इस अध्याय में क्या होता है हे अश्विनीकुमारो, उन्हीं रक्षाओं के साथ आओ ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतम्: हे अश्विनीकुमारो, उन्हीं रक्षाओं के साथ हमारे पास आओ। कुत्स आंगिरस पहले द्यावापृथिवी और अग्नि की स्तुति करके तेईस जगती मन्त्रों में यही टेक गाते हैं। यह सूक्त अश्विनीकुमारों के उद्धारों की लम्बी गाथा है: जल में बँधे छिपे रेभ, ऊपर उठाए गए वन्दन, बचाए गए भुज्यु, अत्रि के लिए ठण्डा किया गया तप्त घर्म, अन्धे और लँगड़े परावृज को दृष्टि और चाल, भेड़िये के मुँह से छुड़ाई बटेर, विजय के लिए बल पाने वाली विश्पला, मधु पाने वाले कक्षीवान् और दीर्घश्रवा, और संकट में सहायता पाने वाले वसिष्ठ, मान्धाता, भरद्वाज, दिवोदास तथा त्रसदस्यु। ऋषि फलदायी वाणी और दिन रात रक्षा माँगते हैं।
112.1 ईळे॒ द्यावा॑पृथि॒वी पू॒र्वचि॑त्तये॒ऽग्निं घ॒र्मं सु॒रुचं॒ याम॑न्नि॒ष्टये॑ । याभि॒र्भरे॑ का॒रमंशा॑य॒ जिन्व॑थ॒स्ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
īḻe dyāvāpṛthivī pūrvacittaye'gniṃ gharmaṃ surucaṃ yāmanniṣṭaye | yābhirbhare kāramaṃśāya jinvathastābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.2 यु॒वोर्दा॒नाय॑ सु॒भरा॑ अस॒श्चतो॒ रथ॒मा त॑स्थुर्वच॒सं न मन्त॑वे । याभि॒र्धियोऽव॑थ॒ः कर्म॑न्नि॒ष्टये॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yuvordānāya subharā asaścato rathamā tasthurvacasaṃ na mantave | yābhirdhiyo'vathaḥ karmanniṣṭaye tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.3 यु॒वं तासां॑ दि॒व्यस्य॑ प्र॒शास॑ने वि॒शां क्ष॑यथो अ॒मृत॑स्य म॒ज्मना॑ । याभि॑र्धे॒नुम॒स्वं१॒॑ पिन्व॑थो नरा॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yuvaṃ tāsāṃ divyasya praśāsane viśāṃ kṣayatho amṛtasya majmanā | yābhirdhenumasvaṃ pinvatho narā tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.4 याभि॒ः परि॑ज्मा॒ तन॑यस्य म॒ज्मना॑ द्विमा॒ता तू॒र्षु त॒रणि॑र्वि॒भूष॑ति । याभि॑स्त्रि॒मन्तु॒रभ॑वद्विचक्ष॒णस्ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ parijmā tanayasya majmanā dvimātā tūrṣu taraṇirvibhūṣati | yābhistrimanturabhavadvicakṣaṇastābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.5 याभी॑ रे॒भं निवृ॑तं सि॒तम॒द्भ्य उद्वन्द॑न॒मैर॑यतं॒ स्व॑र्दृ॒शे । याभि॒ः कण्वं॒ प्र सिषा॑सन्त॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhī rebhaṃ nivṛtaṃ sitamadbhya udvandanamairayataṃ svardṛśe | yābhiḥ kaṇvaṃ pra siṣāsantamāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.6 याभि॒रन्त॑कं॒ जस॑मान॒मार॑णे भु॒ज्युं याभि॑रव्य॒थिभि॑र्जिजि॒न्वथु॑ः । याभि॑ः क॒र्कन्धुं॑ व॒य्यं॑ च॒ जिन्व॑थ॒स्ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhirantakaṃ jasamānamāraṇe bhujyuṃ yābhiravyathibhirjijinvathuḥ | yābhiḥ karkandhuṃ vayyaṃ ca jinvathastābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.7 याभि॑ः शुच॒न्तिं ध॑न॒सां सु॑षं॒सदं॑ त॒प्तं घ॒र्ममो॒म्याव॑न्त॒मत्र॑ये । याभि॒ः पृश्नि॑गुं पुरु॒कुत्स॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ śucantiṃ dhanasāṃ suṣaṃsadaṃ taptaṃ gharmamomyāvantamatraye | yābhiḥ pṛśniguṃ purukutsamāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.8 याभि॒ः शची॑भिर्वृषणा परा॒वृजं॒ प्रान्धं श्रो॒णं चक्ष॑स॒ एत॑वे कृ॒थः । याभि॒र्वर्ति॑कां ग्रसि॒ताममु॑ञ्चतं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ śacībhirvṛṣaṇā parāvṛjaṃ prāndhaṃ śroṇaṃ cakṣasa etave kṛthaḥ | yābhirvartikāṃ grasitāmamuñcataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.9 याभि॒ः सिन्धुं॒ मधु॑मन्त॒मस॑श्चतं॒ वसि॑ष्ठं॒ याभि॑रजरा॒वजि॑न्वतम् । याभि॒ः कुत्सं॑ श्रु॒तर्यं॒ नर्य॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ sindhuṃ madhumantamasaścataṃ vasiṣṭhaṃ yābhirajarāvajinvatam | yābhiḥ kutsaṃ śrutaryaṃ naryamāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.10 याभि॑र्वि॒श्पलां॑ धन॒साम॑थ॒र्व्यं॑ स॒हस्र॑मीळ्ह आ॒जावजि॑न्वतम् । याभि॒र्वश॑म॒श्व्यं प्रे॒णिमाव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhirviśpalāṃ dhanasāmatharvyaṃ sahasramīḻha ājāvajinvatam | yābhirvaśamaśvyaṃ preṇimāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.11 याभि॑ः सुदानू औशि॒जाय॑ व॒णिजे॑ दी॒र्घश्र॑वसे॒ मधु॒ कोशो॒ अक्ष॑रत् । क॒क्षीव॑न्तं स्तो॒तारं॒ याभि॒राव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ sudānū auśijāya vaṇije dīrghaśravase madhu kośo akṣarat | kakṣīvantaṃ stotāraṃ yābhirāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.12 याभी॑ र॒सां क्षोद॑सो॒द्नः पि॑पि॒न्वथु॑रन॒श्वं याभी॒ रथ॒माव॑तं जि॒षे । याभि॑स्त्रि॒शोक॑ उ॒स्रिया॑ उ॒दाज॑त॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhī rasāṃ kṣodasodnaḥ pipinvathuranaśvaṃ yābhī rathamāvataṃ jiṣe | yābhistriśoka usriyā udājata tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.13 याभि॒ः सूर्यं॑ परिया॒थः प॑रा॒वति॑ मन्धा॒तारं॒ क्षैत्र॑पत्ये॒ष्वाव॑तम् । याभि॒र्विप्रं॒ प्र भ॒रद्वा॑ज॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ sūryaṃ pariyāthaḥ parāvati mandhātāraṃ kṣaitrapatyeṣvāvatam | yābhirvipraṃ pra bharadvājamāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.14 याभि॑र्म॒हाम॑तिथि॒ग्वं क॑शो॒जुवं॒ दिवो॑दासं शम्बर॒हत्य॒ आव॑तम् । याभि॑ः पू॒र्भिद्ये॑ त्र॒सद॑स्यु॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhirmahāmatithigvaṃ kaśojuvaṃ divodāsaṃ śambarahatya āvatam | yābhiḥ pūrbhidye trasadasyumāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.15 याभि॑र्व॒म्रं वि॑पिपा॒नमु॑पस्तु॒तं क॒लिं याभि॑र्वि॒त्तजा॑निं दुव॒स्यथ॑ः । याभि॒र्व्य॑श्वमु॒त पृथि॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhirvamraṃ vipipānamupastutaṃ kaliṃ yābhirvittajāniṃ duvasyathaḥ | yābhirvyaśvamuta pṛthimāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.16 याभि॑र्नरा श॒यवे॒ याभि॒रत्र॑ये॒ याभि॑ः पु॒रा मन॑वे गा॒तुमी॒षथु॑ः । याभि॒ः शारी॒राज॑तं॒ स्यूम॑रश्मये॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhirnarā śayave yābhiratraye yābhiḥ purā manave gātumīṣathuḥ | yābhiḥ śārīrājataṃ syūmaraśmaye tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.17 याभि॒ः पठ॑र्वा॒ जठ॑रस्य म॒ज्मना॒ग्निर्नादी॑देच्चि॒त इ॒द्धो अज्म॒न्ना । याभि॒ः शर्या॑त॒मव॑थो महाध॒ने ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ paṭharvā jaṭharasya majmanāgnirnādīdeccita iddho ajmannā | yābhiḥ śaryātamavatho mahādhane tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.18 याभि॑रङ्गिरो॒ मन॑सा निर॒ण्यथोऽग्रं॒ गच्छ॑थो विव॒रे गोअ॑र्णसः । याभि॒र्मनुं॒ शूर॑मि॒षा स॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiraṅgiro manasā niraṇyatho'graṃ gacchatho vivare goarṇasaḥ | yābhirmanuṃ śūramiṣā samāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.19 याभि॒ः पत्नी॑र्विम॒दाय॑ न्यू॒हथु॒रा घ॑ वा॒ याभि॑ररु॒णीरशि॑क्षतम् । याभि॑ः सु॒दास॑ ऊ॒हथु॑ः सुदे॒व्यं१॒॑ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ patnīrvimadāya nyūhathurā gha vā yābhiraruṇīraśikṣatam | yābhiḥ sudāsa ūhathuḥ sudevyaṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.20 याभि॒ः शंता॑ती॒ भव॑थो ददा॒शुषे॑ भु॒ज्युं याभि॒रव॑थो॒ याभि॒रध्रि॑गुम् । ओ॒म्याव॑तीं सु॒भरा॑मृत॒स्तुभं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ śaṃtātī bhavatho dadāśuṣe bhujyuṃ yābhiravatho yābhiradhrigum | omyāvatīṃ subharāmṛtastubhaṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.21 याभि॑ः कृ॒शानु॒मस॑ने दुव॒स्यथो॑ ज॒वे याभि॒र्यूनो॒ अर्व॑न्त॒माव॑तम् । मधु॑ प्रि॒यं भ॑रथो॒ यत्स॒रड्भ्य॒स्ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ kṛśānumasane duvasyatho jave yābhiryūno arvantamāvatam | madhu priyaṃ bharatho yatsaraḍbhyastābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.22 याभि॒र्नरं॑ गोषु॒युधं॑ नृ॒षाह्ये॒ क्षेत्र॑स्य सा॒ता तन॑यस्य॒ जिन्व॑थः । याभी॒ रथाँ॒ अव॑थो॒ याभि॒रर्व॑त॒स्ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhirnaraṃ goṣuyudhaṃ nṛṣāhye kṣetrasya sātā tanayasya jinvathaḥ | yābhī rathām̐ avatho yābhirarvatastābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.23 याभि॒ः कुत्स॑मार्जुने॒यं श॑तक्रतू॒ प्र तु॒र्वीतिं॒ प्र च॑ द॒भीति॒माव॑तम् । याभि॑र्ध्व॒सन्तिं॑ पुरु॒षन्ति॒माव॑तं॒ ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम्
yābhiḥ kutsamārjuneyaṃ śatakratū pra turvītiṃ pra ca dabhītimāvatam | yābhirdhvasantiṃ puruṣantimāvataṃ tābhirū ṣu ūtibhiraśvinā gatam
112.24 अप्न॑स्वतीमश्विना॒ वाच॑म॒स्मे कृ॒तं नो॑ दस्रा वृषणा मनी॒षाम् । अ॒द्यू॒त्येऽव॑से॒ नि ह्व॑ये वां वृ॒धे च॑ नो भवतं॒ वाज॑सातौ
apnasvatīmaśvinā vācamasme kṛtaṃ no dasrā vṛṣaṇā manīṣām | adyūtye'vase ni hvaye vāṃ vṛdhe ca no bhavataṃ vājasātau
112.25 द्युभि॑र॒क्तुभि॒ः परि॑ पातम॒स्मानरि॑ष्टेभिरश्विना॒ सौभ॑गेभिः । तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः
dyubhiraktubhiḥ pari pātamasmānariṣṭebhiraśvinā saubhagebhiḥ | tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
← प्रथम मण्डल · सूक्त 111 ऋभुओं ने रथ, घोड़े और यौवन गढ़े प्रथम मण्डल · सूक्त 113 → ज्योतियों में श्रेष्ठ उषा आ गई