प्रथम मण्डल

सूक्त 55: द्युलोक से विशाल इन्द्र, वज्र तेज करते हुए

ऋषि: सव्य आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः · छन्द: जगती

8 श्लोक · 55 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

द्युलोक से विशाल इन्द्र, वज्र तेज करते हुए

इन्द्र का विस्तार द्युलोक से भी बड़ा है, पृथ्वी उनकी बराबरी नहीं कर सकती। जगती छन्द के आठ मन्त्रों में सव्य आंगिरस उन्हें भयंकर, प्रचण्ड स्वामी के रूप में दिखाते हैं, जो सींग पैने करते बैल की तरह अपना वज्र तेज करते हैं। वे समुद्र की तरह नदियों को अपने में समा लेते हैं। हर महान कर्म में वे पुरोहित हैं, वन में स्तुत, और दान देने में उदार। जब वे अस्त्र चलाते हैं, लोग उन पर श्रद्धा करते हैं। वे बनाए हुए दुर्गों को नष्ट करते हैं और जल को बहने देते हैं। स्तोता माँगते हैं कि इन्द्र दान में मन लगाएँ और अपने हरि अश्व इधर मोड़ें।

55.1

दि॒वश्चि॑दस्य वरि॒मा वि प॑प्रथ॒ इन्द्रं॒ न म॒ह्ना पृ॑थि॒वी च॒न प्रति॑ ।
भी॒मस्तुवि॑ष्माञ्चर्ष॒णिभ्य॑ आत॒पः शिशी॑ते॒ वज्रं॒ तेज॑से॒ न वंस॑गः

divaścidasya varimā vi papratha indraṃ na mahnā pṛthivī cana prati |
bhīmastuviṣmāñcarṣaṇibhya ātapaḥ śiśīte vajraṃ tejase na vaṃsagaḥ

55.2

सो अ॑र्ण॒वो न न॒द्य॑ः समु॒द्रिय॒ः प्रति॑ गृभ्णाति॒ विश्रि॑ता॒ वरी॑मभिः ।
इन्द्र॒ः सोम॑स्य पी॒तये॑ वृषायते स॒नात्स यु॒ध्म ओज॑सा पनस्यते

so arṇavo na nadyaḥ samudriyaḥ prati gṛbhṇāti viśritā varīmabhiḥ |
indraḥ somasya pītaye vṛṣāyate sanātsa yudhma ojasā panasyate

55.3

त्वं तमि॑न्द्र॒ पर्व॑तं॒ न भोज॑से म॒हो नृ॒म्णस्य॒ धर्म॑णामिरज्यसि ।
प्र वी॒र्ये॑ण दे॒वताति॑ चेकिते॒ विश्व॑स्मा उ॒ग्रः कर्म॑णे पु॒रोहि॑तः

tvaṃ tamindra parvataṃ na bhojase maho nṛmṇasya dharmaṇāmirajyasi |
pra vīryeṇa devatāti cekite viśvasmā ugraḥ karmaṇe purohitaḥ

55.4

स इद्वने॑ नम॒स्युभि॑र्वचस्यते॒ चारु॒ जने॑षु प्रब्रुवा॒ण इ॑न्द्रि॒यम् ।
वृषा॒ छन्दु॑र्भवति हर्य॒तो वृषा॒ क्षेमे॑ण॒ धेनां॑ म॒घवा॒ यदिन्व॑ति

sa idvane namasyubhirvacasyate cāru janeṣu prabruvāṇa indriyam |
vṛṣā chandurbhavati haryato vṛṣā kṣemeṇa dhenāṃ maghavā yadinvati

55.5

स इन्म॒हानि॑ समि॒थानि॑ म॒ज्मना॑ कृ॒णोति॑ यु॒ध्म ओज॑सा॒ जने॑भ्यः ।
अधा॑ च॒न श्रद्द॑धति॒ त्विषी॑मत॒ इन्द्रा॑य॒ वज्रं॑ नि॒घनि॑घ्नते व॒धम्

sa inmahāni samithāni majmanā kṛṇoti yudhma ojasā janebhyaḥ |
adhā cana śraddadhati tviṣīmata indrāya vajraṃ nighanighnate vadham

55.6

स हि श्र॑व॒स्युः सद॑नानि कृ॒त्रिमा॑ क्ष्म॒या वृ॑धा॒न ओज॑सा विना॒शय॑न् ।
ज्योतीं॑षि कृ॒ण्वन्न॑वृ॒काणि॒ यज्य॒वेऽव॑ सु॒क्रतु॒ः सर्त॒वा अ॒पः सृ॑जत्

sa hi śravasyuḥ sadanāni kṛtrimā kṣmayā vṛdhāna ojasā vināśayan |
jyotīṃṣi kṛṇvannavṛkāṇi yajyave'va sukratuḥ sartavā apaḥ sṛjat

55.7

दा॒नाय॒ मन॑ः सोमपावन्नस्तु ते॒ऽर्वाञ्चा॒ हरी॑ वन्दनश्रु॒दा कृ॑धि ।
यमि॑ष्ठास॒ः सार॑थयो॒ य इ॑न्द्र ते॒ न त्वा॒ केता॒ आ द॑भ्नुवन्ति॒ भूर्ण॑यः

dānāya manaḥ somapāvannastu te'rvāñcā harī vandanaśrudā kṛdhi |
yamiṣṭhāsaḥ sārathayo ya indra te na tvā ketā ā dabhnuvanti bhūrṇayaḥ

55.8

अप्र॑क्षितं॒ वसु॑ बिभर्षि॒ हस्त॑यो॒रषा॑ळ्हं॒ सह॑स्त॒न्वि॑ श्रु॒तो द॑धे ।
आवृ॑तासोऽव॒तासो॒ न क॒र्तृभि॑स्त॒नूषु॑ ते॒ क्रत॑व इन्द्र॒ भूर॑यः

aprakṣitaṃ vasu bibharṣi hastayoraṣāḻhaṃ sahastanvi śruto dadhe |
āvṛtāso'vatāso na kartṛbhistanūṣu te kratava indra bhūrayaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)