सुन्दरकाण्ड

सर्ग 68: सीता की शंका और हनुमान का आश्वासन

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे श्रीमद्वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः ॥५.६८ ॥

29 श्लोक · 68 में से 68

इस अध्याय में क्या होता है

सीता की शंका और हनुमान का आश्वासन

हनुमान आगे कहते हैं: राम के प्रेम में सीता ने मुझसे कहा कि राम शीघ्र आएँ, युद्ध में रावण को मारें और अपने योग्य रीति से मुझे ले जाएँ। चाहो तो किसी छिपे स्थान में एक दिन विश्राम करके जाओ; तुम्हारी उपस्थिति से मेरा शोक क्षण भर कम हुआ। पर वानर और दोनों राजकुमार सागर कैसे पार करेंगे? हनुमान राम से कहते हैं कि मैंने उन्हें आश्वासन दिया: सुग्रीव के पास अनेक बलवान, दृढ़निश्चयी वानर हैं, जिन्होंने पवन-वेग से अनेक बार पृथ्वी की परिक्रमा की है; मैं उनमें सबसे छोटा हूँ। राम और लक्ष्मण उनकी पीठ पर आएँगे। शोक मत कीजिए; आप शीघ्र वनवास पूरा करके अयोध्या में अभिषिक्त राम को अपने साथ देखेंगी।

68.1

अथाहमुत्तरं देव्या पुनरुक्तः ससम्भ्रमम् ।
तव स्नेहान्नरव्याघ्र सौहार्दादनुमान्य च

athāhamuttaraṃ devyā punaruktaḥ sasambhramam |
tava snehānnaravyāghra sauhārdādanumānya ca

68.2

एवं बहुविधं वाच्यो रामो दाशरथिस्त्वया ।
यथा मां प्राप्नुयाच्छीघ्रं हत्वा रावणमाहवे

evaṃ bahuvidhaṃ vācyo rāmo dāśarathistvayā |
yathā māṃ prāpnuyācchīghraṃ hatvā rāvaṇamāhave

68.3

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिंदम ।
कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि

yadi vā manyase vīra vasaikāhamariṃdama |
kasmiṃścit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi

68.4

मम चाप्यल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वानर ।
अस्य शोकविपाकस्य मुहूर्तं स्याद् विमोक्षणम्

mama cāpyalpabhāgyāyāḥ sāṃnidhyāt tava vānara |
asya śokavipākasya muhūrtaṃ syād vimokṣaṇam

68.5

गते हि त्वयि विक्रान्ते पुनरागमनाय वै ।
प्राणानामपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः

gate hi tvayi vikrānte punarāgamanāya vai |
prāṇānāmapi saṃdeho mama syānnātra saṃśayaḥ

68.6

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।
दुखाद् दुःखपराभूतां दुर्गतां दुःखभागिनीम्

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
dukhād duḥkhaparābhūtāṃ durgatāṃ duḥkhabhāginīm

68.7

अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर

ayaṃ ca vīra saṃdehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara

68.8

कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau

68.9

त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।
शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य वायोर्वा तव चानघ

trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktiḥ syād vainateyasya vāyorvā tava cānagha

68.10

तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसि समाधानं ब्रूहि कार्यविदां वर

tadasmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ brūhi kāryavidāṃ vara

68.11

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ

68.12

बलैः समग्रैर्यदि मां हत्वा रावणमाहवे ।
विजयी स्वपुरीं रामो नयेत् तत् स्याद् यशस्करम्

balaiḥ samagrairyadi māṃ hatvā rāvaṇamāhave |
vijayī svapurīṃ rāmo nayet tat syād yaśaskaram

68.13

यथाहं तस्य वीरस्य वनादुपधिना हृता ।
रक्षसा तद्भयादेव तथा नार्हति राघवः

yathāhaṃ tasya vīrasya vanādupadhinā hṛtā |
rakṣasā tadbhayādeva tathā nārhati rāghavaḥ

68.14

बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत्

balaistu saṃkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayed yadi kākutsthastat tasya sadṛśaṃ bhavet

68.15

तद् यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय

tad yathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavatyāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya

68.16

तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।
निशम्याहं ततः शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवम्

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamyāhaṃ tataḥ śeṣaṃ vākyamuttaramabravam

68.17

देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्त्वदर्थे कृतनिश्चयः

devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvaḥ sattvasampannastvadarthe kṛtaniścayaḥ

68.18

तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
मनःसंकल्पसदृशा निदेशे हरयः स्थिताः

tasya vikramasampannāḥ sattvavanto mahābalāḥ |
manaḥsaṃkalpasadṛśā nideśe harayaḥ sthitāḥ

68.19

येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryak sajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ

68.20

असकृत् तैर्महाभागैर्वानरैर्बलसंयुतैः ।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः

asakṛt tairmahābhāgairvānarairbalasaṃyutaiḥ |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ

68.21

मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasaṃnidhau

68.22

अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।
नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः

ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
nahi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ

68.23

तदलं परितापेन देवि मन्युरपैतु ते ।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः

tadalaṃ paritāpena devi manyurapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ

68.24

मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
त्वत्सकाशं महाभागे नृसिंहावागमिष्यतः

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahābhāge nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ

68.25

अरिघ्नं सिंहसंकाशं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुष्मन्तं लङ्काद्वारमुपागतम्

arighnaṃ siṃhasaṃkāśaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣmantaṃ laṅkādvāramupāgatam

68.26

नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् ।
वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान्

nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān |
vānarān vāraṇendrābhān kṣipraṃ drakṣyasi saṃgatān

68.27

शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।
नर्दतां कपिमुख्यानां नचिराच्छ्रोष्यसे स्वनम्

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāṃ nacirācchroṣyase svanam

68.28

निवृत्तवनवासं च त्वया सार्धमरिंदमम् ।
अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्

nivṛttavanavāsaṃ ca tvayā sārdhamariṃdamam |
abhiṣiktamayodhyāyāṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam

68.29

ततो मया वाग्भिरदीनभाषिणी
शिवाभिरिष्टाभिरभिप्रसादिता ।
उवाह शान्तिं मम मैथिलात्मजा
तवातिशोकेन तथातिपीडिता

tato mayā vāgbhiradīnabhāṣiṇī
śivābhiriṣṭābhirabhiprasāditā |
uvāha śāntiṃ mama maithilātmajā
tavātiśokena tathātipīḍitā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)