सर्ग 34: गाधि, सत्यवती और विश्वामित्र का जन्म

कृतोद्वाहे गते तस्मिन् ब्रह्मदत्ते च राघव ।
अपुत्रः पुत्रलाभाय पौत्रीमिष्टिमकल्पयत्

kṛtodvāhe gate tasmin brahmadatte ca rāghava |
aputraḥ putralābhāya pautrīmiṣṭimakalpayat

इष्ट्यां तु वर्तमानायां कुशनाभं महीपतिम् ।
उवाच परमोदारः कुशो ब्रह्मसुतस्तदा

iṣṭyāṃ tu vartamānāyāṃ kuśanābhaṃ mahīpatim |
uvāca paramodāraḥ kuśo brahmasutastadā

पुत्रस्ते सदृशः पुत्र भविष्यति सुधार्मिकः ।
गाधिं प्राप्स्यसि तेन त्वं कीर्तिं लोके च शाश्वतीम्

putraste sadṛśaḥ putra bhaviṣyati sudhārmikaḥ |
gādhiṃ prāpsyasi tena tvaṃ kīrtiṃ loke ca śāśvatīm

एवमुक्त्वा कुशो राम कुशनाभं महीपतिम् ।
जगामाकाशमाविश्य ब्रह्मलोकं सनातनम्

evamuktvā kuśo rāma kuśanābhaṃ mahīpatim |
jagāmākāśamāviśya brahmalokaṃ sanātanam

कस्यचित् त्वथ कालस्य कुशनाभस्य धीमतः ।
जज्ञे परमधर्मिष्ठो गाधिरित्येव नामतः

kasyacit tvatha kālasya kuśanābhasya dhīmataḥ |
jajñe paramadharmiṣṭho gādhirityeva nāmataḥ

स पिता मम काकुत्स्थ गाधिः परमधार्मिकः ।
कुशवंशप्रसूतोऽस्मि कौशिको रघुनन्दन

sa pitā mama kākutstha gādhiḥ paramadhārmikaḥ |
kuśavaṃśaprasūto'smi kauśiko raghunandana

पूर्वजा भगिनी चापि मम राघव सुव्रता ।
नाम्ना सत्यवती नाम ऋचीके प्रतिपादिता

pūrvajā bhaginī cāpi mama rāghava suvratā |
nāmnā satyavatī nāma ṛcīke pratipāditā

सशरीरा गता स्वर्गं भर्तारमनुवर्तिनी ।
कौशिकी परमोदारा सा प्रवृत्ता महानदी

saśarīrā gatā svargaṃ bhartāramanuvartinī |
kauśikī paramodārā sā pravṛttā mahānadī

दिव्या पुण्योदका रम्या हिमवन्तमुपाश्रिता
लोकस्य हितकार्यार्थं प्रवृत्ता भगिनी मम

divyā puṇyodakā ramyā himavantamupāśritā
lokasya hitakāryārthaṃ pravṛttā bhaginī mama

ततोऽहं हिमवत्पार्श्वे वसामि नियतः सुखम्
भगिन्यां स्नेहसंयुक्तः कौशिक्यां रघुनन्दन

tato'haṃ himavatpārśve vasāmi niyataḥ sukham
bhaginyāṃ snehasaṃyuktaḥ kauśikyāṃ raghunandana

सा तु सत्यवती पुण्या सत्ये धर्मे प्रतिष्ठिता
पतिव्रता महाभागा कौशिकी सरितां वरा

sā tu satyavatī puṇyā satye dharme pratiṣṭhitā
pativratā mahābhāgā kauśikī saritāṃ varā

अहं हि नियमाद्राम हित्वा तां समुपागतः
सिद्धाश्रममनुप्राप्तः सिद्धोऽस्मि तव तेजसा

ahaṃ hi niyamādrāma hitvā tāṃ samupāgataḥ
siddhāśramamanuprāptaḥ siddho'smi tava tejasā

एषा राम ममोत्पत्तिः स्वस्य वंशस्य कीर्तिता
देशस्य च महाबाहो यन्मां त्वं परिपृच्छसि

eṣā rāma mamotpattiḥ svasya vaṃśasya kīrtitā
deśasya ca mahābāho yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

गतोऽर्धरात्रः काकुत्स्थ कथाः कथयतो मम ।
निद्रामभ्येहि भद्रं ते मा भूद् विघ्नोऽध्वनीह नः

gato'rdharātraḥ kākutstha kathāḥ kathayato mama |
nidrāmabhyehi bhadraṃ te mā bhūd vighno'dhvanīha naḥ

निष्पन्दास्तरवः सर्वे निलीना मृगपक्षिणः ।
नैशेन तमसा व्याप्ता दिशश्च रघुनन्दन

niṣpandāstaravaḥ sarve nilīnā mