सर्ग 74: मार्ग में परशुराम प्रकट होते हैं

अथ रात्र्यां व्यतीतायां विश्वामित्रो महामुनिः ।
आपृष्ट्वा तौ च राजानौ जगामोत्तरपर्वतम्

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |
āpṛṣṭvā tau ca rājānau jagāmottaraparvatam

विश्वामित्रे गते राजा वैदेहं मिथिलाधिपम् ।
आपृष्ट्वैव जगामाशु राजा दशरथः पुरीम्

viśvāmitre gate rājā vaidehaṃ mithilādhipam |
āpṛṣṭvaiva jagāmāśu rājā daśarathaḥ purīm

अथ राजा विदेहानां ददौ कन्याधनं बहु ।
गवां शतसहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वरः

atha rājā videhānāṃ dadau kanyādhanaṃ bahu |
gavāṃ śatasahasrāṇi bahūni mithileśvaraḥ

कम्बलानां च मुख्यानां क्षौमान् कोट्यम्बराणि च ।
हस्त्यश्वरथपादातं दिव्यरूपं स्वलंकृतम्

kambalānāṃ ca mukhyānāṃ kṣaumān koṭyambarāṇi ca |
hastyaśvarathapādātaṃ divyarūpaṃ svalaṃkṛtam

ददौ कन्याशतं तासां दासीदासमनुत्तमम् ।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानां विद्रुमस्य च

dadau kanyāśataṃ tāsāṃ dāsīdāsamanuttamam |
hiraṇyasya suvarṇasya muktānāṃ vidrumasya ca

ददौ राजा सुसंहृष्टः कन्याधनमनुत्तमम् ।
दत्त्वा बहुविधं राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम्

dadau rājā susaṃhṛṣṭaḥ kanyādhanamanuttamam |
dattvā bahuvidhaṃ rājā samanujñāpya pārthivam

प्रविवेश स्वनिलयं मिथिलां मिथिलेश्वरः ।
राजाप्ययोध्याधिपतिः सह पुत्रैर्महात्मभिः

praviveśa svanilayaṃ mithilāṃ mithileśvaraḥ |
rājāpyayodhyādhipatiḥ saha putrairmahātmabhiḥ

ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम सबलानुगः ।
गच्छन्तं तु नरव्याघ्रं सर्षिसङ्घं सराघवम्

ṛṣīn sarvān puraskṛtya jagāma sabalānugaḥ |
gacchantaṃ tu naravyāghraṃ sarṣisaṅghaṃ sarāghavam

घोरास्तु पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति समन्ततः ।
भौमाश्चैव मृगाः सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम्

ghorāstu pakṣiṇo vāco vyāharanti samantataḥ |
bhaumāścaiva mṛgāḥ sarve gacchanti sma pradakṣiṇam

तान् दृष्ट्वा राजशार्दूलो वसिष्ठं पर्यपृच्छत ।
असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाश्चापि प्रदक्षिणाः

tān dṛṣṭvā rājaśārdūlo vasiṣṭhaṃ paryapṛcchata |
asaumyāḥ pakṣiṇo ghorā mṛgāścāpi pradakṣiṇāḥ

किमिदं हृदयोत्कम्पि मनो मम विषीदति ।
राज्ञो दशरथस्यैतच्छ्रुत्वा वाक्यं महानृषिः

kimidaṃ hṛdayotkampi mano mama viṣīdati |
rājño daśarathasyaitacchrutvā vākyaṃ mahānṛṣiḥ

उवाच मधुरां वाणीं श्रूयतामस्य यत् फलम् ।
उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच्च्युतम्

uvāca madhurāṃ vāṇīṃ śrūyatāmasya yat phalam |
upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāccyutam

मृगाः प्रशमयन्त्येते संतापस्त्यज्यतामयम् ।
तेषां संवदतां तत्र वायुः प्रादुर्बभूव ह

mṛgāḥ praśamayantyete saṃtāpastyajyatāmayam |
teṣāṃ saṃvadatāṃ tatra vāyuḥ prādurbabhūva ha

कम्पयन् मेदिनीं सर्वां पातयंश्च महाद्रुमान् ।
तमसा संवृतः सूर्यः सर्वे नावेदिषुर्दिशः

kampayan medinīṃ sarvāṃ pātayaṃśca mahādrumān |
tamasā saṃvṛtaḥ sūryaḥ sarve nāvediṣurdiśaḥ

भस्मना चावृतं सर्वं सम्मूढमिव तद्बलम् ।
वसिष्ठ ऋषयश्चान्ये राजा च ससुतस्तदा

bhasmanā cāvṛtaṃ sarvaṃ sammūḍhamiva tadbalam |
vasiṣṭha ṛṣayaścānye rājā ca sasutastadā

ससंज्ञा इव तत्रासन् सर्वमन्यद्विचेतनम् ।
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमूः

sasaṃjñā iva tatrāsan sarvamanyadvicetanam |
tasmiṃstamasi ghore tu bhasmacchanneva sā camūḥ

ददर्श भीमसंकाशं जटामण्डलधारिणम् ।
भार्गवं जामदग्न्येयं राजा राजविमर्दनम्

dadarśa bhīmasaṃkāśaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam |
bhārgavaṃ jāmadagnyeyaṃ rājā rājavimardanam

कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुःसहम् ।
ज्वलन्तमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनैः

kailāsamiva durdharṣaṃ kālāgnimiva duḥsaham |
jvalantamiva tejobhirdurnirīkṣyaṃ pṛthagjanaiḥ

स्कन्धे चासज्ज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम् ।
प्रगृह्य शरमुग्रं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम्

skandhe cāsajjya paraśuṃ dhanurvidyudgaṇopamam |
pragṛhya śaramugraṃ ca tripuraghnaṃ yathā śivam

तं दृष्ट्वा भीमसंकाशं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
वसिष्ठप्रमुखा विप्रा जपहोमपरायणाः

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṃkāśaṃ jvalantamiva pāvakam |
vasiṣṭhapramukhā viprā japahomaparāyaṇāḥ

संगता मुनयः सर्वे संजजल्पुरथो मिथः ।
कच्चित् पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति

saṃgatā munayaḥ sarve saṃjajalpuratho mithaḥ |
kaccit pitṛvadhāmarṣī kṣatraṃ notsādayiṣyati

पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर्गतज्वरः ।
क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्वस्य चिकीर्षितम्

pūrvaṃ kṣatravadhaṃ kṛtvā gatamanyurgatajvaraḥ |
kṣatrasyotsādanaṃ bhūyo na khalvasya cikīrṣitam

एवमुक्त्वार्घ्यमादाय भार्गवं भीमदर्शनम् ।
ऋषयो राम रामेति मधुरं वाक्यमब्रुवन्

evamuktvārghyamādāya bhārgavaṃ bhīmadarśanam |
ṛṣayo rāma rāmeti madhuraṃ vākyamabruvan

प्रतिगृह्य तु तां पूजामृषिदत्तां प्रतापवान् ।
रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्योऽभ्यभाषत

pratigṛhya tu tāṃ pūjāmṛṣidattāṃ pratāpavān |
rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyo'bhyabhāṣata