सर्ग 66: मणि देखकर श्रीराम का रुदन

एवमुक्तो हनुमता रामो दशरथात्मजः ।
तं मणिं हृदये कृत्वा रुरोद सहलक्ष्मणः

evamukto hanumatā rāmo daśarathātmajaḥ |
taṃ maṇiṃ hṛdaye kṛtvā ruroda sahalakṣmaṇaḥ

तं तु दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं राघवः शोककर्शितः ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुग्रीवमिदमब्रवीत्

taṃ tu dṛṣṭvā maṇiśreṣṭhaṃ rāghavaḥ śokakarśitaḥ |
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ sugrīvamidamabravīt

यथैव धेनुः स्रवति स्नेहाद् वत्सस्य वत्सला ।
तथा ममापि हृदयं मणिश्रेष्ठस्य दर्शनात्

yathaiva dhenuḥ sravati snehād vatsasya vatsalā |
tathā mamāpi hṛdayaṃ maṇiśreṣṭhasya darśanāt

मणिरत्नमिदं दत्तं वैदेह्याः श्वशुरेण मे ।
वधूकाले यथा बद्धमधिकं मूर्ध्नि शोभते

maṇiratnamidaṃ dattaṃ vaidehyāḥ śvaśureṇa me |
vadhūkāle yathā baddhamadhikaṃ mūrdhni śobhate

अयं हि जलसम्भूतो मणिः प्रवरपूजितः ।
यज्ञे परमतुष्टेन दत्तः शक्रेण धीमता

ayaṃ hi jalasambhūto maṇiḥ pravarapūjitaḥ |
yajñe paramatuṣṭena dattaḥ śakreṇa dhīmatā

इमं दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं तथा तातस्य दर्शनम् ।
अद्यास्म्यवगतः सौम्य वैदेहस्य तथा विभोः

imaṃ dṛṣṭvā maṇiśreṣṭhaṃ tathā tātasya darśanam |
adyāsmyavagataḥ saumya vaidehasya tathā vibhoḥ

अयं हि शोभते तस्याः प्रियाया मूर्ध्नि मे मणिः ।
अद्यास्य दर्शनेनाहं प्राप्तां तामिव चिन्तये

ayaṃ hi śobhate tasyāḥ priyāyā mūrdhni me maṇiḥ |
adyāsya darśanenāhaṃ prāptāṃ tāmiva cintaye

किमाह सीता वैदेही ब्रूहि सौम्य पुनः पुनः ।
परासुमिव तोयेन सिञ्चन्ती वाक्यवारिणा

kimāha sītā vaidehī brūhi saumya punaḥ punaḥ |
parāsumiva toyena siñcantī vākyavāriṇā

इतस्तु किं दुःखतरं यदिमं वारिसम्भवम् ।
मणिं पश्यामि सौमित्रे वैदेहीमागतां विना

itastu kiṃ duḥkhataraṃ yadimaṃ vārisambhavam |
maṇiṃ paśyāmi saumitre vaidehīmāgatāṃ vinā

चिरं जीवति वैदेही यदि मासं धरिष्यति ।
क्षणं वीर न जीवेयं विना तामसितेक्षणाम्

ciraṃ jīvati vaidehī yadi māsaṃ dhariṣyati |
kṣaṇaṃ vīra na jīveyaṃ vinā tāmasitekṣaṇām

नय मामपि तं देशं यत्र दृष्टा मम प्रिया ।
न तिष्ठेयं क्षणमपि प्रवृत्तिमुपलभ्य च

naya māmapi taṃ deśaṃ yatra dṛṣṭā mama priyā |
na tiṣṭheyaṃ kṣaṇamapi pravṛttimupalabhya ca

कथं सा मम सुश्रोणी भीरुभीरुः सती तदा ।
भयावहानां घोराणां मध्ये तिष्ठति रक्षसाम्

kathaṃ sā mama suśroṇī bhīrubhīruḥ satī tadā |
bhayāvahānāṃ ghorāṇāṃ madhye tiṣṭhati rakṣasām

शारदस्तिमिरोन्मुक्तो नूनं चन्द्र इवाम्बुदैः ।
आवृतो वदनं तस्या न विराजति साम्प्रतम्

śāradastimironmukto nūnaṃ candra ivāmbudaiḥ |
āvṛto vadanaṃ tasyā na virājati sāmpratam

किमाह सीता हनुमंस्तत्त्वतः कथयस्व मे ।
एतेन खलु जीविष्ये भेषजेनातुरो यथा

kimāha sītā hanumaṃstattvataḥ kathayasva me |
etena khalu jīviṣye bheṣajenāturo yathā

मधुरा मधुरालापा किमाह मम भामिनी ।
मद्विहीना वरारोहा हनुमन् कथयस्व मे ।
दुःखाद् दुःखतरं प्राप्य कथं जीवति जानकी

madhurā madhurālāpā kimāha mama bhāminī |
madvihīnā varārohā hanuman kathayasva me |
duḥkhād duḥkhataraṃ prāpya kathaṃ jīvati jānakī