सर्ग 2: सुग्रीव द्वारा श्रीराम को धैर्य

तं तु शोकपरिद्यूनं रामं दशरथात्मजम् ।
उवाच वचनं श्रीमान् सुग्रीवः शोकनाशनम्

taṃ tu śokaparidyūnaṃ rāmaṃ daśarathātmajam |
uvāca vacanaṃ śrīmān sugrīvaḥ śokanāśanam

किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ।
मैवं भूस्त्यज संतापं कृतघ्न इव सौहृदम्

kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |
maivaṃ bhūstyaja saṃtāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam

संतापस्य च ते स्थानं नहि पश्यामि राघव ।
प्रवृत्तावुपलब्धायां ज्ञाते च निलये रिपोः

saṃtāpasya ca te sthānaṃ nahi paśyāmi rāghava |
pravṛttāvupalabdhāyāṃ jñāte ca nilaye ripoḥ

मतिमान् शास्त्रवित् प्राज्ञः पण्डितश्चासि राघव ।
त्यजेमां प्राकृतां बुद्धिं कृतात्मेवार्थदूषिणीम्

matimān śāstravit prājñaḥ paṇḍitaścāsi rāghava |
tyajemāṃ prākṛtāṃ buddhiṃ kṛtātmevārthadūṣiṇīm

समुद्रं लङ्घयित्वा तु महानक्रसमाकुलम् ।
लङ्कामारोहयिष्यामो हनिष्यामश्च ते रिपुम्

samudraṃ laṅghayitvā tu mahānakrasamākulam |
laṅkāmārohayiṣyāmo haniṣyāmaśca te ripum

निरुत्साहस्य दीनस्य शोकपर्याकुलात्मनः ।
सर्वार्था व्यवसीदन्ति व्यसनं चाधिगच्छति

nirutsāhasya dīnasya śokaparyākulātmanaḥ |
sarvārthā vyavasīdanti vyasanaṃ cādhigacchati

इमे शूराः समर्थाश्च सर्वतो हरियूथपाः ।
त्वत्प्रियार्थं कृतोत्साहाः प्रवेष्टुमपि पावकम् ।
एषां हर्षेण जानामि तर्कश्चापि दृढो मम

ime śūrāḥ samarthāśca sarvato hariyūthapāḥ |
tvatpriyārthaṃ kṛtotsāhāḥ praveṣṭumapi pāvakam |
eṣāṃ harṣeṇa jānāmi tarkaścāpi dṛḍho mama

विक्रमेण समानेष्ये सीतां हत्वा यथा रिपुम् ।
रावणं पापकर्माणं तथा त्वं कर्तुमर्हसि

vikrameṇa samāneṣye sītāṃ hatvā yathā ripum |
rāvaṇaṃ pāpakarmāṇaṃ tathā tvaṃ kartumarhasi

सेतुरत्र यथा बद्ध्येद् यथा पश्येम तां पुरीम् ।
तस्य राक्षसराजस्य तथा त्वं कुरु राघव

seturatra yathā baddhyed yathā paśyema tāṃ purīm |
tasya rākṣasarājasya tathā tvaṃ kuru rāghava

दृष्ट्वा तां हि पुरीं लङ्कां त्रिकूटशिखरे स्थिताम् ।
हतं च रावणं युद्धे दर्शनादवधारय

dṛṣṭvā tāṃ hi purīṃ laṅkāṃ trikūṭaśikhare sthitām |
hataṃ ca rāvaṇaṃ yuddhe darśanādavadhāraya

अबद्ध्वा सागरे सेतुं घोरे च वरुणालये ।
लङ्कां न मर्दितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः

abaddhvā sāgare setuṃ ghore ca varuṇālaye |
laṅkāṃ na mardituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ

सेतुबन्धः समुद्रे च यावल्लङ्कासमीपतः ।
सर्वं तीर्णं च मे सैन्यं जितमित्युपधारय ।
इमे हि समरे वीरा हरयः कामरूपिणः

setubandhaḥ samudre ca yāvallaṅkāsamīpataḥ |
sarvaṃ tīrṇaṃ ca me sainyaṃ jitamityupadhāraya |
ime hi samare vīrā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ

