सर्ग 33: पुलस्त्य रावण को छुड़ाते हैं

रावणग्रहणं तत्तु वायुग्रहणसन्निभम् ।
ततः पुलस्त्यः शुश्राव कथितं दिवि दैवतैः

rāvaṇagrahaṇaṃ tattu vāyugrahaṇasannibham |
tataḥ pulastyaḥ śuśrāva kathitaṃ divi daivataiḥ

ततः पुत्रकृतस्नेहात्कम्प्यमानो महाधृतिः ।
माहिष्मतीपतिं द्रष्टुमाजगाम महानृषिः

tataḥ putrakṛtasnehātkampyamāno mahādhṛtiḥ |
māhiṣmatīpatiṃ draṣṭumājagāma mahānṛṣiḥ

स वायुमार्गमास्थाय वायुतुल्यगतिर्द्विजः ।
पुरीं माहिष्मतीं प्राप्तो मनःसम्पातविक्रमः

sa vāyumārgamāsthāya vāyutulyagatirdvijaḥ |
purīṃ māhiṣmatīṃ prāpto manaḥsampātavikramaḥ

सो ऽमरावतिसङ्काशां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ।
प्रविवेश पुरीं ब्रह्मा इन्द्रस्येवामरावतीम्

so 'marāvatisaṅkāśāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām |
praviveśa purīṃ brahmā indrasyevāmarāvatīm

पादचारमिवादित्यं निष्पतन्तं सुदुर्दशम् ।
ततस्ते प्रत्यभिज्ञाय अर्जुनाय निवेदयन्

pādacāramivādityaṃ niṣpatantaṃ sudurdaśam |
tataste pratyabhijñāya arjunāya nivedayan

पुलस्त्य इति विज्ञाय वचनाद्धैहयाधिपः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रत्युद्गच्छत्तपस्विनम्

pulastya iti vijñāya vacanāddhaihayādhipaḥ |
śirasyañjalimādhāya pratyudgacchattapasvinam

पुरोहितो ऽस्य गृह्यार्घ्यं मधुपर्कं तथैव च ।
पुरस्तात्प्रययौ राज्ञः शक्रस्येव बृहस्पतिः

purohito 'sya gṛhyārghyaṃ madhuparkaṃ tathaiva ca |
purastātprayayau rājñaḥ śakrasyeva bṛhaspatiḥ

ततस्तमृषिमायान्तमुद्यन्तमिव भास्करम् ।
अर्जुनो दृश्य सम्भ्रान्तो ववन्देन्द्र इवेश्वरम्

tatastamṛṣimāyāntamudyantamiva bhāskaram |
arjuno dṛśya sambhrānto vavandendra iveśvaram

स तस्य मधुपर्कं गां पाद्यमर्घ्यं निवेद्य च ।
पुलस्त्यमाह राजेन्द्रो हर्षगद्गदया गिरा

sa tasya madhuparkaṃ gāṃ pādyamarghyaṃ nivedya ca |
pulastyamāha rājendro harṣagadgadayā girā

अद्यैवममरावत्या तुल्या माहिष्मती कृता ।
अद्याहं तु द्विजेन्द्र त्वां यस्मात्पश्यामि दुर्दशम्

adyaivamamarāvatyā tulyā māhiṣmatī kṛtā |
adyāhaṃ tu dvijendra tvāṃ yasmātpaśyāmi durdaśam

अद्य मे कुशलं देव अद्य मे कुशलं व्रतम् ।
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः ।
यस्माद्देवगणैर्वन्द्यौ वन्दे ऽहं चरणौ तव

adya me kuśalaṃ deva adya me kuśalaṃ vratam |
adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ |
yasmāddevagaṇairvandyau vande 'haṃ caraṇau tava

इदं राज्यमिमे पुत्रा इमे दारा इमे वयम् ।
ब्रह्मन्किं कुर्मि किं कार्यमाज्ञापयतु नो भवान्

idaṃ rājyamime putrā ime dārā ime vayam |
brahmankiṃ kurmi kiṃ kāryamājñāpayatu no bhavān

