प्रथम मण्डल

सूक्त 100: मरुत्वान् इन्द्र हमारी रक्षा करें

ऋषि: वार्षागिराः ऋज्राश्वाम्बरीष - सहदेव - भयमान - सुराधसः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

19 श्लोक · 100 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

मरुत्वान् इन्द्र हमारी रक्षा करें

मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती: मरुतों सहित इन्द्र हमारी रक्षा करें। वृषागिर के पुत्र ऋज्राश्व, अम्बरीष, सहदेव, भयमान और सुराधस पन्द्रह त्रिष्टुप् मन्त्रों में यही टेक गाते हैं। इन्द्र वृषभ हैं, आकाश और पृथ्वी के सम्राट, अंगिरसों में श्रेष्ठ, हर दीन के एकमात्र स्वामी, जो अन्धकार में ज्योति पाते हैं। न देव, न मनुष्य, न जल उनके बल का अन्त पाते हैं। ऋषि ऋज्राश्व के रथ में जुती लाल भूरी घोड़ी के दान का उल्लेख करते हैं, और स्मरण करते हैं कि इन्द्र ने दस्युओं और शिम्युओं को मारकर उज्ज्वल साथियों के साथ भूमि, सूर्य और जल जीते।

100.1

स यो वृषा॒ वृष्ण्ये॑भि॒ः समो॑का म॒हो दि॒वः पृ॑थि॒व्याश्च॑ स॒म्राट् ।
स॒ती॒नस॑त्वा॒ हव्यो॒ भरे॑षु म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa yo vṛṣā vṛṣṇyebhiḥ samokā maho divaḥ pṛthivyāśca samrāṭ |
satīnasatvā havyo bhareṣu marutvānno bhavatvindra ūtī

100.2

यस्याना॑प्त॒ः सूर्य॑स्येव॒ यामो॒ भरे॑भरे वृत्र॒हा शुष्मो॒ अस्ति॑ ।
वृष॑न्तम॒ः सखि॑भि॒ः स्वेभि॒रेवै॑र्म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

yasyānāptaḥ sūryasyeva yāmo bharebhare vṛtrahā śuṣmo asti |
vṛṣantamaḥ sakhibhiḥ svebhirevairmarutvānno bhavatvindra ūtī

100.3

दि॒वो न यस्य॒ रेत॑सो॒ दुघा॑ना॒ः पन्था॑सो॒ यन्ति॒ शव॒साप॑रीताः ।
त॒रद्द्वे॑षाः सास॒हिः पौंस्ये॑भिर्म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

divo na yasya retaso dughānāḥ panthāso yanti śavasāparītāḥ |
taraddveṣāḥ sāsahiḥ pauṃsyebhirmarutvānno bhavatvindra ūtī

100.4

सो अङ्गि॑रोभि॒रङ्गि॑रस्तमो भू॒द्वृषा॒ वृष॑भि॒ः सखि॑भि॒ः सखा॒ सन् ।
ऋ॒ग्मिभि॑रृ॒ग्मी गा॒तुभि॒र्ज्येष्ठो॑ म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

so aṅgirobhiraṅgirastamo bhūdvṛṣā vṛṣabhiḥ sakhibhiḥ sakhā san |
ṛgmibhirṛgmī gātubhirjyeṣṭho marutvānno bhavatvindra ūtī

100.5

स सू॒नुभि॒र्न रु॒द्रेभि॒रृभ्वा॑ नृ॒षाह्ये॑ सास॒ह्वाँ अ॒मित्रा॑न् ।
सनी॑ळेभिः श्रव॒स्या॑नि॒ तूर्व॑न्म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa sūnubhirna rudrebhirṛbhvā nṛṣāhye sāsahvām̐ amitrān |
sanīḻebhiḥ śravasyāni tūrvanmarutvānno bhavatvindra ūtī

100.6

स म॑न्यु॒मीः स॒मद॑नस्य क॒र्तास्माके॑भि॒र्नृभि॒ः सूर्यं॑ सनत् ।
अ॒स्मिन्नह॒न्सत्प॑तिः पुरुहू॒तो म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa manyumīḥ samadanasya kartāsmākebhirnṛbhiḥ sūryaṃ sanat |
asminnahansatpatiḥ puruhūto marutvānno bhavatvindra ūtī

100.7

तमू॒तयो॑ रणय॒ञ्छूर॑सातौ॒ तं क्षेम॑स्य क्षि॒तय॑ः कृण्वत॒ त्राम् ।
स विश्व॑स्य क॒रुण॑स्येश॒ एको॑ म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

tamūtayo raṇayañchūrasātau taṃ kṣemasya kṣitayaḥ kṛṇvata trām |
sa viśvasya karuṇasyeśa eko marutvānno bhavatvindra ūtī

100.8

तम॑प्सन्त॒ शव॑स उत्स॒वेषु॒ नरो॒ नर॒मव॑से॒ तं धना॑य ।
सो अ॒न्धे चि॒त्तम॑सि॒ ज्योति॑र्विदन्म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

tamapsanta śavasa utsaveṣu naro naramavase taṃ dhanāya |
so andhe cittamasi jyotirvidanmarutvānno bhavatvindra ūtī

100.9

स स॒व्येन॑ यमति॒ व्राध॑तश्चि॒त्स द॑क्षि॒णे संगृ॑भीता कृ॒तानि॑ ।
स की॒रिणा॑ चि॒त्सनि॑ता॒ धना॑नि म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa savyena yamati vrādhataścitsa dakṣiṇe saṃgṛbhītā kṛtāni |
sa kīriṇā citsanitā dhanāni marutvānno bhavatvindra ūtī

100.10

स ग्रामे॑भि॒ः सनि॑ता॒ स रथे॑भिर्वि॒दे विश्वा॑भिः कृ॒ष्टिभि॒र्न्व१॒॑द्य ।
स पौंस्ये॑भिरभि॒भूरश॑स्तीर्म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa grāmebhiḥ sanitā sa rathebhirvide viśvābhiḥ kṛṣṭibhirnvadya |
sa pauṃsyebhirabhibhūraśastīrmarutvānno bhavatvindra ūtī

100.11

स जा॒मिभि॒र्यत्स॒मजा॑ति मी॒ळ्हेऽजा॑मिभिर्वा पुरुहू॒त एवै॑ः ।
अ॒पां तो॒कस्य॒ तन॑यस्य जे॒षे म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa jāmibhiryatsamajāti mīḻhe'jāmibhirvā puruhūta evaiḥ |
apāṃ tokasya tanayasya jeṣe marutvānno bhavatvindra ūtī

100.12

स व॑ज्र॒भृद्द॑स्यु॒हा भी॒म उ॒ग्रः स॒हस्र॑चेताः श॒तनी॑थ॒ ऋभ्वा॑ ।
च॒म्री॒षो न शव॑सा॒ पाञ्च॑जन्यो म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

sa vajrabhṛddasyuhā bhīma ugraḥ sahasracetāḥ śatanītha ṛbhvā |
camrīṣo na śavasā pāñcajanyo marutvānno bhavatvindra ūtī

100.13

तस्य॒ वज्र॑ः क्रन्दति॒ स्मत्स्व॒र्षा दि॒वो न त्वे॒षो र॒वथ॒ः शिमी॑वान् ।
तं स॑चन्ते स॒नय॒स्तं धना॑नि म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

tasya vajraḥ krandati smatsvarṣā divo na tveṣo ravathaḥ śimīvān |
taṃ sacante sanayastaṃ dhanāni marutvānno bhavatvindra ūtī

100.14

यस्याज॑स्रं॒ शव॑सा॒ मान॑मु॒क्थं प॑रिभु॒जद्रोद॑सी वि॒श्वत॑ः सीम् ।
स पा॑रिष॒त्क्रतु॑भिर्मन्दसा॒नो म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

yasyājasraṃ śavasā mānamukthaṃ paribhujadrodasī viśvataḥ sīm |
sa pāriṣatkratubhirmandasāno marutvānno bhavatvindra ūtī

100.15

न यस्य॑ दे॒वा दे॒वता॒ न मर्ता॒ आप॑श्च॒न शव॑सो॒ अन्त॑मा॒पुः ।
स प्र॒रिक्वा॒ त्वक्ष॑सा॒ क्ष्मो दि॒वश्च॑ म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती

na yasya devā devatā na martā āpaścana śavaso antamāpuḥ |
sa prarikvā tvakṣasā kṣmo divaśca marutvānno bhavatvindra ūtī

100.16

रो॒हिच्छ्या॒वा सु॒मदं॑शुर्लला॒मीर्द्यु॒क्षा रा॒य ऋ॒ज्राश्व॑स्य ।
वृष॑ण्वन्तं॒ बिभ्र॑ती धू॒र्षु रथं॑ म॒न्द्रा चि॑केत॒ नाहु॑षीषु वि॒क्षु

rohicchyāvā sumadaṃśurlalāmīrdyukṣā rāya ṛjrāśvasya |
vṛṣaṇvantaṃ bibhratī dhūrṣu rathaṃ mandrā ciketa nāhuṣīṣu vikṣu

100.17

ए॒तत्त्यत्त॑ इन्द्र॒ वृष्ण॑ उ॒क्थं वा॑र्षागि॒रा अ॒भि गृ॑णन्ति॒ राध॑ः ।
ऋ॒ज्राश्व॒ः प्रष्टि॑भिरम्ब॒रीष॑ः स॒हदे॑वो॒ भय॑मानः सु॒राधा॑ः

etattyatta indra vṛṣṇa ukthaṃ vārṣāgirā abhi gṛṇanti rādhaḥ |
ṛjrāśvaḥ praṣṭibhirambarīṣaḥ sahadevo bhayamānaḥ surādhāḥ

100.18

दस्यू॒ञ्छिम्यूँ॑श्च पुरुहू॒त एवै॑र्ह॒त्वा पृ॑थि॒व्यां शर्वा॒ नि ब॑र्हीत् ।
सन॒त्क्षेत्रं॒ सखि॑भिः श्वि॒त्न्येभि॒ः सन॒त्सूर्यं॒ सन॑द॒पः सु॒वज्र॑ः

dasyūñchimyūm̐śca puruhūta evairhatvā pṛthivyāṃ śarvā ni barhīt |
sanatkṣetraṃ sakhibhiḥ śvitnyebhiḥ sanatsūryaṃ sanadapaḥ suvajraḥ

100.19

वि॒श्वाहेन्द्रो॑ अधिव॒क्ता नो॑ अ॒स्त्वप॑रिह्वृताः सनुयाम॒ वाज॑म् ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः

viśvāhendro adhivaktā no astvaparihvṛtāḥ sanuyāma vājam |
tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)