बालकाण्ड

सर्ग 69: दशरथ मिथिला पहुँचते हैं

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः ॥१-६९॥

19 श्लोक · 69 में से 77

इस अध्याय में क्या होता है

दशरथ मिथिला पहुँचते हैं

भोर में दशरथ सुमन्त्र को आज्ञा देते हैं कि कोषाध्यक्ष धन और रत्न लेकर आगे चलें और चतुरंगिणी सेना पीछे। वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, कश्यप, मार्कण्डेय और कात्यायन उनके आगे चलते हैं। चार दिन में वे विदेह पहुँचते हैं। जनक आदर और आनन्द से स्वागत करते हैं: सौभाग्य से आप आए, महाराज, और साथ में पूज्य वसिष्ठ भी; देवताओं की कृपा से मेरे विघ्न दूर हुए और मेरा कुल रघुकुल से जुड़ गया। वे प्रस्ताव रखते हैं कि यज्ञ के अन्त में विवाह हो। दशरथ उत्तर देते हैं कि दान देने वाले के अधीन है; जैसा आप कहें। जनक प्रसन्न होते हैं। राम और लक्ष्मण आकर पिता के चरण छूते हैं, और आनन्द से भरे दशरथ जनक के सम्मानित अतिथि बनकर रात बिताते हैं।

69.1

ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्यायः सबान्धवः ।
राजा दशरथो हृष्टः सुमन्त्रमिदमब्रवीत्

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ |
rājā daśaratho hṛṣṭaḥ sumantramidamabravīt

69.2

अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनमादाय पुष्कलम् ।
व्रजन्त्वग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विताः

adya sarve dhanādhyakṣā dhanamādāya puṣkalam |
vrajantvagre suvihitā nānāratnasamanvitāḥ

69.3

चतुरंगबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वशः ।
ममाज्ञासमकालं च यानं युग्यमनुत्तमम्

caturaṃgabalaṃ cāpi śīghraṃ niryātu sarvaśaḥ |
mamājñāsamakālaṃ ca yānaṃ yugyamanuttamam

69.4

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ कश्यपः ।
मार्कण्डेयस्तु दीर्घायुर्ऋषिः कात्यायनस्तथा

vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliratha kaśyapaḥ |
mārkaṇḍeyastu dīrghāyurṛṣiḥ kātyāyanastathā

69.5

एते द्विजाः प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे ।
यथा कालात्ययो न स्याद् दूता हि त्वरयन्ति माम्

ete dvijāḥ prayāntvagre syandanaṃ yojayasva me |
yathā kālātyayo na syād dūtā hi tvarayanti mām

69.6

वचनाच्च नरेन्द्रस्य सेना च चतुरंगिणी ।
राजानमृषिभिः सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतोऽन्वयात्

vacanācca narendrasya senā ca caturaṃgiṇī |
rājānamṛṣibhiḥ sārdhaṃ vrajantaṃ pṛṣṭhato'nvayāt

69.7

गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहानभ्युपेयिवान् ।
राजा च जनकः श्रीमान् श्रुत्वा पूजामकल्पयत्

gatvā caturahaṃ mārgaṃ videhānabhyupeyivān |
rājā ca janakaḥ śrīmān śrutvā pūjāmakalpayat

69.8

ततो राजानमासाद्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।
मुदितो जनको राजा प्रहर्षं परमं ययौ

tato rājānamāsādya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam |
mudito janako rājā praharṣaṃ paramaṃ yayau

69.9

उवाच वचनं श्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदान्वितम् ।
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव

uvāca vacanaṃ śreṣṭho naraśreṣṭhaṃ mudānvitam |
svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto'si rāghava

69.10

पुत्रयोरुभयोः प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम् ।
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवानृषिः

putrayorubhayoḥ prītiṃ lapsyase vīryanirjitām |
diṣṭyā prāpto mahātejā vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

69.11

सह सर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिव शतक्रतुः ।
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम्

saha sarvairdvijaśreṣṭhairdevairiva śatakratuḥ |
diṣṭyā me nirjitā vighnā diṣṭyā me pūjitaṃ kulam

69.12

राघवैः सह सम्बन्धाद् वीर्यश्रेष्ठैर्महाबलैः ।
श्वः प्रभाते नरेन्द्र त्वं संवर्तयितुमर्हसि

rāghavaiḥ saha sambandhād vīryaśreṣṭhairmahābalaiḥ |
śvaḥ prabhāte narendra tvaṃ saṃvartayitumarhasi

69.13

यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहमृषिसत्तमैः ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिपः

yajñasyānte naraśreṣṭha vivāhamṛṣisattamaiḥ |
tasya tad vacanaṃ śrutvā ṛṣimadhye narādhipaḥ

69.14

वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः प्रत्युवाच महीपतिम् ।
प्रतिग्रहो दातृवशः श्रुतमेतन्मया पुरा

vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭhaḥ pratyuvāca mahīpatim |
pratigraho dātṛvaśaḥ śrutametanmayā purā

69.15

यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत् करिष्यामहे वयम् ।
तद् धर्मिष्ठं यशस्यं च वचनं सत्यवादिनः

yathā vakṣyasi dharmajña tat kariṣyāmahe vayam |
tad dharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ

69.16

श्रुत्वा विदेहाधिपतिः परं विस्मयमागतः ।
ततः सर्वे मुनिगणाः परस्परसमागमे

śrutvā videhādhipatiḥ paraṃ vismayamāgataḥ |
tataḥ sarve munigaṇāḥ parasparasamāgame

69.17

हर्षेण महता युक्तास्तां रात्रिमवसन् सुखम् ।
अथ रामो महातेजा लक्ष्मणेन समं ययौ

harṣeṇa mahatā yuktāstāṃ rātrimavasan sukham |
atha rāmo mahātejā lakṣmaṇena samaṃ yayau

69.18

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य पितुः पादावुपस्पृशन् ।
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षितः

viśvāmitraṃ puraskṛtya pituḥ pādāvupaspṛśan |
rājā ca rāghavau putrau niśāmya pariharṣitaḥ

69.19

उवास परमप्रीतो जनकेनाभिपूजितः ।
जनकोऽपि महातेजाः क्रिया धर्मेण तत्त्ववित् ।
यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिमुवास ह

uvāsa paramaprīto janakenābhipūjitaḥ |
janako'pi mahātejāḥ kriyā dharmeṇa tattvavit |
yajñasya ca sutābhyāṃ ca kṛtvā rātrimuvāsa ha

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)