सर्ग 34: सरमा द्वारा रावण का निश्चय जानना

अथ तां जातसंतापां तेन वाक्येन मोहिताम् ।
सरमा ह्लादयामास महीं दग्धामिवाम्भसा

atha tāṃ jātasaṃtāpāṃ tena vākyena mohitām |
saramā hlādayāmāsa mahīṃ dagdhāmivāmbhasā

ततस्तस्या हितं सख्याश्चिकीर्षन्ती सखी वचः ।
उवाच काले कालज्ञा स्मितपूर्वाभिभाषिणी

tatastasyā hitaṃ sakhyāścikīrṣantī sakhī vacaḥ |
uvāca kāle kālajñā smitapūrvābhibhāṣiṇī

उत्सहेयमहं गत्वा त्वद्वाक्यमसितेक्षणे ।
निवेद्य कुशलं रामे प्रतिच्छन्ना निवर्तितुम्

utsaheyamahaṃ gatvā tvadvākyamasitekṣaṇe |
nivedya kuśalaṃ rāme praticchannā nivartitum

नहि मे क्रममाणाया निरालम्बे विहायसि ।
समर्थो गतिमन्वेतुं पवनो गरुडोऽपि वा

nahi me kramamāṇāyā nirālambe vihāyasi |
samartho gatimanvetuṃ pavano garuḍo'pi vā

एवं ब्रुवाणां तां सीता सरमामिदमब्रवीत् ।
मधुरं श्लक्ष्णया वाचा पूर्वशोकाभिपन्नया

evaṃ bruvāṇāṃ tāṃ sītā saramāmidamabravīt |
madhuraṃ ślakṣṇayā vācā pūrvaśokābhipannayā

समर्था गगनं गन्तुमपि च त्वं रसातलम् ।
अवगच्छाद्य कर्तव्यं कर्तव्यं ते मदन्तरे

samarthā gaganaṃ gantumapi ca tvaṃ rasātalam |
avagacchādya kartavyaṃ kartavyaṃ te madantare

मत्प्रियं यदि कर्तव्यं यदि बुद्धिः स्थिरा तव ।
ज्ञातुमिच्छामि तं गत्वा किं करोतीति रावणः

matpriyaṃ yadi kartavyaṃ yadi buddhiḥ sthirā tava |
jñātumicchāmi taṃ gatvā kiṃ karotīti rāvaṇaḥ

स हि मायाबलः क्रूरो रावणः शत्रुरावणः ।
मां मोहयति दुष्टात्मा पीतमात्रेव वारुणी

sa hi māyābalaḥ krūro rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
māṃ mohayati duṣṭātmā pītamātreva vāruṇī

तर्जापयति मां नित्यं भर्त्सापयति चासकृत् ।
राक्षसीभिः सुघोराभिर्यो मां रक्षति नित्यशः

tarjāpayati māṃ nityaṃ bhartsāpayati cāsakṛt |
rākṣasībhiḥ sughorābhiryo māṃ rakṣati nityaśaḥ

उद्विग्ना शङ्किता चास्मि न स्वस्थं च मनो मम ।
तद्भयाच्चाहमुद्विग्ना अशोकवनिकां गता

udvignā śaṅkitā cāsmi na svasthaṃ ca mano mama |
tadbhayāccāhamudvignā aśokavanikāṃ gatā

यदि नाम कथा तस्य निश्चितं वापि यद्भवेत् ।
निवेदयेथाः सर्वं तद् वरो मे स्यादनुग्रहः

yadi nāma kathā tasya niścitaṃ vāpi yadbhavet |
nivedayethāḥ sarvaṃ tad varo me syādanugrahaḥ

साप्येवं ब्रुवतीं सीतां सरमा मृदुभाषिणी ।
उवाच वदनं तस्याः स्पृशन्ती बाष्पविक्लवम्

sāpyevaṃ bruvatīṃ sītāṃ saramā mṛdubhāṣiṇī |
uvāca vadanaṃ tasyāḥ spṛśantī bāṣpaviklavam

एष ते यद्यभिप्रायस्तस्माद् गच्छामि जानकि ।
गृह्य शत्रोरभिप्रायमुपावर्तामि मैथिलि

eṣa te yadyabhiprāyastasmād gacchāmi jānaki |
gṛhya śatrorabhiprāyamupāvartāmi maithili

एवमुक्त्वा ततो गत्वा समीपं तस्य रक्षसः ।
शुश्राव कथितं तस्य रावणस्य समन्त्रिणः

evamuktvā tato gatvā samīpaṃ tasya rakṣasaḥ |
śuśrāva kathitaṃ tasya rāvaṇasya samantriṇaḥ

सा श्रुत्वा निश्चयं तस्य निश्चयज्ञा दुरात्मनः ।
पुनरेवागमत् क्षिप्रमशोकवनिकां शुभाम्

sā śrutvā niścayaṃ tasya niścayajñā durātmanaḥ |
punarevāgamat kṣipramaśokavanikāṃ śubhām

