सर्ग 21: हनुमान द्वारा तारा को सांत्वना

ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात् ।
शनैराश्वासयामास हनुमान् हरियूथपः

tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumān hariyūthapaḥ

गुणदोषकृतं जन्तुः स्वकर्म फलहेतुकम् ।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम्

guṇadoṣakṛtaṃ jantuḥ svakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham

शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनानुकम्पसे ।
कश्च कस्यानुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे

śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnānukampase |
kaśca kasyānuśocyo'sti dehe'smin budbudopame

अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया ।
आयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय

aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
āyatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya

जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम् ।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डिते नेह लौकिकम्

jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍite neha laukikam

यस्मिन् हरिसहस्राणि शतानि नियुतानि च ।
वर्तयन्ति कृताशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः

yasmin harisahasrāṇi śatāni niyutāni ca |
vartayanti kṛtāśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ

यदयं न्यायदृष्टार्थः सामदानक्षमापरः ।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि

yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthaḥ sāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi

सर्वे च हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः ।
हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते

sarve ca hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite

ताविमौ शोकसंतप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि ।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदः शास्तु मेदिनीम्

tāvimau śokasaṃtaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaḥ śāstu medinīm

संततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम् ।
राज्ञस्तत् क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः

saṃtatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastat kriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ

संस्कार्यो हरिराजस्तु अङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि

saṃskāryo harirājastu aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi

सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता ।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम्

sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam

अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतः शतम् ।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम्

aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataḥ śatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam

न चाहं हरिराज्यस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा ।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवः सर्वकार्येष्वनन्तरः

na cāhaṃ harirājyasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvaḥ sarvakāryeṣvanantaraḥ

नह्येषा बुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति ।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम

nahyeṣā buddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama

नहि मम हरिराजसंश्रयात्
क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा ।
अभिमुखहतवीरसेवितं
शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम्

nahi mama harirājasaṃśrayāt
kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ
śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam