सर्ग 57: अंगद का सम्पाति को वृत्तान्त सुनाना

शोकाद् भ्रष्टस्वरमपि श्रुत्वा वानरयूथपाः ।
श्रद्दधुर्नैव तद्वाक्यं कर्मणा तस्य शङ्किताः

śokād bhraṣṭasvaramapi śrutvā vānarayūthapāḥ |
śraddadhurnaiva tadvākyaṃ karmaṇā tasya śaṅkitāḥ

ते प्रायमुपविष्टास्तु दृष्ट्वा गृध्रं प्लवंगमाः ।
चक्रुर्बुद्धिं तदा रौद्रां सर्वान् नो भक्षयिष्यति

te prāyamupaviṣṭāstu dṛṣṭvā gṛdhraṃ plavaṃgamāḥ |
cakrurbuddhiṃ tadā raudrāṃ sarvān no bhakṣayiṣyati

सर्वथा प्रायमासीनान् यदि नो भक्षयिष्यति ।
कृतकृत्या भविष्यामः क्षिप्रं सिद्धिमितो गताः

sarvathā prāyamāsīnān yadi no bhakṣayiṣyati |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṣipraṃ siddhimito gatāḥ

एतां बुद्धिं ततश्चक्रुः सर्वे ते हरियूथपाः ।
अवतार्य गिरेः शृङ्गाद् गृध्रमाहाङ्गदस्तदा

etāṃ buddhiṃ tataścakruḥ sarve te hariyūthapāḥ |
avatārya gireḥ śṛṅgād gṛdhramāhāṅgadastadā

बभूवर्क्षरजो नाम वानरेन्द्रः प्रतापवान् ।
ममार्यः पार्थिवः पक्षिन् धार्मिकौ तस्य चात्मजौ

babhūvarkṣarajo nāma vānarendraḥ pratāpavān |
mamāryaḥ pārthivaḥ pakṣin dhārmikau tasya cātmajau

सुग्रीवश्चैव वाली च पुत्रौ घनबलावुभौ ।
लोके विश्रुतकर्माभूद् राजा वाली पिता मम

sugrīvaścaiva vālī ca putrau ghanabalāvubhau |
loke viśrutakarmābhūd rājā vālī pitā mama

राजा कृत्स्नस्य जगत इक्ष्वाकूणां महारथः ।
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्

rājā kṛtsnasya jagata ikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ |
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या सह भार्यया ।
पितुर्निदेशनिरतो धर्मं पन्थानमाश्रितः

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā saha bhāryayā |
piturnideśanirato dharmaṃ panthānamāśritaḥ

तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात् ।
रामस्य तु पितुर्मित्रं जटायुर्नाम गृध्रराट्

tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt |
rāmasya tu piturmitraṃ jaṭāyurnāma gṛdhrarāṭ

ददर्श सीतां वैदेहीं ह्रियमाणां विहायसा ।
रावणं विरथं कृत्वा स्थापयित्वा च मैथिलीम् ।
परिश्रान्तश्च वृद्धश्च रावणेन हतो रणे

dadarśa sītāṃ vaidehīṃ hriyamāṇāṃ vihāyasā |
rāvaṇaṃ virathaṃ kṛtvā sthāpayitvā ca maithilīm |
pariśrāntaśca vṛddhaśca rāvaṇena hato raṇe

एवं गृध्रो हतस्तेन रावणेन बलीयसा ।
संस्कृतश्चापि रामेण जगाम गतिमुत्तमाम्

evaṃ gṛdhro hatastena rāvaṇena balīyasā |
saṃskṛtaścāpi rāmeṇa jagāma gatimuttamām

ततो मम पितृव्येण सुग्रीवेण महात्मना ।
चकार राघवः सख्यं सोऽवधीत् पितरं मम

tato mama pitṛvyeṇa sugrīveṇa mahātmanā |
cakāra rāghavaḥ sakhyaṃ so'vadhīt pitaraṃ mama

मम पित्रा निरुद्धो हि सुग्रीवः सचिवैः सह ।
निहत्य वालिनं रामस्ततस्तमभिषेचयत्

mama pitrā niruddho hi sugrīvaḥ sacivaiḥ saha |
nihatya vālinaṃ rāmastatastamabhiṣecayat

स राज्ये स्थापितस्तेन सुग्रीवो वानरेश्वरः ।
राजा वानरमुख्यानां तेन प्रस्थापिता वयम्

sa rājye sthāpitastena sugrīvo vānareśvaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ tena prasthāpitā vayam

एवं रामप्रयुक्तास्तु मार्गमाणास्ततस्ततः ।
वैदेहीं नाधिगच्छामो रात्रौ सूर्यप्रभामिव

evaṃ rāmaprayuktāstu mārgamāṇāstatastataḥ |
vaidehīṃ nādhigacchāmo rātrau sūryaprabhāmiva

ते वयं दण्डकारण्यं विचित्य सुसमाहिताः ।
अज्ञानात् तु प्रविष्टाः स्म धरण्या विवृतं बिलम्

te vayaṃ daṇḍakāraṇyaṃ vicitya susamāhitāḥ |
ajñānāt tu praviṣṭāḥ sma dharaṇyā vivṛtaṃ bilam

मयस्य मायाविहितं तद् बिलं च विचिन्वताम् ।
व्यतीतस्तत्र नो मासो यो राज्ञा समयः कृतः

mayasya māyāvihitaṃ tad bilaṃ ca vicinvatām |
vyatītastatra no māso yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ

ते वयं कपिराजस्य सर्वे वचनकारिणः ।
कृतां संस्थामतिक्रान्ता भयात् प्रायमुपासिताः

te vayaṃ kapirājasya sarve vacanakāriṇaḥ |
kṛtāṃ saṃsthāmatikrāntā bhayāt prāyamupāsitāḥ

क्रुद्धे तस्मिंस्तु काकुत्स्थे सुग्रीवे च सलक्ष्मणे ।
गतानामपि सर्वेषां तत्र नो नास्ति जीवितम्

kruddhe tasmiṃstu kākutsthe sugrīve ca salakṣmaṇe |
gatānāmapi sarveṣāṃ tatra no nāsti jīvitam