि श्रवो॑ दधिषे॒ नाम॑ वी॒रः

ete śamībhiḥ suśamī abhūvanye hinvire tanvaḥ soma ukthaiḥ |
nṛvadvadannupa no māhi vājāndivi śravo dadhiṣe nāma vīraḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)