सर्ग 106: रावण के विरुद्ध अपशकुन

सारथिः स रथं हृष्टः परसैन्यप्रधर्षणम् ।
गन्धर्वनगराकारं समुच्छ्रितपताकिनम्

sārathiḥ sa rathaṃ hṛṣṭaḥ parasainyapradharṣaṇam |
gandharvanagarākāraṃ samucchritapatākinam

युक्तं परमसम्पन्नैर्वाजिभिर्हेममालिभिः ।
युद्धोपकरणैः पूर्णं पताकाध्वजमालिनम्

yuktaṃ paramasampannairvājibhirhemamālibhiḥ |
yuddhopakaraṇaiḥ pūrṇaṃ patākādhvajamālinam

ग्रसन्तमिव चाकाशं नादयन्तं वसुंधराम् ।
प्रणाशं परसैन्यानां स्वसैन्यस्य प्रहर्षणम्

grasantamiva cākāśaṃ nādayantaṃ vasuṃdharām |
praṇāśaṃ parasainyānāṃ svasainyasya praharṣaṇam

रावणस्य रथं क्षिप्रं चोदयामास सारथिः ।
तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महाध्वजम्

rāvaṇasya rathaṃ kṣipraṃ codayāmāsa sārathiḥ |
tamāpatantaṃ sahasā svanavantaṃ mahādhvajam

रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह ।
कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा

rathaṃ rākṣasarājasya nararājo dadarśa ha |
kṛṣṇavājisamāyuktaṃ yuktaṃ raudreṇa varcasā

दीप्यमानमिवाकाशे विमानं सूर्यवर्चसम् ।
तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधप्रभम्

dīpyamānamivākāśe vimānaṃ sūryavarcasam |
taḍitpatākāgahanaṃ darśitendrāyudhaprabham

शरधारा विमुञ्चन्तं धाराधरमिवाम्बुदम् ।
स दृष्ट्वा मेघसंकाशमापतन्तं रथं रिपोः

śaradhārā vimuñcantaṃ dhārādharamivāmbudam |
sa dṛṣṭvā meghasaṃkāśamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ

गिरेर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम् ।
विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रानतं धनुः

girervajrābhimṛṣṭasya dīryataḥ sadṛśasvanam |
visphārayan vai vegena bālacandrānataṃ dhanuḥ

उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम् ।
मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः

uvāca mātaliṃ rāmaḥ sahasrākṣasya sārathim |
mātale paśya saṃrabdhamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ

यथापसव्यं पतता वेगेन महता पुनः ।
समरे हन्तुमात्मानं तथानेन कृता मतिः

yathāpasavyaṃ patatā vegena mahatā punaḥ |
samare hantumātmānaṃ tathānena kṛtā matiḥ

तदप्रमादमातिष्ठ प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः ।
विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम्

tadapramādamātiṣṭha pratyudgaccha rathaṃ ripoḥ |
vidhvaṃsayitumicchāmi vāyurmeghamivotthitam

अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम् ।
रश्मिसंचारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम्

aviklavamasambhrāntamavyagrahṛdayekṣaṇam |
raśmisaṃcāraniyataṃ pracodaya rathaṃ drutam

कामं न त्वं समाधेयः पुरंदररथोचितः ।
युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये

kāmaṃ na tvaṃ samādheyaḥ puraṃdararathocitaḥ |
yuyutsurahamekāgraḥ smāraye tvāṃ na śikṣaye

परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः ।
प्रचोदयामास रथं सुरसारथिरुत्तमः

parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ |
pracodayāmāsa rathaṃ surasārathiruttamaḥ

अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम् ।
चक्रसम्भूतरजसा रावणं व्यवधूनयत्

apasavyaṃ tataḥ kurvan rāvaṇasya mahāratham |
cakrasambhūtarajasā rāvaṇaṃ vyavadhūnayat

ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः ।
रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत्

tataḥ kruddho daśagrīvastāmravisphāritekṣaṇaḥ |
rathapratimukhaṃ rāmaṃ sāyakairavadhūnayat

धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन् ।
जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम्

dharṣaṇāmarṣito rāmo dhairyaṃ roṣeṇa lambhayan |
jagrāha sumahāvegamaindraṃ yudhi śarāsanam

शरांश्च सुमहावेगान् सूर्यरश्मिसमप्रभान् ।
तदुपोढं महद् युद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः ।
परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः

śarāṃśca sumahāvegān sūryaraśmisamaprabhān |
tadupoḍhaṃ mahad yuddhamanyonyavadhakāṃkṣiṇoḥ |
parasparābhimukhayordṛptayoriva siṃhayoḥ

