प्रथम मण्डल

सूक्त 58: अजर अग्नि, वन में गरजते हुए

ऋषि: नोधा गौतमः · देवता: अग्निः · छन्द: जगती, ६-९ त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 58 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

अजर अग्नि, वन में गरजते हुए

नोधा गौतम जगती और त्रिष्टुप् छन्द में बल के पुत्र अग्नि की स्तुति करते हैं। अमर अग्नि विवस्वान के दूत और होता बने, और देवों की सेवा के लिए सबसे सीधे मार्गों से जाते हैं। वायु से प्रेरित वे गर्जना करते हुए सूखी लकड़ी में फैलते हैं; उनका मार्ग काला है, लहर उज्ज्वल, और पक्षी तथा सब स्थावर जंगम उनसे डरते हैं। भृगुओं ने उन्हें मनुष्यों के बीच अमूल्य निधि की तरह स्थापित किया, अतिथि और मित्र रूप में। सात जुहू उनकी सेवा करती हैं। नोधा अखण्ड आश्रय और लोहे के पुरों से संकट से रक्षा माँगते हैं। अन्तिम पंक्ति नोधा की टेक है: बुद्धि का धनी प्रातः शीघ्र आए।

58.1

नू चि॑त्सहो॒जा अ॒मृतो॒ नि तु॑न्दते॒ होता॒ यद्दू॒तो अभ॑वद्वि॒वस्व॑तः ।
वि साधि॑ष्ठेभिः प॒थिभी॒ रजो॑ मम॒ आ दे॒वता॑ता ह॒विषा॑ विवासति

nū citsahojā amṛto ni tundate hotā yaddūto abhavadvivasvataḥ |
vi sādhiṣṭhebhiḥ pathibhī rajo mama ā devatātā haviṣā vivāsati

58.2

आ स्वमद्म॑ यु॒वमा॑नो अ॒जर॑स्तृ॒ष्व॑वि॒ष्यन्न॑त॒सेषु॑ तिष्ठति ।
अत्यो॒ न पृ॒ष्ठं प्रु॑षि॒तस्य॑ रोचते दि॒वो न सानु॑ स्त॒नय॑न्नचिक्रदत्

ā svamadma yuvamāno ajarastṛṣvaviṣyannataseṣu tiṣṭhati |
atyo na pṛṣṭhaṃ pruṣitasya rocate divo na sānu stanayannacikradat

58.3

क्रा॒णा रु॒द्रेभि॒र्वसु॑भिः पु॒रोहि॑तो॒ होता॒ निष॑त्तो रयि॒षाळम॑र्त्यः ।
रथो॒ न वि॒क्ष्वृ॑ञ्जसा॒न आ॒युषु॒ व्या॑नु॒षग्वार्या॑ दे॒व ऋ॑ण्वति

krāṇā rudrebhirvasubhiḥ purohito hotā niṣatto rayiṣāḻamartyaḥ |
ratho na vikṣvṛñjasāna āyuṣu vyānuṣagvāryā deva ṛṇvati

58.4

वि वात॑जूतो अत॒सेषु॑ तिष्ठते॒ वृथा॑ जु॒हूभि॒ः सृण्या॑ तुवि॒ष्वणि॑ः ।
तृ॒षु यद॑ग्ने व॒निनो॑ वृषा॒यसे॑ कृ॒ष्णं त॒ एम॒ रुश॑दूर्मे अजर

vi vātajūto ataseṣu tiṣṭhate vṛthā juhūbhiḥ sṛṇyā tuviṣvaṇiḥ |
tṛṣu yadagne vanino vṛṣāyase kṛṣṇaṃ ta ema ruśadūrme ajara

58.5

तपु॑र्जम्भो॒ वन॒ आ वात॑चोदितो यू॒थे न सा॒ह्वाँ अव॑ वाति॒ वंस॑गः ।
अ॒भि॒व्रज॒न्नक्षि॑तं॒ पाज॑सा॒ रज॑ः स्था॒तुश्च॒रथं॑ भयते पत॒त्रिण॑ः

tapurjambho vana ā vātacodito yūthe na sāhvām̐ ava vāti vaṃsagaḥ |
abhivrajannakṣitaṃ pājasā rajaḥ sthātuścarathaṃ bhayate patatriṇaḥ

58.6

द॒धुष्ट्वा॒ भृग॑वो॒ मानु॑षे॒ष्वा र॒यिं न चारुं॑ सु॒हवं॒ जने॑भ्यः ।
होता॑रमग्ने॒ अति॑थिं॒ वरे॑ण्यं मि॒त्रं न शेवं॑ दि॒व्याय॒ जन्म॑ने

dadhuṣṭvā bhṛgavo mānuṣeṣvā rayiṃ na cāruṃ suhavaṃ janebhyaḥ |
hotāramagne atithiṃ vareṇyaṃ mitraṃ na śevaṃ divyāya janmane

58.7

होता॑रं स॒प्त जु॒ह्वो॒३॒॑ यजि॑ष्ठं॒ यं वा॒घतो॑ वृ॒णते॑ अध्व॒रेषु॑ ।
अ॒ग्निं विश्वे॑षामर॒तिं वसू॑नां सप॒र्यामि॒ प्रय॑सा॒ यामि॒ रत्न॑म्

hotāraṃ sapta juhvo yajiṣṭhaṃ yaṃ vāghato vṛṇate adhvareṣu |
agniṃ viśveṣāmaratiṃ vasūnāṃ saparyāmi prayasā yāmi ratnam

58.8

अच्छि॑द्रा सूनो सहसो नो अ॒द्य स्तो॒तृभ्यो॑ मित्रमह॒ः शर्म॑ यच्छ ।
अग्ने॑ गृ॒णन्त॒मंह॑स उरु॒ष्योर्जो॑ नपात्पू॒र्भिराय॑सीभिः

acchidrā sūno sahaso no adya stotṛbhyo mitramahaḥ śarma yaccha |
agne gṛṇantamaṃhasa uruṣyorjo napātpūrbhirāyasībhiḥ

58.9

भवा॒ वरू॑थं गृण॒ते वि॑भावो॒ भवा॑ मघवन्म॒घव॑द्भ्य॒ः शर्म॑ ।
उ॒रु॒ष्याग्ने॒ अंह॑सो गृ॒णन्तं॑ प्रा॒तर्म॒क्षू धि॒याव॑सुर्जगम्यात्

bhavā varūthaṃ gṛṇate vibhāvo bhavā maghavanmaghavadbhyaḥ śarma |
uruṣyāgne aṃhaso gṛṇantaṃ prātarmakṣū dhiyāvasurjagamyāt

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)