प्रथम मण्डल

सूक्त 96: देवों ने धन देने वाले अग्नि को धारण किया

ऋषि: कुत्स आङ्गिरसः · देवता: अग्निः, द्रविणोदा अग्निर्वा · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 96 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

देवों ने धन देने वाले अग्नि को धारण किया

प्राचीन रीति से बल से जन्मे अग्नि ने तुरन्त कवि की समस्त प्रज्ञा धारण कर ली। कुत्स आंगिरस त्रिष्टुप् में उनकी स्तुति करते हैं, और अन्तिम दो को छोड़ हर मन्त्र इस टेक पर समाप्त होता है: देवों ने धन देने वाले अग्नि, द्रविणोदा, को धारण किया। प्राचीन निविद् से उन्होंने मनु की प्रजा को जन्म दिया; वे बल के पुत्र, भरत, मातरिश्वा, प्रजाओं के रक्षक और दोनों लोकों के जनक हैं। बदलते रंग वाली रात और उषा मिलकर एक शिशु को पालती हैं। वे धन के आधार, यज्ञ के ध्वज और जो है तथा जो होगा, उसके रक्षक हैं। द्रविणोदा धन, वीरों सहित अन्न और दीर्घ आयु देते हैं।

96.1

स प्र॒त्नथा॒ सह॑सा॒ जाय॑मानः स॒द्यः काव्या॑नि॒ बळ॑धत्त॒ विश्वा॑ ।
आप॑श्च मि॒त्रं धि॒षणा॑ च साधन्दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

sa pratnathā sahasā jāyamānaḥ sadyaḥ kāvyāni baḻadhatta viśvā |
āpaśca mitraṃ dhiṣaṇā ca sādhandevā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.2

स पूर्व॑या नि॒विदा॑ क॒व्यता॒योरि॒माः प्र॒जा अ॑जनय॒न्मनू॑नाम् ।
वि॒वस्व॑ता॒ चक्ष॑सा॒ द्याम॒पश्च॑ दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

sa pūrvayā nividā kavyatāyorimāḥ prajā ajanayanmanūnām |
vivasvatā cakṣasā dyāmapaśca devā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.3

तमी॑ळत प्रथ॒मं य॑ज्ञ॒साधं॒ विश॒ आरी॒राहु॑तमृञ्जसा॒नम् ।
ऊ॒र्जः पु॒त्रं भ॑र॒तं सृ॒प्रदा॑नुं दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

tamīḻata prathamaṃ yajñasādhaṃ viśa ārīrāhutamṛñjasānam |
ūrjaḥ putraṃ bharataṃ sṛpradānuṃ devā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.4

स मा॑त॒रिश्वा॑ पुरु॒वार॑पुष्टिर्वि॒दद्गा॒तुं तन॑याय स्व॒र्वित् ।
वि॒शां गो॒पा ज॑नि॒ता रोद॑स्योर्दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

sa mātariśvā puruvārapuṣṭirvidadgātuṃ tanayāya svarvit |
viśāṃ gopā janitā rodasyordevā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.5

नक्तो॒षासा॒ वर्ण॑मा॒मेम्या॑ने धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकं॑ समी॒ची ।
द्यावा॒क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

naktoṣāsā varṇamāmemyāne dhāpayete śiśumekaṃ samīcī |
dyāvākṣāmā rukmo antarvi bhāti devā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.6

रा॒यो बु॒ध्नः सं॒गम॑नो॒ वसू॑नां य॒ज्ञस्य॑ के॒तुर्म॑न्म॒साध॑नो॒ वेः ।
अ॒मृ॒त॒त्वं रक्ष॑माणास एनं दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

rāyo budhnaḥ saṃgamano vasūnāṃ yajñasya keturmanmasādhano veḥ |
amṛtatvaṃ rakṣamāṇāsa enaṃ devā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.7

नू च॑ पु॒रा च॒ सद॑नं रयी॒णां जा॒तस्य॑ च॒ जाय॑मानस्य च॒ क्षाम् ।
स॒तश्च॑ गो॒पां भव॑तश्च॒ भूरे॑र्दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाम्

nū ca purā ca sadanaṃ rayīṇāṃ jātasya ca jāyamānasya ca kṣām |
sataśca gopāṃ bhavataśca bhūrerdevā agniṃ dhārayandraviṇodām

96.8

द्र॒वि॒णो॒दा द्रवि॑णसस्तु॒रस्य॑ द्रविणो॒दाः सन॑रस्य॒ प्र यं॑सत् ।
द्र॒वि॒णो॒दा वी॒रव॑ती॒मिषं॑ नो द्रविणो॒दा रा॑सते दी॒र्घमायु॑ः

draviṇodā draviṇasasturasya draviṇodāḥ sanarasya pra yaṃsat |
draviṇodā vīravatīmiṣaṃ no draviṇodā rāsate dīrghamāyuḥ

96.9

ए॒वा नो॑ अग्ने स॒मिधा॑ वृधा॒नो रे॒वत्पा॑वक॒ श्रव॑से॒ वि भा॑हि ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः

evā no agne samidhā vṛdhāno revatpāvaka śravase vi bhāhi |
tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)