सर्ग 66: जनक शिव-धनुष और सीता की कथा कहते हैं

ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः ।
विश्वामित्रं महात्मानमाजुहाव सराघवम्

tataḥ prabhāte vimale kṛtakarmā narādhipaḥ |
viśvāmitraṃ mahātmānamājuhāva sarāghavam

तमर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यमुवाच ह

tamarcayitvā dharmātmā śāstradṛṣṭena karmaṇā |
rāghavau ca mahātmānau tadā vākyamuvāca ha

भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ ।
भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम्

bhagavan svāgataṃ te'stu kiṃ karomi tavānagha |
bhavānājñāpayatu māmājñāpyo bhavatā hyaham

एवमुक्तः स धर्मात्मा जनकेन महात्मना ।
प्रत्युवाच मुनिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः

evamuktaḥ sa dharmātmā janakena mahātmanā |
pratyuvāca muniśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ ।
द्रष्टुकामौ धनुःश्रेष्ठं यदेतत्त्वयि तिष्ठति

putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau |
draṣṭukāmau dhanuḥśreṣṭhaṃ yadetattvayi tiṣṭhati

एतद् दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ ।
दर्शनादस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः

etad darśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau |
darśanādasya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ

एवमुक्तस्तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम् ।
श्रूयतामस्य धनुषो यदर्थमिह तिष्ठति

evamuktastu janakaḥ pratyuvāca mahāmunim |
śrūyatāmasya dhanuṣo yadarthamiha tiṣṭhati

देवरात इति ख्यातो निमेर्ज्येष्ठो महीपतिः ।
न्यासोऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मनः

devarāta iti khyāto nimerjyeṣṭho mahīpatiḥ |
nyāso'yaṃ tasya bhagavan haste datto mahātmanaḥ

दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुरायम्य वीर्यवान् ।
विध्वंस्य त्रिदशान् रोषात् सलीलमिदमब्रवीत्

dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanurāyamya vīryavān |
vidhvaṃsya tridaśān roṣāt salīlamidamabravīt

यस्माद् भागार्थिनो भागं नाकल्पयत मे सुराः ।
वरांगानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः

yasmād bhāgārthino bhāgaṃ nākalpayata me surāḥ |
varāṃgāni mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ

ततो विमनसः सर्वे देवा वै मुनिपुंगव ।
प्रसादयन्त देवेशं तेषां प्रीतोऽभवद् भवः

tato vimanasaḥ sarve devā vai munipuṃgava |
prasādayanta deveśaṃ teṣāṃ prīto'bhavad bhavaḥ

प्रीतियुक्तस्तु सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम् ।
तदेतद् देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः

prītiyuktastu sarveṣāṃ dadau teṣāṃ mahātmanām |
tadetad devadevasya dhanūratnaṃ mahātmanaḥ

न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्वजे विभौ ।
अथ मे कृषतः क्षेत्रं लांगलादुत्थिता ततः

nyāsabhūtaṃ tadā nyastamasmākaṃ pūrvaje vibhau |
atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṃgalādutthitā tataḥ

क्षेत्रं शोधयता लब्धा नाम्ना सीतेति विश्रुता ।
भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा

kṣetraṃ śodhayatā labdhā nāmnā sīteti viśrutā |
bhūtalādutthitā sā tu vyavardhata mamātmajā

वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा ।
भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम्

vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyamayonijā |
bhūtalādutthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām

वरयामासुरागत्य राजानो मुनिपुंगव ।
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम्

varayāmāsurāgatya rājāno munipuṃgava |
teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām

वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुतामहम् ।
ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव

vīryaśulketi bhagavan na dadāmi sutāmaham |
tataḥ sarve nṛpatayaḥ sametya munipuṃgava

मिथिलामप्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस्तदा ।
तेषां जिज्ञासमानानां शैवं धनुरुपाहृतम्

mithilāmapyupāgamya vīryaṃ jijñāsavastadā |
teṣāṃ jijñāsamānānāṃ śaivaṃ dhanurupāhṛtam

न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा ।
तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने

na śekurgrahaṇe tasya dhanuṣastolane'pi vā |
teṣāṃ vīryavatāṃ vīryamalpaṃ jñātvā mahāmune

प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन ।
ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव

pratyākhyātā nṛpatayastannibodha tapodhana |
tataḥ paramakopena rājāno munipuṃgava

अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहमागताः ।
आत्मानमवधूतं मे विज्ञाय नृपपुंगवाः

arundhan mithilāṃ sarve vīryasaṃdehamāgatāḥ |
ātmānamavadhūtaṃ me vijñāya nṛpapuṃgavāḥ

रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम् ।
ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः

roṣeṇa mahatāviṣṭāḥ pīḍayan mithilāṃ purīm |
tataḥ saṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ

साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः ।
ततो देवगणान् सर्वांस्तपसाहं प्रसादयम्

sādhanāni muniśreṣṭha tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ |
tato devagaṇān sarvāṃstapasāhaṃ prasādayam

ददुश्च परमप्रीताश्चतुरंगबलं सुराः ।
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः

daduśca paramaprītāścaturaṃgabalaṃ surāḥ |
tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ

अवीर्या वीर्यसंदिग्धाः सामात्याः पापकारिणः ।
तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम्

avīryā vīryasaṃdigdhāḥ sāmātyāḥ pāpakāriṇaḥ |
tadetanmuniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram

रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत ।
यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने ।
सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम्

rāmalakṣmaṇayoścāpi darśayiṣyāmi suvrata |
yadyasya dhanuṣo rāmaḥ kuryādāropaṇaṃ mune |
sutāmayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśaratheraham