प्रथम मण्डल

सूक्त 30: इन्द्र, अश्विनीकुमार और उषा का आवाहन

ऋषि: आजीगर्तिः शुनःशेपः स कृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः · देवता: १-१६ इन्द्रः, १७-१९ अश्विनौ, २०- २२ उषाः · छन्द: १-१०, १२ - १५, १७ - २२ गायत्री, ११ पादनिचृद्गायत्री, १६ त्रिष्टुप्

22 श्लोक · 30 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, अश्विनीकुमार और उषा का आवाहन

शतक्रतु इन्द्र के लिए बूँदें ऐसे डालो जैसे कुआँ भरा जाता है। शुनःशेप के इस अन्तिम सूक्त में, जो अधिकतर गायत्री में है, सोलह मन्त्र इन्द्र के हैं। सौ पवित्र और सहस्र दूध मिले घूँट उनकी ओर ऐसे बहते हैं जैसे ढलान पर जल, और उनका उदर उन्हें समुद्र जितना धारण करता है। वे सोम पर ऐसे आते हैं जैसे कपोत अपनी संगिनी के पास। हम उन्हें वैसे बुलाते हैं जैसे हमारे पितरों ने बुलाया, गायकों के सखा को। वे हिनहिनाते अश्वों से धन जीतते हैं। फिर अश्विनीकुमार, जिनके रथ का पहिया आकाश में घूमता है। अन्त में द्युलोक की पुत्री उषा, जिनसे धन लेकर आने की प्रार्थना है।

