दशम मण्डल

सूक्त 120: वही भुवनों में ज्येष्ठ था

ऋषि: आथर्वणो बृहद्दिवः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 120 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

वही भुवनों में ज्येष्ठ था

आथर्वण बृहद्दिव त्रिष्टुप् में इन्द्र की स्तुति करते हैं। सूक्त उस पंक्ति से खुलता है जो वेदों में बार-बार पढ़ी जाती है: वही भुवनों में ज्येष्ठ था, जिससे तेजस्वी उग्र इन्द्र जन्मा। जन्मते ही वह शत्रुओं को कुचलता है, और उसके सहायक आनंदित होते हैं। बढ़ता हुआ वह दास में भय भरता है। सब अपना बल उसी में रखते हैं; वह मधुर को अधिक मधुर से, मधु को मधु से मिलाता है। गायक वाणी से इन्द्र के शस्त्र तेज़ करता है, कि वह यातुधानों के विरुद्ध दृढ़ रहे। अग्रणी बृहद्दिव ये स्तोत्र कहते हैं; बहनें, माताएँ, नदियाँ उसे प्रेरित कर बढ़ाती हैं।

120.1

तदिदा॑स॒ भुव॑नेषु॒ ज्येष्ठं॒ यतो॑ ज॒ज्ञ उ॒ग्रस्त्वे॒षनृ॑म्णः ।
स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो नि रि॑णाति॒ शत्रू॒ननु॒ यं विश्वे॒ मद॒न्त्यूमा॑ः

tadidāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhaṃ yato jajña ugrastveṣanṛmṇaḥ |
sadyo jajñāno ni riṇāti śatrūnanu yaṃ viśve madantyūmāḥ

120.2

वा॒वृ॒धा॒नः शव॑सा॒ भूर्यो॑जा॒ः शत्रु॑र्दा॒साय॑ भि॒यसं॑ दधाति ।
अव्य॑नच्च व्य॒नच्च॒ सस्नि॒ सं ते॑ नवन्त॒ प्रभृ॑ता॒ मदे॑षु

vāvṛdhānaḥ śavasā bhūryojāḥ śatrurdāsāya bhiyasaṃ dadhāti |
avyanacca vyanacca sasni saṃ te navanta prabhṛtā madeṣu

120.3

त्वे क्रतु॒मपि॑ वृञ्जन्ति॒ विश्वे॒ द्विर्यदे॒ते त्रिर्भव॒न्त्यूमा॑ः ।
स्वा॒दोः स्वादी॑यः स्वा॒दुना॑ सृजा॒ सम॒दः सु मधु॒ मधु॑ना॒भि यो॑धीः

tve kratumapi vṛñjanti viśve dviryadete trirbhavantyūmāḥ |
svādoḥ svādīyaḥ svādunā sṛjā samadaḥ su madhu madhunābhi yodhīḥ

120.4

इति॑ चि॒द्धि त्वा॒ धना॒ जय॑न्तं॒ मदे॑मदे अनु॒मद॑न्ति॒ विप्रा॑ः ।
ओजी॑यो धृष्णो स्थि॒रमा त॑नुष्व॒ मा त्वा॑ दभन्यातु॒धाना॑ दु॒रेवा॑ः

iti ciddhi tvā dhanā jayantaṃ mademade anumadanti viprāḥ |
ojīyo dhṛṣṇo sthiramā tanuṣva mā tvā dabhanyātudhānā durevāḥ

120.5

त्वया॑ व॒यं शा॑शद्महे॒ रणे॑षु प्र॒पश्य॑न्तो यु॒धेन्या॑नि॒ भूरि॑ ।
चो॒दया॑मि त॒ आयु॑धा॒ वचो॑भि॒ः सं ते॑ शिशामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वयां॑सि

tvayā vayaṃ śāśadmahe raṇeṣu prapaśyanto yudhenyāni bhūri |
codayāmi ta āyudhā vacobhiḥ saṃ te śiśāmi brahmaṇā vayāṃsi

120.6

स्तु॒षेय्यं॑ पुरु॒वर्प॑स॒मृभ्व॑मि॒नत॑ममा॒प्त्यमा॒प्त्याना॑म् ।
आ द॑र्षते॒ शव॑सा स॒प्त दानू॒न्प्र सा॑क्षते प्रति॒माना॑नि॒ भूरि॑

stuṣeyyaṃ puruvarpasamṛbhvaminatamamāptyamāptyānām |
ā darṣate śavasā sapta dānūnpra sākṣate pratimānāni bhūri

120.7

नि तद्द॑धि॒षेऽव॑रं॒ परं॑ च॒ यस्मि॒न्नावि॒थाव॑सा दुरो॒णे ।
आ मा॒तरा॑ स्थापयसे जिग॒त्नू अत॑ इनोषि॒ कर्व॑रा पु॒रूणि॑

ni taddadhiṣe'varaṃ paraṃ ca yasminnāvithāvasā duroṇe |
ā mātarā sthāpayase jigatnū ata inoṣi karvarā purūṇi

120.8

इ॒मा ब्रह्म॑ बृ॒हद्दि॑वो विव॒क्तीन्द्रा॑य शू॒षम॑ग्रि॒यः स्व॒र्षाः ।
म॒हो गो॒त्रस्य॑ क्षयति स्व॒राजो॒ दुर॑श्च॒ विश्वा॑ अवृणो॒दप॒ स्वाः

imā brahma bṛhaddivo vivaktīndrāya śūṣamagriyaḥ svarṣāḥ |
maho gotrasya kṣayati svarājo duraśca viśvā avṛṇodapa svāḥ

120.9

ए॒वा म॒हान्बृ॒हद्दि॑वो॒ अथ॒र्वावो॑च॒त्स्वां त॒न्व१॒॑मिन्द्र॑मे॒व ।
स्वसा॑रो मात॒रिभ्व॑रीररि॒प्रा हि॒न्वन्ति॑ च॒ शव॑सा व॒र्धय॑न्ति च

evā mahānbṛhaddivo atharvāvocatsvāṃ tanvamindrameva |
svasāro mātaribhvarīrariprā hinvanti ca śavasā vardhayanti ca

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)