तदलं विक्लवां बुद्धिं राजन् सर्वार्थनाशिनीम् ।
पुरुषस्य हि लोकेऽस्मिन् शोकः शौर्यापकर्षणः

tadalaṃ viklavāṃ buddhiṃ rājan sarvārthanāśinīm |
puruṣasya hi loke'smin śokaḥ śauryāpakarṣaṇaḥ

यत् तु कार्यं मनुष्येण शौटीर्यमवलम्ब्यताम् ।
तदलंकरणायैव कर्तुर्भवति सत्वरम्

yat tu kāryaṃ manuṣyeṇa śauṭīryamavalambyatām |
tadalaṃkaraṇāyaiva karturbhavati satvaram

अस्मिन् काले महाप्राज्ञ सत्त्वमातिष्ठ तेजसा ।
शूराणां हि मनुष्याणां त्वद्विधानां महात्मनाम् ।
विनष्टे वा प्रणष्टे वा शोकः सर्वार्थनाशनः

asmin kāle mahāprājña sattvamātiṣṭha tejasā |
śūrāṇāṃ hi manuṣyāṇāṃ tvadvidhānāṃ mahātmanām |
vinaṣṭe vā praṇaṣṭe vā śokaḥ sarvārthanāśanaḥ

तत्त्वं बुद्धिमतां श्रेष्ठः सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
मद्विधैः सचिवैः सार्धमरिं जेतुं समर्हसि

tattvaṃ buddhimatāṃ śreṣṭhaḥ sarvaśāstrārthakovidaḥ |
madvidhaiḥ sacivaiḥ sārdhamariṃ jetuṃ samarhasi

नहि पश्याम्यहं कंचित् त्रिषु लोकेषु राघव ।
गृहीतधनुषो यस्ते तिष्ठेदभिमुखो रणे

nahi paśyāmyahaṃ kaṃcit triṣu lokeṣu rāghava |
gṛhītadhanuṣo yaste tiṣṭhedabhimukho raṇe

वानरेषु समासक्तं न ते कार्यं विपत्स्यते ।
अचिराद् द्रक्ष्यसे सीतां तीर्त्वा सागरमक्षयम्

vānareṣu samāsaktaṃ na te kāryaṃ vipatsyate |
acirād drakṣyase sītāṃ tīrtvā sāgaramakṣayam

तदलं शोकमालम्ब्य क्रोधमालम्ब भूपते ।
निश्चेष्टाः क्षत्रिया मन्दाः सर्वे चण्डस्य बिभ्यति

tadalaṃ śokamālambya krodhamālamba bhūpate |
niśceṣṭāḥ kṣatriyā mandāḥ sarve caṇḍasya bibhyati

लङ्घनार्थं च घोरस्य समुद्रस्य नदीपतेः ।
सहास्माभिरिहोपेतः सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय

laṅghanārthaṃ ca ghorasya samudrasya nadīpateḥ |
sahāsmābhirihopetaḥ sūkṣmabuddhirvicāraya

लङ्घिते तत्र तैः सैन्यैर्जितमित्येव निश्चिनु ।
सर्वं तीर्णं च मे सैन्यं जितमित्यवधार्यताम्

laṅghite tatra taiḥ sainyairjitamityeva niścinu |
sarvaṃ tīrṇaṃ ca me sainyaṃ jitamityavadhāryatām

इमे हि हरयः शूराः समरे कामरूपिणः ।
तानरीन् विधमिष्यन्ति शिलापादपवृष्टिभिः

ime hi harayaḥ śūrāḥ samare kāmarūpiṇaḥ |
tānarīn vidhamiṣyanti śilāpādapavṛṣṭibhiḥ

कथंचित् परिपश्यामि लङ्घितं वरुणालयम् ।
हतमित्येव तं मन्ये युद्धे शत्रुनिबर्हण

kathaṃcit paripaśyāmi laṅghitaṃ varuṇālayam |
hatamityeva taṃ manye yuddhe śatrunibarhaṇa

किमुक्त्वा बहुधा चापि सर्वथा विजयी भवान् ।
निमित्तानि च पश्यामि मनो मे सम्प्रहृष्यति

kimuktvā bahudhā cāpi sarvathā vijayī bhavān |
nimittāni ca paśyāmi mano me samprahṛṣyati