सूक्त 114: एक सुपर्ण, जिसे कवि अनेक रूप देते हैं

घ॒र्मा सम॑न्ता त्रि॒वृतं॒ व्या॑पतु॒स्तयो॒र्जुष्टिं॑ मात॒रिश्वा॑ जगाम ।
दि॒वस्पयो॒ दिधि॑षाणा अवेषन्वि॒दुर्दे॒वाः स॒हसा॑मानम॒र्कम्

gharmā samantā trivṛtaṃ vyāpatustayorjuṣṭiṃ mātariśvā jagāma |
divaspayo didhiṣāṇā aveṣanvidurdevāḥ sahasāmānamarkam

ति॒स्रो दे॒ष्ट्राय॒ निरृ॑ती॒रुपा॑सते दीर्घ॒श्रुतो॒ वि हि जा॒नन्ति॒ वह्न॑यः ।
तासां॒ नि चि॑क्युः क॒वयो॑ नि॒दानं॒ परे॑षु॒ या गुह्ये॑षु व्र॒तेषु॑

tisro deṣṭrāya nirṛtīrupāsate dīrghaśruto vi hi jānanti vahnayaḥ |
tāsāṃ ni cikyuḥ kavayo nidānaṃ pareṣu yā guhyeṣu vrateṣu

चतु॑ष्कपर्दा युव॒तिः सु॒पेशा॑ घृ॒तप्र॑तीका व॒युना॑नि वस्ते ।
तस्यां॑ सुप॒र्णा वृष॑णा॒ नि षे॑दतु॒र्यत्र॑ दे॒वा द॑धि॒रे भा॑ग॒धेय॑म्

catuṣkapardā yuvatiḥ supeśā ghṛtapratīkā vayunāni vaste |
tasyāṃ suparṇā vṛṣaṇā ni ṣedaturyatra devā dadhire bhāgadheyam

एक॑ः सुप॒र्णः स स॑मु॒द्रमा वि॑वेश॒ स इ॒दं विश्वं॒ भुव॑नं॒ वि च॑ष्टे ।
तं पाके॑न॒ मन॑सापश्य॒मन्ति॑त॒स्तं मा॒ता रे॑ळ्हि॒ स उ॑ रेळ्हि मा॒तर॑म्

ekaḥ suparṇaḥ sa samudramā viveśa sa idaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ vi caṣṭe |
taṃ pākena manasāpaśyamantitastaṃ mātā reḻhi sa u reḻhi mātaram

सु॒प॒र्णं विप्रा॑ः क॒वयो॒ वचो॑भि॒रेकं॒ सन्तं॑ बहु॒धा क॑ल्पयन्ति ।
छन्दां॑सि च॒ दध॑तो अध्व॒रेषु॒ ग्रहा॒न्सोम॑स्य मिमते॒ द्वाद॑श

suparṇaṃ viprāḥ kavayo vacobhirekaṃ santaṃ bahudhā kalpayanti |
chandāṃsi ca dadhato adhvareṣu grahānsomasya mimate dvādaśa

ष॒ट्त्रिं॒शाँश्च॑ च॒तुर॑ः क॒ल्पय॑न्त॒श्छन्दां॑सि च॒ दध॑त आद्वाद॒शम् ।
य॒ज्ञं वि॒माय॑ क॒वयो॑ मनी॒ष ऋ॑क्सा॒माभ्यां॒ प्र रथं॑ वर्तयन्ति

ṣaṭtriṃśām̐śca caturaḥ kalpayantaśchandāṃsi ca dadhata ādvādaśam |
yajñaṃ vimāya kavayo manīṣa ṛksāmābhyāṃ pra rathaṃ vartayanti

चतु॑र्दशा॒न्ये म॑हि॒मानो॑ अस्य॒ तं धीरा॑ वा॒चा प्र ण॑यन्ति स॒प्त ।
आप्ना॑नं ती॒र्थं क इ॒ह प्र वो॑च॒द्येन॑ प॒था प्र॒पिब॑न्ते सु॒तस्य॑

caturdaśānye mahimāno asya taṃ dhīrā vācā pra ṇayanti sapta |
āpnānaṃ tīrthaṃ ka iha pra vocadyena pathā prapibante sutasya

स॒ह॒स्र॒धा प॑ञ्चद॒शान्यु॒क्था याव॒द्द्यावा॑पृथि॒वी ताव॒दित्तत् ।
स॒ह॒स्र॒धा म॑हि॒मान॑ः स॒हस्रं॒ याव॒द्ब्रह्म॒ विष्ठि॑तं॒ ताव॑ती॒ वाक्

sahasradhā pañcadaśānyukthā yāvaddyāvāpṛthivī tāvadittat |
sahasradhā mahimānaḥ sahasraṃ yāvadbrahma viṣṭhitaṃ tāvatī vāk

कश्छन्द॑सां॒ योग॒मा वे॑द॒ धीर॒ः को धिष्ण्यां॒ प्रति॒ वाचं॑ पपाद ।
कमृ॒त्विजा॑मष्ट॒मं शूर॑माहु॒र्हरी॒ इन्द्र॑स्य॒ नि चि॑काय॒ कः स्वि॑त्

kaśchandasāṃ yogamā veda dhīraḥ ko dhiṣṇyāṃ prati vācaṃ papāda |
kamṛtvijāmaṣṭamaṃ śūramāhurharī indrasya ni cikāya kaḥ svit

भूम्या॒ अन्तं॒ पर्येके॑ चरन्ति॒ रथ॑स्य धू॒र्षु यु॒क्तासो॑ अस्थुः ।
श्रम॑स्य दा॒यं वि भ॑जन्त्येभ्यो य॒दा य॒मो भव॑ति ह॒र्म्ये हि॒तः

bhūmyā antaṃ paryeke caranti rathasya dhūrṣu yuktāso asthuḥ |
śramasya dāyaṃ vi bhajantyebhyo yadā yamo bhavati harmye hitaḥ