सा प्रविष्टा ततस्तत्र ददर्श जनकात्मजाम् ।
प्रतीक्षमाणां स्वामेव भ्रष्टपद्मामिव श्रियम्

sā praviṣṭā tatastatra dadarśa janakātmajām |
pratīkṣamāṇāṃ svāmeva bhraṣṭapadmāmiva śriyam

तां तु सीता पुनः प्राप्तां सरमां प्रियभाषिणीम् ।
परिष्वज्य च सुस्निग्धं ददौ च स्वयमासनम्

tāṃ tu sītā punaḥ prāptāṃ saramāṃ priyabhāṣiṇīm |
pariṣvajya ca susnigdhaṃ dadau ca svayamāsanam

इहासीना सुखं सर्वमाख्याहि मम तत्त्वतः ।
क्रूरस्य निश्चयं तस्य रावणस्य दुरात्मनः

ihāsīnā sukhaṃ sarvamākhyāhi mama tattvataḥ |
krūrasya niścayaṃ tasya rāvaṇasya durātmanaḥ

एवमुक्ता तु सरमा सीतया वेपमानया ।
कथितं सर्वमाचष्ट रावणस्य समन्त्रिणः

evamuktā tu saramā sītayā vepamānayā |
kathitaṃ sarvamācaṣṭa rāvaṇasya samantriṇaḥ

जनन्या राक्षसेन्द्रो वै त्वन्मोक्षार्थं बृहद्वचः ।
अतिस्निग्धेन वैदेहि मन्त्रिवृद्धेन चोदितः

jananyā rākṣasendro vai tvanmokṣārthaṃ bṛhadvacaḥ |
atisnigdhena vaidehi mantrivṛddhena coditaḥ

दीयतामभिसत्कृत्य मनुजेन्द्राय मैथिली ।
निदर्शनं ते पर्याप्तं जनस्थाने यदद्भुतम्

dīyatāmabhisatkṛtya manujendrāya maithilī |
nidarśanaṃ te paryāptaṃ janasthāne yadadbhutam

लङ्घनं च समुद्रस्य दर्शनं च हनूमतः ।
वधं च रक्षसां युद्धे कः कुर्यान्मानुषो युधि

laṅghanaṃ ca samudrasya darśanaṃ ca hanūmataḥ |
vadhaṃ ca rakṣasāṃ yuddhe kaḥ kuryānmānuṣo yudhi

एवं स मन्त्रवृद्धैश्च मात्रा च बहुबोधितः ।
न त्वामुत्सहते मोक्तुमर्थमर्थपरो यथा

evaṃ sa mantravṛddhaiśca mātrā ca bahubodhitaḥ |
na tvāmutsahate moktumarthamarthaparo yathā

नोत्सहत्यमृतो मोक्तुं युद्धे त्वामिति मैथिलि ।
सामात्यस्य नृशंसस्य निश्चयो ह्येष वर्तते

notsahatyamṛto moktuṃ yuddhe tvāmiti maithili |
sāmātyasya nṛśaṃsasya niścayo hyeṣa vartate

तदेषा सुस्थिरा बुद्धिर्मृत्युलोभादुपस्थिता ।
भयान्न शक्तस्त्वां मोक्तुमनिरस्तः स संयुगे

tadeṣā susthirā buddhirmṛtyulobhādupasthitā |
bhayānna śaktastvāṃ moktumanirastaḥ sa saṃyuge

राक्षसानां च सर्वेषामात्मनश्च वधेन हि ।
निहत्य रावणं संख्ये सर्वथा निशितैः शरैः ।
प्रतिनेष्यति रामस्त्वामयोध्यामसितेक्षणे

rākṣasānāṃ ca sarveṣāmātmanaśca vadhena hi |
nihatya rāvaṇaṃ saṃkhye sarvathā niśitaiḥ śaraiḥ |
pratineṣyati rāmastvāmayodhyāmasitekṣaṇe

एतस्मिन्नन्तरे शब्दो भेरीशङ्खसमाकुलः ।
श्रुतो वै सर्वसैन्यानां कम्पयन् धरणीतलम्

etasminnantare śabdo bherīśaṅkhasamākulaḥ |
śruto vai sarvasainyānāṃ kampayan dharaṇītalam

श्रुत्वा तु तं वानरसैन्यनादं
लङ्कागता राक्षसराजभृत्याः ।
हतौजसो दैन्यपरीतचेष्टाः
श्रेयो न पश्यन्ति नृपस्य दोषात्

śrutvā tu taṃ vānarasainyanādaṃ
laṅkāgatā rākṣasarājabhṛtyāḥ |
hataujaso dainyaparītaceṣṭāḥ
śreyo na paśyanti nṛpasya doṣāt