सर्ग 100: युधाजित् का संदेश, गन्धर्व देश

कस्यचित्त्वथ कालस्य युधाजित्केकयो नृपः ।
स्वगुरुं प्रेषयामास राघवाय महात्मने ।
गार्ग्यमङ्गिरसः पुत्रं ब्रह्मर्षिममितप्रभम्

kasyacittvatha kālasya yudhājitkekayo nṛpaḥ |
svaguruṃ preṣayāmāsa rāghavāya mahātmane |
gārgyamaṅgirasaḥ putraṃ brahmarṣimamitaprabham

दश चाश्वसहस्राणि प्रीतिदानमनुत्तमम्

daśa cāśvasahasrāṇi prītidānamanuttamam

कम्बलानि च रत्नानि चित्रवस्त्रमथोत्तमम् ।
रामाय प्रददौ राजा शुभान्याभरणानि च

kambalāni ca ratnāni citravastramathottamam |
rāmāya pradadau rājā śubhānyābharaṇāni ca

श्रुत्वा तु राघवो धीमान्महर्षिं गार्ग्यमागतम् ।
मातुलस्याश्वपतिनः प्रहितं तन्महाधनम्

śrutvā tu rāghavo dhīmānmaharṣiṃ gārgyamāgatam |
mātulasyāśvapatinaḥ prahitaṃ tanmahādhanam

प्रत्युद्गम्य च काकुत्स्थः क्रोशमात्रं सहानुजः ।
गार्ग्यं सम्पूजयामास यथा शक्रो बृहस्पतिम्

pratyudgamya ca kākutsthaḥ krośamātraṃ sahānujaḥ |
gārgyaṃ sampūjayāmāsa yathā śakro bṛhaspatim

तथा सम्पूज्य तमृषिं तद्धनं प्रतिगृह्य च ।
पृष्ट्वा प्रतिपदं सर्वं कुशलं मातुलस्य च ।
उपविष्टं महाभागं रामः प्रष्टुं प्रचक्रमे

tathā sampūjya tamṛṣiṃ taddhanaṃ pratigṛhya ca |
pṛṣṭvā pratipadaṃ sarvaṃ kuśalaṃ mātulasya ca |
upaviṣṭaṃ mahābhāgaṃ rāmaḥ praṣṭuṃ pracakrame

किमाह मातुलो वाक्यं यदर्थं भगवानिह ।
प्राप्तो वाक्यविदां श्रेष्ठः साक्षादिव बृहस्पतिः

kimāha mātulo vākyaṃ yadarthaṃ bhagavāniha |
prāpto vākyavidāṃ śreṣṭhaḥ sākṣādiva bṛhaspatiḥ

रामस्य भाषितं श्रुत्वा महर्षिः कार्यविस्तरम् ।
वक्तुमद्भुतसङ्काशं राघवायोपचक्रमे

rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā maharṣiḥ kāryavistaram |
vaktumadbhutasaṅkāśaṃ rāghavāyopacakrame

मातुलस्ते महाबाहो वाक्यमाह नरर्षभः ।
युधाजित्प्रीतिसंयुक्तं श्रूयतां यदि रोचते

mātulaste mahābāho vākyamāha nararṣabhaḥ |
yudhājitprītisaṃyuktaṃ śrūyatāṃ yadi rocate

अयं गन्धर्वविषयः फलमूलोपशोभितः ।
सिन्धोरुभयतः पार्श्वे देशः परमशोभनः

ayaṃ gandharvaviṣayaḥ phalamūlopaśobhitaḥ |
sindhorubhayataḥ pārśve deśaḥ paramaśobhanaḥ

तं च रक्षन्ति गन्धर्वाः सायुधा युद्धकोविदाः ।
शैलूषस्य सुता वीर त्रिकोट्यो वै महाबलाः

taṃ ca rakṣanti gandharvāḥ sāyudhā yuddhakovidāḥ |
śailūṣasya sutā vīra trikoṭyo vai mahābalāḥ

