प्रथम मण्डल

सूक्त 125: प्रातः का दाता और दक्षिणा का फल

ऋषि: कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः · देवता: स्वनयस्य दानस्तुतिः · छन्द: त्रिष्टुप्, ४-५ जगती

7 श्लोक · 125 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

प्रातः का दाता और दक्षिणा का फल

जो सवेरे आता है, वह रत्न लाता है। कक्षीवान् त्रिष्टुप् में, दो जगती मन्त्रों के साथ, स्वनय की उदारता की स्तुति करते हैं। जो प्रातः अतिथि का धन से स्वागत करता है, उसे गौएँ, सोना, घोड़े और पुत्र मिलते हैं। जिसने यज्ञ किया है और जो करेगा, उसकी ओर घी की धाराएँ और दूध देती नदियाँ बहती हैं। दाता स्वर्ग की पीठ पर खड़ा होता है और देवताओं के बीच जाता है। दक्षिणा देने वालों के लिए ही ये चमकती वस्तुएँ हैं, उन्हीं के लिए आकाश में सूर्य चमकते हैं, वे अमृत पाते हैं और आयु बढ़ाते हैं। जो नहीं देता, उस पर शोक आए।

125.1

प्रा॒ता रत्नं॑ प्रात॒रित्वा॑ दधाति॒ तं चि॑कि॒त्वान्प्र॑ति॒गृह्या॒ नि ध॑त्ते ।
तेन॑ प्र॒जां व॒र्धय॑मान॒ आयू॑ रा॒यस्पोषे॑ण सचते सु॒वीर॑ः

prātā ratnaṃ prātaritvā dadhāti taṃ cikitvānpratigṛhyā ni dhatte |
tena prajāṃ vardhayamāna āyū rāyaspoṣeṇa sacate suvīraḥ

125.2

सु॒गुर॑सत्सुहिर॒ण्यः स्वश्वो॑ बृ॒हद॑स्मै॒ वय॒ इन्द्रो॑ दधाति ।
यस्त्वा॒यन्तं॒ वसु॑ना प्रातरित्वो मु॒क्षीज॑येव॒ पदि॑मुत्सि॒नाति॑

sugurasatsuhiraṇyaḥ svaśvo bṛhadasmai vaya indro dadhāti |
yastvāyantaṃ vasunā prātaritvo mukṣījayeva padimutsināti

125.3

आय॑म॒द्य सु॒कृतं॑ प्रा॒तरि॒च्छन्नि॒ष्टेः पु॒त्रं वसु॑मता॒ रथे॑न ।
अं॒शोः सु॒तं पा॑यय मत्स॒रस्य॑ क्ष॒यद्वी॑रं वर्धय सू॒नृता॑भिः

āyamadya sukṛtaṃ prātaricchanniṣṭeḥ putraṃ vasumatā rathena |
aṃśoḥ sutaṃ pāyaya matsarasya kṣayadvīraṃ vardhaya sūnṛtābhiḥ

125.4

उप॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वो मयो॒भुव॑ ईजा॒नं च॑ य॒क्ष्यमा॑णं च धे॒नव॑ः ।
पृ॒णन्तं॑ च॒ पपु॑रिं च श्रव॒स्यवो॑ घृ॒तस्य॒ धारा॒ उप॑ यन्ति वि॒श्वत॑ः

upa kṣaranti sindhavo mayobhuva ījānaṃ ca yakṣyamāṇaṃ ca dhenavaḥ |
pṛṇantaṃ ca papuriṃ ca śravasyavo ghṛtasya dhārā upa yanti viśvataḥ

125.5

नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॑ तिष्ठति श्रि॒तो यः पृ॒णाति॒ स ह॑ दे॒वेषु॑ गच्छति ।
तस्मा॒ आपो॑ घृ॒तम॑र्षन्ति॒ सिन्ध॑व॒स्तस्मा॑ इ॒यं दक्षि॑णा पिन्वते॒ सदा॑

nākasya pṛṣṭhe adhi tiṣṭhati śrito yaḥ pṛṇāti sa ha deveṣu gacchati |
tasmā āpo ghṛtamarṣanti sindhavastasmā iyaṃ dakṣiṇā pinvate sadā

125.6

दक्षि॑णावता॒मिदि॒मानि॑ चि॒त्रा दक्षि॑णावतां दि॒वि सूर्या॑सः ।
दक्षि॑णावन्तो अ॒मृतं॑ भजन्ते॒ दक्षि॑णावन्त॒ः प्र ति॑रन्त॒ आयु॑ः

dakṣiṇāvatāmidimāni citrā dakṣiṇāvatāṃ divi sūryāsaḥ |
dakṣiṇāvanto amṛtaṃ bhajante dakṣiṇāvantaḥ pra tiranta āyuḥ

125.7

मा पृ॒णन्तो॒ दुरि॑त॒मेन॒ आर॒न्मा जा॑रिषुः सू॒रय॑ः सुव्र॒तास॑ः ।
अ॒न्यस्तेषां॑ परि॒धिर॑स्तु॒ कश्चि॒दपृ॑णन्तम॒भि सं य॑न्तु॒ शोका॑ः

mā pṛṇanto duritamena āranmā jāriṣuḥ sūrayaḥ suvratāsaḥ |
anyasteṣāṃ paridhirastu kaścidapṛṇantamabhi saṃ yantu śokāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)