प्रथम मण्डल

सूक्त 59: वैश्वानर अग्नि, सब जनों की नाभि

ऋषि: नोधा गौतमः · देवता: अग्निर्वैश्वानरः · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 59 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

वैश्वानर अग्नि, सब जनों की नाभि

हे अग्नि, अन्य अग्नियाँ तुम्हारी शाखाएँ हैं, नोधा गौतम त्रिष्टुप् छन्द में सब मनुष्यों के साझे अग्नि वैश्वानर से कहते हैं। सब अमर देव उनमें आनन्द पाते हैं। वे बस्तियों की नाभि हैं, स्तम्भ की तरह जनों को थामे हुए; द्युलोक के शीर्ष और पृथ्वी की नाभि। देवों ने उन्हें ज्योति के रूप में प्रकट किया। सूर्य में किरणों की तरह सब धन उनमें स्थित है, जो पर्वतों, औषधियों, जल और मनुष्यों में है। उनकी महिमा आकाश से बढ़कर है। उन्होंने दस्यु को मारा, बाधाएँ गिराईं और शम्बर को चीरा। भरद्वाजों में और शातवनेय पुरुणीथ द्वारा उनकी स्तुति होती है।

59.1

व॒या इद॑ग्ने अ॒ग्नय॑स्ते अ॒न्ये त्वे विश्वे॑ अ॒मृता॑ मादयन्ते ।
वैश्वा॑नर॒ नाभि॑रसि क्षिती॒नां स्थूणे॑व॒ जनाँ॑ उप॒मिद्य॑यन्थ

vayā idagne agnayaste anye tve viśve amṛtā mādayante |
vaiśvānara nābhirasi kṣitīnāṃ sthūṇeva janām̐ upamidyayantha

59.2

मू॒र्धा दि॒वो नाभि॑र॒ग्निः पृ॑थि॒व्या अथा॑भवदर॒ती रोद॑स्योः ।
तं त्वा॑ दे॒वासो॑ऽजनयन्त दे॒वं वैश्वा॑नर॒ ज्योति॒रिदार्या॑य

mūrdhā divo nābhiragniḥ pṛthivyā athābhavadaratī rodasyoḥ |
taṃ tvā devāso'janayanta devaṃ vaiśvānara jyotiridāryāya

59.3

आ सूर्ये॒ न र॒श्मयो॑ ध्रु॒वासो॑ वैश्वान॒रे द॑धिरे॒ऽग्ना वसू॑नि ।
या पर्व॑ते॒ष्वोष॑धीष्व॒प्सु या मानु॑षे॒ष्वसि॒ तस्य॒ राजा॑

ā sūrye na raśmayo dhruvāso vaiśvānare dadhire'gnā vasūni |
yā parvateṣvoṣadhīṣvapsu yā mānuṣeṣvasi tasya rājā

59.4

बृ॒ह॒ती इ॑व सू॒नवे॒ रोद॑सी॒ गिरो॒ होता॑ मनु॒ष्यो॒३॒॑ न दक्ष॑ः ।
स्व॑र्वते स॒त्यशु॑ष्माय पू॒र्वीर्वै॑श्वान॒राय॒ नृत॑माय य॒ह्वीः

bṛhatī iva sūnave rodasī giro hotā manuṣyo na dakṣaḥ |
svarvate satyaśuṣmāya pūrvīrvaiśvānarāya nṛtamāya yahvīḥ

59.5

दि॒वश्चि॑त्ते बृह॒तो जा॑तवेदो॒ वैश्वा॑नर॒ प्र रि॑रिचे महि॒त्वम् ।
राजा॑ कृष्टी॒नाम॑सि॒ मानु॑षीणां यु॒धा दे॒वेभ्यो॒ वरि॑वश्चकर्थ

divaścitte bṛhato jātavedo vaiśvānara pra ririce mahitvam |
rājā kṛṣṭīnāmasi mānuṣīṇāṃ yudhā devebhyo varivaścakartha

59.6

प्र नू म॑हि॒त्वं वृ॑ष॒भस्य॑ वोचं॒ यं पू॒रवो॑ वृत्र॒हणं॒ सच॑न्ते ।
वै॒श्वा॒न॒रो दस्यु॑म॒ग्निर्ज॑घ॒न्वाँ अधू॑नो॒त्काष्ठा॒ अव॒ शम्ब॑रं भेत्

pra nū mahitvaṃ vṛṣabhasya vocaṃ yaṃ pūravo vṛtrahaṇaṃ sacante |
vaiśvānaro dasyumagnirjaghanvām̐ adhūnotkāṣṭhā ava śambaraṃ bhet

59.7

वै॒श्वा॒न॒रो म॑हि॒म्ना वि॒श्वकृ॑ष्टिर्भ॒रद्वा॑जेषु यज॒तो वि॒भावा॑ ।
शा॒त॒व॒ने॒ये श॒तिनी॑भिर॒ग्निः पु॑रुणी॒थे ज॑रते सू॒नृता॑वान्

vaiśvānaro mahimnā viśvakṛṣṭirbharadvājeṣu yajato vibhāvā |
śātavaneye śatinībhiragniḥ puruṇīthe jarate sūnṛtāvān

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)