प्रथम मण्डल

सूक्त 167: मरुद्गण के रथ पर रोदसी

ऋषि: अगस्त्यो मैत्रावरुणिः · देवता: १ इन्द्रः, २-११ मरुतः · छन्द: त्रिष्टुप्, (१० पुरस्ताज्ज्योतिः)

11 श्लोक · 167 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

मरुद्गण के रथ पर रोदसी

अगस्त्य मैत्रावरुणि इस त्रिष्टुप् सूक्त का आरम्भ इन्द्र से करते हैं, हज़ार रक्षाएँ, हज़ार अन्न और हज़ार धन माँगते हुए, फिर मरुद्गण की ओर मुड़ते हैं। उनके अश्व समुद्र के पार भी गरजते हैं। वाणी उनसे गृहिणी की तरह, या सभा में बोलने वाली स्त्री की तरह, जुड़ी रहती है। युवा मरुद्गण युवती देवी रोदसी को अपने रथ पर बिठाते हैं, और वह सूर्या की तरह दीप्त होकर आती हैं। मित्र और वरुण निन्दा से बचाते हैं, अर्यमा दुष्टों को दण्ड देते हैं। मरुद्गण के बल का अन्त किसी ने नहीं पाया। ऋषि आज और कल इन्द्र के प्रिय बने रहना चाहते हैं।

167.1

स॒हस्रं॑ त इन्द्रो॒तयो॑ नः स॒हस्र॒मिषो॑ हरिवो गू॒र्तत॑माः ।
स॒हस्रं॒ रायो॑ माद॒यध्यै॑ सह॒स्रिण॒ उप॑ नो यन्तु॒ वाजा॑ः

sahasraṃ ta indrotayo naḥ sahasramiṣo harivo gūrtatamāḥ |
sahasraṃ rāyo mādayadhyai sahasriṇa upa no yantu vājāḥ

167.2

आ नोऽवो॑भिर्म॒रुतो॑ या॒न्त्वच्छा॒ ज्येष्ठे॑भिर्वा बृ॒हद्दि॑वैः सुमा॒याः ।
अध॒ यदे॑षां नि॒युत॑ः पर॒माः स॑मु॒द्रस्य॑ चिद्ध॒नय॑न्त पा॒रे

ā no'vobhirmaruto yāntvacchā jyeṣṭhebhirvā bṛhaddivaiḥ sumāyāḥ |
adha yadeṣāṃ niyutaḥ paramāḥ samudrasya ciddhanayanta pāre

167.3

मि॒म्यक्ष॒ येषु॒ सुधि॑ता घृ॒ताची॒ हिर॑ण्यनिर्णि॒गुप॑रा॒ न ऋ॒ष्टिः ।
गुहा॒ चर॑न्ती॒ मनु॑षो॒ न योषा॑ स॒भाव॑ती विद॒थ्ये॑व॒ सं वाक्

mimyakṣa yeṣu sudhitā ghṛtācī hiraṇyanirṇiguparā na ṛṣṭiḥ |
guhā carantī manuṣo na yoṣā sabhāvatī vidathyeva saṃ vāk

167.4

परा॑ शु॒भ्रा अ॒यासो॑ य॒व्या सा॑धार॒ण्येव॑ म॒रुतो॑ मिमिक्षुः ।
न रो॑द॒सी अप॑ नुदन्त घो॒रा जु॒षन्त॒ वृधं॑ स॒ख्याय॑ दे॒वाः

parā śubhrā ayāso yavyā sādhāraṇyeva maruto mimikṣuḥ |
na rodasī apa nudanta ghorā juṣanta vṛdhaṃ sakhyāya devāḥ

167.5

जोष॒द्यदी॑मसु॒र्या॑ स॒चध्यै॒ विषि॑तस्तुका रोद॒सी नृ॒मणा॑ः ।
आ सू॒र्येव॑ विध॒तो रथं॑ गात्त्वे॒षप्र॑तीका॒ नभ॑सो॒ नेत्या

joṣadyadīmasuryā sacadhyai viṣitastukā rodasī nṛmaṇāḥ |
ā sūryeva vidhato rathaṃ gāttveṣapratīkā nabhaso netyā

167.6

आस्था॑पयन्त युव॒तिं युवा॑नः शु॒भे निमि॑श्लां वि॒दथे॑षु प॒ज्राम् ।
अ॒र्को यद्वो॑ मरुतो ह॒विष्मा॒न्गाय॑द्गा॒थं सु॒तसो॑मो दुव॒स्यन्

āsthāpayanta yuvatiṃ yuvānaḥ śubhe nimiślāṃ vidatheṣu pajrām |
arko yadvo maruto haviṣmāngāyadgāthaṃ sutasomo duvasyan

167.7

प्र तं वि॑वक्मि॒ वक्म्यो॒ य ए॑षां म॒रुतां॑ महि॒मा स॒त्यो अस्ति॑ ।
सचा॒ यदीं॒ वृष॑मणा अहं॒युः स्थि॒रा चि॒ज्जनी॒र्वह॑ते सुभा॒गाः

pra taṃ vivakmi vakmyo ya eṣāṃ marutāṃ mahimā satyo asti |
sacā yadīṃ vṛṣamaṇā ahaṃyuḥ sthirā cijjanīrvahate subhāgāḥ

167.8

पान्ति॑ मि॒त्रावरु॑णावव॒द्याच्चय॑त ईमर्य॒मो अप्र॑शस्तान् ।
उ॒त च्य॑वन्ते॒ अच्यु॑ता ध्रु॒वाणि॑ वावृ॒ध ईं॑ मरुतो॒ दाति॑वारः

pānti mitrāvaruṇāvavadyāccayata īmaryamo apraśastān |
uta cyavante acyutā dhruvāṇi vāvṛdha īṃ maruto dātivāraḥ

167.9

न॒ही नु वो॑ मरुतो॒ अन्त्य॒स्मे आ॒रात्ता॑च्चि॒च्छव॑सो॒ अन्त॑मा॒पुः ।
ते धृ॒ष्णुना॒ शव॑सा शूशु॒वांसोऽर्णो॒ न द्वेषो॑ धृष॒ता परि॑ ष्ठुः

nahī nu vo maruto antyasme ārāttāccicchavaso antamāpuḥ |
te dhṛṣṇunā śavasā śūśuvāṃso'rṇo na dveṣo dhṛṣatā pari ṣṭhuḥ

167.10

व॒यम॒द्येन्द्र॑स्य॒ प्रेष्ठा॑ व॒यं श्वो वो॑चेमहि सम॒र्ये ।
व॒यं पु॒रा महि॑ च नो॒ अनु॒ द्यून्तन्न॑ ऋभु॒क्षा न॒रामनु॑ ष्यात्

vayamadyendrasya preṣṭhā vayaṃ śvo vocemahi samarye |
vayaṃ purā mahi ca no anu dyūntanna ṛbhukṣā narāmanu ṣyāt

167.11

ए॒ष व॒ः स्तोमो॑ मरुत इ॒यं गीर्मा॑न्दा॒र्यस्य॑ मा॒न्यस्य॑ का॒रोः ।
एषा या॑सीष्ट त॒न्वे॑ व॒यां वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम्

eṣa vaḥ stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ |
eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)