सर्ग 3: वैश्रवण को लंका और पुष्पक मिलते हैं

अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
अचिरेणैव कालेन पितेव तपसि स्थितः

atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṅgavaḥ |
acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ

सत्यवाञ्छीलवाञ्छान्तः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ।
सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं धर्मपरायणः

satyavāñchīlavāñchāntaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ |
sarvabhogeṣvasaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ

ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो महामुनिः ।
ददौ विश्रवसे भार्यां स्वसुतां देववर्णिनीम्

jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahāmuniḥ |
dadau viśravase bhāryāṃ svasutāṃ devavarṇinīm

प्रतिगृह्य तु धर्मेण भरद्वाजसुतां तदा ।
प्रजान्वेक्षिकया बुद्ध्या श्रेयो ह्यस्य विचिन्तयन्

pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā |
prajānvekṣikayā buddhyā śreyo hyasya vicintayan

मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
स तस्यां वीर्यसम्पन्नमपत्यं परमाद्भुतम्

mudā paramayā yukto viśravā munipuṅgavaḥ |
sa tasyāṃ vīryasampannamapatyaṃ paramādbhutam

जनयामास धर्मज्ञः सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम् ।
तस्मिञ्जाते तु संहृष्टः सम्बभूव पितामहः

janayāmāsa dharmajñaḥ sarvairbrahmaguṇairyutam |
tasmiñjāte tu saṃhṛṣṭaḥ sambabhūva pitāmahaḥ

दृष्ट्वा श्रेयस्करीं बुद्धिं धनाध्यक्षो भविष्यति ।
नाम तस्याकरोत्प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा

dṛṣṭvā śreyaskarīṃ buddhiṃ dhanādhyakṣo bhaviṣyati |
nāma tasyākarotprītaḥ sārdhaṃ devarṣibhistadā

यस्माद्विश्रवसो ऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव ।
तस्माद्वैश्रवणो नाम भविष्यत्वेष विश्रुतः

yasmādviśravaso 'patyaṃ sādṛśyādviśravā iva |
tasmādvaiśravaṇo nāma bhaviṣyatveṣa viśrutaḥ

स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा ।
अवर्धताहुतिहुतो महातेजा यथानलः

sa tu vaiśravaṇastatra tapovanagatastadā |
avardhatāhutihuto mahātejā yathānalaḥ

तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः ।
चरिष्ये परमं धर्मं धर्मो हि परमा गतिः

tasyāśramapadasthasya buddhirjajñe mahātmanaḥ |
cariṣye paramaṃ dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ।
यन्त्रितो नियमैरुग्रैश्चकार सुमहत्तपः

sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane |
yantrito niyamairugraiścakāra sumahattapaḥ

पूर्णे वर्षसहस्रान्ते तं तं विधिमकल्पयत् ।
जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च

pūrṇe varṣasahasrānte taṃ taṃ vidhimakalpayat |
jalāśī mārutāhāro nirāhārastathaiva ca

एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येकवर्षवत् ।
अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह

evaṃ varṣasahasrāṇi jagmustānyekavarṣavat |
atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha

गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत् ।
परितुष्टो ऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं महामते

gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyamabravīt |
parituṣṭo 'smi te vatsa karmaṇānena suvrata |
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhastvaṃ mahāmate

अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम् ।
भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं वित्तरक्षणम्

athābravīdvaiśravaṇaḥ pitāmahamupasthitam |
bhagavam̐llokapālatvamiccheyaṃ vittarakṣaṇam

अथाब्रवीद्वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा ।
ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत्

athābravīdvaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā |
brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍhamityeva hṛṣṭavat

अहं वै लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः

ahaṃ vai lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭumudyataḥ

यमेन्द्रवरुणानां च पदं यत्तव चेप्सितम् ।
तद्गच्छ त्वं हि धर्मज्ञ निधीशत्वमवाप्नुहि ।
शक्राम्बुपयमानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि

yamendravaruṇānāṃ ca padaṃ yattava cepsitam |
tadgaccha tvaṃ hi dharmajña nidhīśatvamavāpnuhi |
śakrāmbupayamānāṃ ca caturthastvaṃ bhaviṣyasi

एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसन्निभम् ।
प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज

etacca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasannibham |
pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja

स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् ।
कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव वरद्वयम्

svasti te 'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam |
kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava varadvayam

इत्युक्त्वा स गतो ब्रह्मा स्वस्थानं त्रिदशैः सह

ityuktvā sa gato brahmā svasthānaṃ tridaśaiḥ saha

गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्थलम् ।
वने स पितरं प्राह प्राञ्जलिः प्रयतात्मवान् ।
निवासनं न मे देवो विदधे स प्रजापतिः

gateṣu brahmapūrveṣu deveṣvatha nabhasthalam |
vane sa pitaraṃ prāha prāñjaliḥ prayatātmavān |
nivāsanaṃ na me devo vidadhe sa prajāpatiḥ

भगवँल्लब्धवानस्मि वरमिष्टं पितामहात् ।
तं पश्य भगवन्कञ्चिन्निवासं साधु मे प्रभो

bhagavam̐llabdhavānasmi varamiṣṭaṃ pitāmahāt |
taṃ paśya bhagavankañcinnivāsaṃ sādhu me prabho

न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् ।
एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुङ्गवः

na ca pīḍā bhavedyatra prāṇino yasya kasyacit |
evamuktastu putreṇa viśravā munipuṅgavaḥ

वचनं प्राह धर्मज्ञः श्रूयतामिति सत्तमः ।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः

vacanaṃ prāha dharmajñaḥ śrūyatāmiti sattamaḥ |
dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ

तस्याग्रे तु विशाला सा महेन्द्रस्य पुरी यथा ।
लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा

tasyāgre tu viśālā sā mahendrasya purī yathā |
laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā

राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती ।
तत्र त्वं वस भद्रं ते लङ्कायां नात्र संशयः

rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī |
tatra tvaṃ vasa bhadraṃ te laṅkāyāṃ nātra saṃśayaḥ

हेमप्राकारपरिघा यन्त्रशस्त्रसमावृता ।
रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैडूर्यतोरणा

hemaprākāraparighā yantraśastrasamāvṛtā |
ramaṇīyā purī sā hi rukmavaiḍūryatoraṇā

राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः ।
शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः

rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ |
śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ

शून्या सम्प्रति लङ्का सा प्रभुस्तस्या न विद्यते ।
स त्वं तत्र निवासाय गच्छ पुत्र यथासुखम्

śūnyā samprati laṅkā sā prabhustasyā na vidyate |
sa tvaṃ tatra nivāsāya gaccha putra yathāsukham

निर्दोषस्तत्र ते वासो न बाधास्तत्र कस्यचित् ।
एतच्छुत्वा स धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः

nirdoṣastatra te vāso na bādhāstatra kasyacit |
etacchutvā sa dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ

निवासयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि ।
नैर्ऋतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदुतैः सह

nivāsayāmāsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani |
nairṛtānāṃ sahasraistu hṛṣṭaiḥ pramudutaiḥ saha

अचिरेणैव कालेन सम्पूर्णा तस्य शासनात्

acireṇaiva kālena sampūrṇā tasya śāsanāt

स तु तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैर्ऋतर्षभः ।
समुद्रपरिघायां तु लङ्कायां विश्रवात्मजः

sa tu tatrāvasatprīto dharmātmā nairṛtarṣabhaḥ |
samudraparighāyāṃ tu laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ

काले काले तु धर्मात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः ।
अभ्यागच्छद्विनीतात्मा पितरं मातरं च हि

kāle kāle tu dharmātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ |
abhyāgacchadvinītātmā pitaraṃ mātaraṃ ca hi

स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुतस्तथाप्सरोनृत्यविभूषितालयः ।
गभस्तिभिः सूर्य इवावभासयन्पितुः समीपं प्रययौ स वित्तपः

sa devagandharvagaṇairabhiṣṭutastathāpsaronṛtyavibhūṣitālayaḥ |
gabhastibhiḥ sūrya ivāvabhāsayanpituḥ samīpaṃ prayayau sa vittapaḥ