तान्विनिर्जित्य काकुत्स्थ गन्धर्वनगरं शुभम् ।
निवेशय महाबोहो स्वे पुरे सुसमाहिते

tānvinirjitya kākutstha gandharvanagaraṃ śubham |
niveśaya mahāboho sve pure susamāhite

अन्यस्य न गतिस्तत्र देशः परमशोभनः ।
रोचतां ते महाबाहो नाहं त्वामहितं वदे

anyasya na gatistatra deśaḥ paramaśobhanaḥ |
rocatāṃ te mahābāho nāhaṃ tvāmahitaṃ vade

तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतो महर्षेर्मातुलस्य च ।
उवाच बाढमित्येव भरतं चान्ववैक्षत

tacchrutvā rāghavaḥ prīto maharṣermātulasya ca |
uvāca bāḍhamityeva bharataṃ cānvavaikṣata

सो ऽब्रवीद्राघवः प्रीतः साञ्जलिप्रग्रहो द्विजम् ।
इमौ कुमारौ तं देशं ब्रह्मर्षे विचरिष्यतः

so 'bravīdrāghavaḥ prītaḥ sāñjalipragraho dvijam |
imau kumārau taṃ deśaṃ brahmarṣe vicariṣyataḥ

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कल एव च ।
मातुलेन सुगुप्तौ तु धर्मेण सुसमाहितौ

bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkala eva ca |
mātulena suguptau tu dharmeṇa susamāhitau

भरतं चाग्रतः कृत्वा कुमारौ सबलानुगौ ।
निहत्य गन्धर्वसुतान्द्वे पुरे विभजिष्यतः

bharataṃ cāgrataḥ kṛtvā kumārau sabalānugau |
nihatya gandharvasutāndve pure vibhajiṣyataḥ

निवेश्य ते पुरवरे आत्मजौ सन्निवेश्य च ।
आगमिष्यति मे भूयः सकाशमतिधार्मिकः

niveśya te puravare ātmajau sanniveśya ca |
āgamiṣyati me bhūyaḥ sakāśamatidhārmikaḥ

ब्रह्मर्षिमेवमुक्त्वा तु भरतं सबलानुगम् ।
आज्ञापयामास तदा कुमारौ चाभ्यषेचयत्

brahmarṣimevamuktvā tu bharataṃ sabalānugam |
ājñāpayāmāsa tadā kumārau cābhyaṣecayat

नक्षत्रेण च सौम्येन पुरस्कृत्याङ्गिरस्सुतम् ।
भरतः सह सैन्येन कुमाराभ्यां विनिर्ययौ

nakṣatreṇa ca saumyena puraskṛtyāṅgirassutam |
bharataḥ saha sainyena kumārābhyāṃ viniryayau

सा सेना शक्रयुक्तेव नगरान्निर्ययावथ ।
राघवानुगता दूरं दुराधर्षा सुरैरपि

sā senā śakrayukteva nagarānniryayāvatha |
rāghavānugatā dūraṃ durādharṣā surairapi

मांसादानि च सत्त्वानि रक्षांसि सुमहान्ति च ।
अनुजग्मुर्हि भरतं रुधिरस्य पिपासया

māṃsādāni ca sattvāni rakṣāṃsi sumahānti ca |
anujagmurhi bharataṃ rudhirasya pipāsayā

भूतग्रामाश्च बहवो मांसभक्षाः सुदारुणाः ।
गन्धर्वपुत्रमांसानि भोक्तुकामाः सहस्रशः

bhūtagrāmāśca bahavo māṃsabhakṣāḥ sudāruṇāḥ |
gandharvaputramāṃsāni bhoktukāmāḥ sahasraśaḥ

सिंहव्याघ्रवराहाणां खेचराणां च पक्षिणाम् ।
बहूनि वै सहस्राणि सेनाया ययुरग्रतः

siṃhavyāghravarāhāṇāṃ khecarāṇāṃ ca pakṣiṇām |
bahūni vai sahasrāṇi senāyā yayuragrataḥ

अध्यर्धमासमुषिता पथि सेना निरामया ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा केकयं समुपागमत्

adhyardhamāsamuṣitā pathi senā nirāmayā |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā kekayaṃ samupāgamat