सर्ग 45: वानरों का चारों दिशाओं में प्रस्थान

सर्वांश्चाहूय सुग्रीवः प्लवगान् प्लवगर्षभः ।
समस्तांश्चाब्रवीद् राजा रामकार्यार्थसिद्धये

sarvāṃścāhūya sugrīvaḥ plavagān plavagarṣabhaḥ |
samastāṃścābravīd rājā rāmakāryārthasiddhaye

एवमेतद् विचेतव्यं भवद्भिर्वानरोत्तमैः ।
तदुग्रशासनं भर्तुर्विज्ञाय हरिपुंगवाः

evametad vicetavyaṃ bhavadbhirvānarottamaiḥ |
tadugraśāsanaṃ bharturvijñāya haripuṃgavāḥ

शलभा इव संछाद्य मेदिनीं सम्प्रतस्थिरे ।
रामः प्रस्रवणे तस्मिन् न्यवसत् सहलक्ष्मणः

śalabhā iva saṃchādya medinīṃ sampratasthire |
rāmaḥ prasravaṇe tasmin nyavasat sahalakṣmaṇaḥ

प्रतीक्षमाणस्तं मासं सीताधिगमने कृतः ।
उत्तरां तु दिशं रम्यां गिरिराजसमावृताम्

pratīkṣamāṇastaṃ māsaṃ sītādhigamane kṛtaḥ |
uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām

प्रतस्थे सहसा वीरो हरिः शतबलिस्तदा ।
पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः

pratasthe sahasā vīro hariḥ śatabalistadā |
pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ

ताराङ्गदादिसहितः प्लवगः पवनात्मजः ।
अगस्त्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः

tārāṅgadādisahitaḥ plavagaḥ pavanātmajaḥ |
agastyācaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ

पश्चिमां च दिशं घोरां सुषेणः प्लवगेश्वरः ।
प्रतस्थे हरिशार्दूलो दिशं वरुणपालिताम्

paścimāṃ ca diśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ |
pratasthe hariśārdūlo diśaṃ varuṇapālitām

ततः सर्वा दिशो राजा चोदयित्वा यथातथम् ।
कपिसेनापतिर्वीरो मुमोद सुखितः सुखम्

tataḥ sarvā diśo rājā codayitvā yathātatham |
kapisenāpatirvīro mumoda sukhitaḥ sukham

एवं संचोदिताः सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
स्वां स्वां दिशमभिप्रेत्य त्वरिताः सम्प्रतस्थिरे

evaṃ saṃcoditāḥ sarve rājñā vānarayūthapāḥ |
svāṃ svāṃ diśamabhipretya tvaritāḥ sampratasthire

नदन्तश्चोन्नदन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः ।
क्ष्वेडन्तो धावमानाश्च विनदन्तो महाबलाः

nadantaśconnadantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |
kṣveḍanto dhāvamānāśca vinadanto mahābalāḥ

एवं संचोदिताः सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
आनयिष्यामहे सीतां हनिष्यामश्च रावणम्

evaṃ saṃcoditāḥ sarve rājñā vānarayūthapāḥ |
ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaśca rāvaṇam

अहमेको वधिष्यामि प्राप्तं रावणमाहवे ।
ततश्चोन्मथ्य सहसा हरिष्ये जनकात्मजाम्

ahameko vadhiṣyāmi prāptaṃ rāvaṇamāhave |
tataśconmathya sahasā hariṣye janakātmajām

वेपमानां श्रमेणाद्य भवद्भिः स्थीयतामिति ।
एक एवाहरिष्यामि पातालादपि जानकीम्

vepamānāṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatāmiti |
eka evāhariṣyāmi pātālādapi jānakīm

विधमिष्याम्यहं वृक्षान् दारयिष्याम्यहं गिरीन् ।
धरणीं दारयिष्यामि क्षोभयिष्यामि सागरान्

vidhamiṣyāmyahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmyahaṃ girīn |
dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān

अहं योजनसंख्यायाः प्लवेयं नात्र संशयः ।
शतयोजनसंख्यायाः शतं समधिकं ह्यहम्

ahaṃ yojanasaṃkhyāyāḥ plaveyaṃ nātra saṃśayaḥ |
śatayojanasaṃkhyāyāḥ śataṃ samadhikaṃ hyaham

भूतले सागरे वापि शैलेषु च वनेषु च ।
पातालस्यापि वा मध्ये न ममाच्छिद्यते गतिः

bhūtale sāgare vāpi śaileṣu ca vaneṣu ca |
pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ

इत्येकैकस्तदा तत्र वानरा बलदर्पिताः ।
ऊचुश्च वचनं तस्य हरिराजस्य संनिधौ

ityekaikastadā tatra vānarā baladarpitāḥ |
ūcuśca vacanaṃ tasya harirājasya saṃnidhau