तं धर्मे ऽग्निषु पुत्रेषु शिवं पृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
पुलस्त्योवाच राजानं हैहयानां तथा ऽर्जुनम्

taṃ dharme 'gniṣu putreṣu śivaṃ pṛṣṭvā ca pārthivam |
pulastyovāca rājānaṃ haihayānāṃ tathā 'rjunam

नरेन्द्राम्बुजपत्राक्ष पूर्णचन्द्रनिभानन ।
अतुलं ते बलं येन दशग्रीवस्त्वया जितः

narendrāmbujapatrākṣa pūrṇacandranibhānana |
atulaṃ te balaṃ yena daśagrīvastvayā jitaḥ

भयाद्यस्योपतिष्ठेतां निष्पन्दौ सागरानिलौ ।
सो ऽयं मृधे त्वया बद्धः पौत्रो मे रणदुर्जयः

bhayādyasyopatiṣṭhetāṃ niṣpandau sāgarānilau |
so 'yaṃ mṛdhe tvayā baddhaḥ pautro me raṇadurjayaḥ

पुत्रकस्य यशः पीतं नाम विश्रावितं त्वया ।
मद्वाक्याद्याच्यमानो ऽद्य मुञ्च वत्सं दशाननम्

putrakasya yaśaḥ pītaṃ nāma viśrāvitaṃ tvayā |
madvākyādyācyamāno 'dya muñca vatsaṃ daśānanam

पुलस्त्याज्ञां प्रगृह्योचे न किञ्चन वचो ऽर्जुनः ।
मुमोच वै पार्थिवेन्द्रो राक्षसेन्द्रं प्रहृष्टवत्

pulastyājñāṃ pragṛhyoce na kiñcana vaco 'rjunaḥ |
mumoca vai pārthivendro rākṣasendraṃ prahṛṣṭavat

स तं प्रमुच्य त्रिदशारिमर्जुनः प्रपूज्य दिव्याभरणस्रगम्बरैः ।
अहिंसकं सख्यमुपेत्य साग्निकं प्रणम्य तं ब्रह्मसुतं गृहं ययौ

sa taṃ pramucya tridaśārimarjunaḥ prapūjya divyābharaṇasragambaraiḥ |
ahiṃsakaṃ sakhyamupetya sāgnikaṃ praṇamya taṃ brahmasutaṃ gṛhaṃ yayau

पुलस्त्येनापि सन्त्यक्तो राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ।
परिष्वक्तः कृतातिथ्यो लज्जमानो विनिर्जितः

pulastyenāpi santyakto rākṣasendraḥ pratāpavān |
pariṣvaktaḥ kṛtātithyo lajjamāno vinirjitaḥ

पितामहसुतश्चापि पुलस्त्यो मुनिपुङ्गवः ।
मोचयित्वा दशग्रीवं ब्रह्मलोकं जगाम ह

pitāmahasutaścāpi pulastyo munipuṅgavaḥ |
mocayitvā daśagrīvaṃ brahmalokaṃ jagāma ha

एवं स रावणः प्राप्तः कार्तवीर्यात्प्रधर्षणम् ।
पुलस्त्यवचनाच्चापि पुनर्मुक्तो महाबलः

evaṃ sa rāvaṇaḥ prāptaḥ kārtavīryātpradharṣaṇam |
pulastyavacanāccāpi punarmukto mahābalaḥ

एवं बलिभ्यो बलिनः सन्ति राघवनन्दन ।
नावज्ञा हि परे कार्या य इच्छेत् प्रियमात्मनः

evaṃ balibhyo balinaḥ santi rāghavanandana |
nāvajñā hi pare kāryā ya icchet priyamātmanaḥ

ततः स राजा पिशिताशनानां सहस्रबाहोरुपलभ्य मैत्रीम् ।
पुनर्नृपाणां कदनं चकार चचार सर्वां पृथिवीं च दर्पात्

tataḥ sa rājā piśitāśanānāṃ sahasrabāhorupalabhya maitrīm |
punarnṛpāṇāṃ kadanaṃ cakāra cacāra sarvāṃ pṛthivīṃ ca darpāt