प्रथम मण्डल

सूक्त 136: दूरदर्शी सम्राट मित्र और वरुण

ऋषि: परुच्छेपो दैवोदासिः · देवता: १-५ मित्रावरुणौ, ६-७ लिङ्गोक्ताः · छन्द: अत्यष्टिः, ७ त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 136 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

दूरदर्शी सम्राट मित्र और वरुण

दूर तक देखने वाले और दया करने वाले दोनों देवों के लिए बड़ा नमन और सबसे मधुर आहुति लाओ। परुच्छेप अत्यष्टि में, अन्त में त्रिष्टुप् के साथ, मित्र और वरुण का गान करते हैं। ये दोनों सम्राट हर यज्ञ में घी से पोषित होते हैं; उनके शासन और देवत्व को कोई चुनौती नहीं दे सकता। ऋत का और चौड़ा मार्ग प्रकट हुआ है, और मित्र, अर्यमा और वरुण का चमकता धाम आकाश में है। उनका सम्मान करने वाले की रक्षा अर्यमा करते हैं। अन्तिम मन्त्र द्यावापृथिवी को नमन कर इन्द्र, अग्नि, अर्यमा और भग को पुकारते हैं और सन्तान सहित दीर्घ जीवन माँगते हैं।

136.1

प्र सु ज्येष्ठं॑ निचि॒राभ्यां॑ बृ॒हन्नमो॑ ह॒व्यं म॒तिं भ॑रता मृळ॒यद्भ्यां॒ स्वादि॑ष्ठं मृळ॒यद्भ्या॑म् ।
ता स॒म्राजा॑ घृ॒तासु॑ती य॒ज्ञेय॑ज्ञ॒ उप॑स्तुता ।
अथै॑नोः क्ष॒त्रं न कुत॑श्च॒नाधृषे॑ देव॒त्वं नू चि॑दा॒धृषे॑

pra su jyeṣṭhaṃ nicirābhyāṃ bṛhannamo havyaṃ matiṃ bharatā mṛḻayadbhyāṃ svādiṣṭhaṃ mṛḻayadbhyām |
tā samrājā ghṛtāsutī yajñeyajña upastutā |
athainoḥ kṣatraṃ na kutaścanādhṛṣe devatvaṃ nū cidādhṛṣe

136.2

अद॑र्शि गा॒तुरु॒रवे॒ वरी॑यसी॒ पन्था॑ ऋ॒तस्य॒ सम॑यंस्त र॒श्मिभि॒श्चक्षु॒र्भग॑स्य र॒श्मिभि॑ः ।
द्यु॒क्षं मि॒त्रस्य॒ साद॑नमर्य॒म्णो वरु॑णस्य च ।
अथा॑ दधाते बृ॒हदु॒क्थ्यं१॒॑ वय॑ उप॒स्तुत्यं॑ बृ॒हद्वय॑ः

adarśi gātururave varīyasī panthā ṛtasya samayaṃsta raśmibhiścakṣurbhagasya raśmibhiḥ |
dyukṣaṃ mitrasya sādanamaryamṇo varuṇasya ca |
athā dadhāte bṛhadukthyaṃ vaya upastutyaṃ bṛhadvayaḥ

136.3

ज्योति॑ष्मती॒मदि॑तिं धार॒यत्क्षि॑तिं॒ स्व॑र्वती॒मा स॑चेते दि॒वेदि॑वे जागृ॒वांसा॑ दि॒वेदि॑वे ।
ज्योति॑ष्मत्क्ष॒त्रमा॑शाते आदि॒त्या दानु॑न॒स्पती॑ ।
मि॒त्रस्तयो॒र्वरु॑णो यात॒यज्ज॑नोऽर्य॒मा या॑त॒यज्ज॑नः

jyotiṣmatīmaditiṃ dhārayatkṣitiṃ svarvatīmā sacete divedive jāgṛvāṃsā divedive |
jyotiṣmatkṣatramāśāte ādityā dānunaspatī |
mitrastayorvaruṇo yātayajjano'ryamā yātayajjanaḥ

136.4

अ॒यं मि॒त्राय॒ वरु॑णाय॒ शंत॑म॒ः सोमो॑ भूत्वव॒पाने॒ष्वाभ॑गो दे॒वो दे॒वेष्वाभ॑गः ।
तं दे॒वासो॑ जुषेरत॒ विश्वे॑ अ॒द्य स॒जोष॑सः ।
तथा॑ राजाना करथो॒ यदीम॑ह॒ ऋता॑वाना॒ यदीम॑हे

ayaṃ mitrāya varuṇāya śaṃtamaḥ somo bhūtvavapāneṣvābhago devo deveṣvābhagaḥ |
taṃ devāso juṣerata viśve adya sajoṣasaḥ |
tathā rājānā karatho yadīmaha ṛtāvānā yadīmahe

136.5

यो मि॒त्राय॒ वरु॑णा॒यावि॑ध॒ज्जनो॑ऽन॒र्वाणं॒ तं परि॑ पातो॒ अंह॑सो दा॒श्वांसं॒ मर्त॒मंह॑सः ।
तम॑र्य॒माभि र॑क्षत्यृजू॒यन्त॒मनु॑ व्र॒तम् ।
उ॒क्थैर्य ए॑नोः परि॒भूष॑ति व्र॒तं स्तोमै॑रा॒भूष॑ति व्र॒तम्

yo mitrāya varuṇāyāvidhajjano'narvāṇaṃ taṃ pari pāto aṃhaso dāśvāṃsaṃ martamaṃhasaḥ |
tamaryamābhi rakṣatyṛjūyantamanu vratam |
ukthairya enoḥ paribhūṣati vrataṃ stomairābhūṣati vratam

136.6

नमो॑ दि॒वे बृ॑ह॒ते रोद॑सीभ्यां मि॒त्राय॑ वोचं॒ वरु॑णाय मी॒ळ्हुषे॑ सुमृळी॒काय॑ मी॒ळ्हुषे॑ ।
इन्द्र॑म॒ग्निमुप॑ स्तुहि द्यु॒क्षम॑र्य॒मणं॒ भग॑म् ।
ज्योग्जीव॑न्तः प्र॒जया॑ सचेमहि॒ सोम॑स्यो॒ती स॑चेमहि

namo dive bṛhate rodasībhyāṃ mitrāya vocaṃ varuṇāya mīḻhuṣe sumṛḻīkāya mīḻhuṣe |
indramagnimupa stuhi dyukṣamaryamaṇaṃ bhagam |
jyogjīvantaḥ prajayā sacemahi somasyotī sacemahi

136.7

ऊ॒ती दे॒वानां॑ व॒यमिन्द्र॑वन्तो मंसी॒महि॒ स्वय॑शसो म॒रुद्भि॑ः ।
अ॒ग्निर्मि॒त्रो वरु॑ण॒ः शर्म॑ यंस॒न्तद॑श्याम म॒घवा॑नो व॒यं च॑

ūtī devānāṃ vayamindravanto maṃsīmahi svayaśaso marudbhiḥ |
agnirmitro varuṇaḥ śarma yaṃsantadaśyāma maghavāno vayaṃ ca

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)