30.1

आ व॒ इन्द्रं॒ क्रिविं॑ यथा वाज॒यन्त॑ः श॒तक्र॑तुम् ।
मंहि॑ष्ठं सिञ्च॒ इन्दु॑भिः

ā va indraṃ kriviṃ yathā vājayantaḥ śatakratum |
maṃhiṣṭhaṃ siñca indubhiḥ

30.2

श॒तं वा॒ यः शुची॑नां स॒हस्रं॑ वा॒ समा॑शिराम् ।
एदु॑ नि॒म्नं न री॑यते

śataṃ vā yaḥ śucīnāṃ sahasraṃ vā samāśirām |
edu nimnaṃ na rīyate

30.3

सं यन्मदा॑य शु॒ष्मिण॑ ए॒ना ह्य॑स्यो॒दरे॑ ।
स॒मु॒द्रो न व्यचो॑ द॒धे

saṃ yanmadāya śuṣmiṇa enā hyasyodare |
samudro na vyaco dadhe

30.4

अ॒यमु॑ ते॒ सम॑तसि क॒पोत॑ इव गर्भ॒धिम् ।
वच॒स्तच्चि॑न्न ओहसे

ayamu te samatasi kapota iva garbhadhim |
vacastaccinna ohase

30.5

स्तो॒त्रं रा॑धानां पते॒ गिर्वा॑हो वीर॒ यस्य॑ ते ।
विभू॑तिरस्तु सू॒नृता॑

stotraṃ rādhānāṃ pate girvāho vīra yasya te |
vibhūtirastu sūnṛtā

30.6

ऊ॒र्ध्वस्ति॑ष्ठा न ऊ॒तये॒ऽस्मिन्वाजे॑ शतक्रतो ।
सम॒न्येषु॑ ब्रवावहै

ūrdhvastiṣṭhā na ūtaye'sminvāje śatakrato |
samanyeṣu bravāvahai

30.7

योगे॑योगे त॒वस्त॑रं॒ वाजे॑वाजे हवामहे ।
सखा॑य॒ इन्द्र॑मू॒तये॑

yogeyoge tavastaraṃ vājevāje havāmahe |
sakhāya indramūtaye

30.8

आ घा॑ गम॒द्यदि॒ श्रव॑त्सह॒स्रिणी॑भिरू॒तिभि॑ः ।
वाजे॑भि॒रुप॑ नो॒ हव॑म्

ā ghā gamadyadi śravatsahasriṇībhirūtibhiḥ |
vājebhirupa no havam

30.9

अनु॑ प्र॒त्नस्यौक॑सो हु॒वे तु॑विप्र॒तिं नर॑म् ।
यं ते॒ पूर्वं॑ पि॒ता हु॒वे

anu pratnasyaukaso huve tuvipratiṃ naram |
yaṃ te pūrvaṃ pitā huve

30.10

तं त्वा॑ व॒यं वि॑श्ववा॒रा शा॑स्महे पुरुहूत ।
सखे॑ वसो जरि॒तृभ्य॑ः

taṃ tvā vayaṃ viśvavārā śāsmahe puruhūta |
sakhe vaso jaritṛbhyaḥ

30.11

अ॒स्माकं॑ शि॒प्रिणी॑नां॒ सोम॑पाः सोम॒पाव्ना॑म् ।
सखे॑ वज्रि॒न्सखी॑नाम्

asmākaṃ śipriṇīnāṃ somapāḥ somapāvnām |
sakhe vajrinsakhīnām

30.12

तथा॒ तद॑स्तु सोमपा॒ः सखे॑ वज्रि॒न्तथा॑ कृणु ।
यथा॑ त उ॒श्मसी॒ष्टये॑

tathā tadastu somapāḥ sakhe vajrintathā kṛṇu |
yathā ta uśmasīṣṭaye

30.13

रे॒वती॑र्नः सध॒माद॒ इन्द्रे॑ सन्तु तु॒विवा॑जाः ।
क्षु॒मन्तो॒ याभि॒र्मदे॑म

revatīrnaḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ |
kṣumanto yābhirmadema

30.14

आ घ॒ त्वावा॒न्त्मना॒प्तः स्तो॒तृभ्यो॑ धृष्णविया॒नः ।
ऋ॒णोरक्षं॒ न च॒क्र्यो॑ः

ā gha tvāvāntmanāptaḥ stotṛbhyo dhṛṣṇaviyānaḥ |
ṛṇorakṣaṃ na cakryoḥ

30.15

आ यद्दुव॑ः शतक्रत॒वा कामं॑ जरितॄ॒णाम् ।
ऋ॒णोरक्षं॒ न शची॑भिः

ā yadduvaḥ śatakratavā kāmaṃ jaritṝṇām |
ṛṇorakṣaṃ na śacībhiḥ

30.16

शश्व॒दिन्द्र॒ः पोप्रु॑थद्भिर्जिगाय॒ नान॑दद्भि॒ः शाश्व॑सद्भि॒र्धना॑नि ।
स नो॑ हिरण्यर॒थं दं॒सना॑वा॒न्स न॑ः सनि॒ता स॒नये॒ स नो॑ऽदात्

śaśvadindraḥ popruthadbhirjigāya nānadadbhiḥ śāśvasadbhirdhanāni |
sa no hiraṇyarathaṃ daṃsanāvānsa naḥ sanitā sanaye sa no'dāt

30.17

आश्वि॑ना॒वश्वा॑वत्ये॒षा या॑तं॒ शवी॑रया ।
गोम॑द्दस्रा॒ हिर॑ण्यवत्

āśvināvaśvāvatyeṣā yātaṃ śavīrayā |
gomaddasrā hiraṇyavat

30.18

स॒मा॒नयो॑जनो॒ हि वां॒ रथो॑ दस्रा॒वम॑र्त्यः ।
स॒मु॒द्रे अ॑श्वि॒नेय॑ते

samānayojano hi vāṃ ratho dasrāvamartyaḥ |
samudre aśvineyate

30.19

न्य१॒॑घ्न्यस्य॑ मू॒र्धनि॑ च॒क्रं रथ॑स्य येमथुः ।
परि॒ द्याम॒न्यदी॑यते

nyaghnyasya mūrdhani cakraṃ rathasya yemathuḥ |
pari dyāmanyadīyate

30.20

कस्त॑ उषः कधप्रिये भु॒जे मर्तो॑ अमर्त्ये ।
कं न॑क्षसे विभावरि

kasta uṣaḥ kadhapriye bhuje marto amartye |
kaṃ nakṣase vibhāvari

30.21

व॒यं हि ते॒ अम॑न्म॒ह्यान्ता॒दा प॑रा॒कात् ।
अश्वे॒ न चि॑त्रे अरुषि

vayaṃ hi te amanmahyāntādā parākāt |
aśve na citre aruṣi

30.22

त्वं त्येभि॒रा ग॑हि॒ वाजे॑भिर्दुहितर्दिवः ।
अ॒स्मे र॒यिं नि धा॑रय

tvaṃ tyebhirā gahi vājebhirduhitardivaḥ |
asme rayiṃ ni dhāraya

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)