प्रथम मण्डल

सूक्त 168: पृश्नि-पुत्र मरुद्गण वर्षा लाते हैं

ऋषि: अगस्त्यो मैत्रावरुणिः · देवता: मरुतः · छन्द: जगती, ८-१० त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 168 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

पृश्नि-पुत्र मरुद्गण वर्षा लाते हैं

अगस्त्य मैत्रावरुणि जगती और त्रिष्टुप् में हर यज्ञ में मरुद्गण को बुलाते हैं। स्वयं जन्मे, स्वयं बलवान, वे जल की लहरों की तरह उठते हैं, पूजनीय वृषभों की तरह; पिए हुए सोम के समान वे हृदय में स्थिर नहीं बैठते। अमर मरुद्गण स्वयं कोड़े से अपने को हाँकते हैं, चमकते भालों के साथ दृढ़ वस्तुओं को भी हिला देते हैं। जिस आकाश में वे चलते हैं उसका छोर कहाँ है? जब वे मेघ की वाणी भेजते हैं, नदियाँ उनके पहियों की गर्जना का उत्तर देती हैं और पृथ्वी पर बिजलियाँ मुस्कुराती हैं, जब मरुद्गण घृत बरसाते हैं। पृश्नि ने उन्हें महान युद्ध के लिए जन्म दिया।

168.1

य॒ज्ञाय॑ज्ञा वः सम॒ना तु॑तु॒र्वणि॒र्धियं॑धियं वो देव॒या उ॑ दधिध्वे ।
आ वो॒ऽर्वाच॑ः सुवि॒ताय॒ रोद॑स्योर्म॒हे व॑वृत्या॒मव॑से सुवृ॒क्तिभि॑ः

yajñāyajñā vaḥ samanā tuturvaṇirdhiyaṃdhiyaṃ vo devayā u dadhidhve |
ā vo'rvācaḥ suvitāya rodasyormahe vavṛtyāmavase suvṛktibhiḥ

168.2

व॒व्रासो॒ न ये स्व॒जाः स्वत॑वस॒ इषं॒ स्व॑रभि॒जाय॑न्त॒ धूत॑यः ।
स॒ह॒स्रिया॑सो अ॒पां नोर्मय॑ आ॒सा गावो॒ वन्द्या॑सो॒ नोक्षण॑ः

vavrāso na ye svajāḥ svatavasa iṣaṃ svarabhijāyanta dhūtayaḥ |
sahasriyāso apāṃ normaya āsā gāvo vandyāso nokṣaṇaḥ

168.3

सोमा॑सो॒ न ये सु॒तास्तृ॒प्तांश॑वो हृ॒त्सु पी॒तासो॑ दु॒वसो॒ नास॑ते ।
ऐषा॒मंसे॑षु र॒म्भिणी॑व रारभे॒ हस्ते॑षु खा॒दिश्च॑ कृ॒तिश्च॒ सं द॑धे

somāso na ye sutāstṛptāṃśavo hṛtsu pītāso duvaso nāsate |
aiṣāmaṃseṣu rambhiṇīva rārabhe hasteṣu khādiśca kṛtiśca saṃ dadhe

168.4

अव॒ स्वयु॑क्ता दि॒व आ वृथा॑ ययु॒रम॑र्त्या॒ः कश॑या चोदत॒ त्मना॑ ।
अ॒रे॒णव॑स्तुविजा॒ता अ॑चुच्यवुर्दृ॒ळ्हानि॑ चिन्म॒रुतो॒ भ्राज॑दृष्टयः

ava svayuktā diva ā vṛthā yayuramartyāḥ kaśayā codata tmanā |
areṇavastuvijātā acucyavurdṛḻhāni cinmaruto bhrājadṛṣṭayaḥ

168.5

को वो॒ऽन्तर्म॑रुत ऋष्टिविद्युतो॒ रेज॑ति॒ त्मना॒ हन्वे॑व जि॒ह्वया॑ ।
ध॒न्व॒च्युत॑ इ॒षां न याम॑नि पुरु॒प्रैषा॑ अह॒न्यो॒३॒॑ नैत॑शः

ko vo'ntarmaruta ṛṣṭividyuto rejati tmanā hanveva jihvayā |
dhanvacyuta iṣāṃ na yāmani purupraiṣā ahanyo naitaśaḥ

168.6

क्व॑ स्विद॒स्य रज॑सो म॒हस्परं॒ क्वाव॑रं मरुतो॒ यस्मि॑न्नाय॒य ।
यच्च्या॒वय॑थ विथु॒रेव॒ संहि॑तं॒ व्यद्रि॑णा पतथ त्वे॒षम॑र्ण॒वम्

kva svidasya rajaso mahasparaṃ kvāvaraṃ maruto yasminnāyaya |
yaccyāvayatha vithureva saṃhitaṃ vyadriṇā patatha tveṣamarṇavam

168.7

सा॒तिर्न वोऽम॑वती॒ स्व॑र्वती त्वे॒षा विपा॑का मरुत॒ः पिपि॑ष्वती ।
भ॒द्रा वो॑ रा॒तिः पृ॑ण॒तो न दक्षि॑णा पृथु॒ज्रयी॑ असु॒र्ये॑व॒ जञ्ज॑ती

sātirna vo'mavatī svarvatī tveṣā vipākā marutaḥ pipiṣvatī |
bhadrā vo rātiḥ pṛṇato na dakṣiṇā pṛthujrayī asuryeva jañjatī

168.8

प्रति॑ ष्टोभन्ति॒ सिन्ध॑वः प॒विभ्यो॒ यद॒भ्रियां॒ वाच॑मुदी॒रय॑न्ति ।
अव॑ स्मयन्त वि॒द्युत॑ः पृथि॒व्यां यदी॑ घृ॒तं म॒रुत॑ः प्रुष्णु॒वन्ति॑

prati ṣṭobhanti sindhavaḥ pavibhyo yadabhriyāṃ vācamudīrayanti |
ava smayanta vidyutaḥ pṛthivyāṃ yadī ghṛtaṃ marutaḥ pruṣṇuvanti

168.9

असू॑त॒ पृश्नि॑र्मह॒ते रणा॑य त्वे॒षम॒यासां॑ म॒रुता॒मनी॑कम् ।
ते स॑प्स॒रासो॑ऽजनय॒न्ताभ्व॒मादित्स्व॒धामि॑षि॒रां पर्य॑पश्यन्

asūta pṛśnirmahate raṇāya tveṣamayāsāṃ marutāmanīkam |
te sapsarāso'janayantābhvamāditsvadhāmiṣirāṃ paryapaśyan

168.10

ए॒ष व॒ः स्तोमो॑ मरुत इ॒यं गीर्मा॑न्दा॒र्यस्य॑ मा॒न्यस्य॑ का॒रोः ।
एषा या॑सीष्ट त॒न्वे॑ व॒यां वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम्

eṣa vaḥ stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ |
eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)