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
समीयुर्द्वैरथं द्रष्टुं रावणक्षयकांक्षिणः

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
samīyurdvairathaṃ draṣṭuṃ rāvaṇakṣayakāṃkṣiṇaḥ

समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः ।
रावणस्य विनाशाय राघवस्योदयाय च

samutpeturathotpātā dāruṇā romaharṣaṇāḥ |
rāvaṇasya vināśāya rāghavasyodayāya ca

ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि ।
वाता मण्डलिनस्तीव्रा व्यपसव्यं प्रचक्रमुः

vavarṣa rudhiraṃ devo rāvaṇasya rathopari |
vātā maṇḍalinastīvrā vyapasavyaṃ pracakramuḥ

महद्गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्थले ।
येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति

mahadgṛdhrakulaṃ cāsya bhramamāṇaṃ nabhasthale |
yena yena ratho yāti tena tena pradhāvati

संध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया ।
दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसेऽपि वसुंधरा

saṃdhyayā cāvṛtā laṅkā japāpuṣpanikāśayā |
dṛśyate sampradīpteva divase'pi vasuṃdharā

सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रपेतुर्महास्वनाः ।
विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदाहिताः

sanirghātā maholkāśca samprapeturmahāsvanāḥ |
viṣādayaṃste rakṣāṃsi rāvaṇasya tadāhitāḥ

रावणश्च यतस्तत्र प्रचचाल वसुंधरा ।
रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः

rāvaṇaśca yatastatra pracacāla vasuṃdharā |
rakṣasāṃ ca praharatāṃ gṛhītā iva bāhavaḥ

ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः ।
दृश्यन्ते रावणस्याग्रे पर्वतस्येव धातवः

tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ patitāḥ sūryaraśmayaḥ |
dṛśyante rāvaṇasyāgre parvatasyeva dhātavaḥ

गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः ।
प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः

gṛdhrairanugatāścāsya vamantyo jvalanaṃ mukhaiḥ |
praṇedurmukhamīkṣantyaḥ saṃrabdhamaśivaṃ śivāḥ

प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून् समुत्किरन् ।
तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन् दृष्टिविलोपनम्

pratikūlaṃ vavau vāyū raṇe pāṃsūn samutkiran |
tasya rākṣasarājasya kurvan dṛṣṭivilopanam

निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः ।
दुर्विषह्यस्वरा घोरा विना जलधरोदयम्

nipeturindrāśanayaḥ sainye cāsya samantataḥ |
durviṣahyasvarā ghorā vinā jaladharodayam

दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः ।
पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभोऽभवत्

diśaśca pradiśaḥ sarvā babhūvustimirāvṛtāḥ |
pāṃsuvarṣeṇa mahatā durdarśaṃ ca nabho'bhavat

कुर्वन्त्यः कलहं घोरं सारिकास्तद्रथं प्रति ।
निपेतुः शतशस्तत्र दारुणा दारुणारुताः

kurvantyaḥ kalahaṃ ghoraṃ sārikāstadrathaṃ prati |
nipetuḥ śataśastatra dāruṇā dāruṇārutāḥ

जघनेभ्यः स्फुलिङ्गाश्च नेत्रेभ्योऽश्रूणि संततम् ।
मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च

jaghanebhyaḥ sphuliṅgāśca netrebhyo'śrūṇi saṃtatam |
mumucustasya turagāstulyamagniṃ ca vāri ca

एवंप्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः ।
रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे

evaṃprakārā bahavaḥ samutpātā bhayāvahāḥ |
rāvaṇasya vināśāya dāruṇāḥ samprajajñire

रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शिवानि च ।
बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः

rāmasyāpi nimittāni saumyāni ca śivāni ca |
babhūvurjayaśaṃsīni prādurbhūtāni sarvaśaḥ

निमित्तानीह सौम्यानि राघवः स्वजयाय वै ।
दृष्ट्वा परमसंहृष्टो हतं मेने च रावणम्

nimittānīha saumyāni rāghavaḥ svajayāya vai |
dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭo hataṃ mene ca rāvaṇam

ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो
रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः ।
जगाम हर्षं च परां च निर्वृतिं
चकार युद्धे ह्यधिकं च विक्रमम्

tato nirīkṣyātmagatāni rāghavo
raṇe nimittāni nimittakovidaḥ |
jagāma harṣaṃ ca parāṃ ca nirvṛtiṃ
cakāra yuddhe hyadhikaṃ ca vikramam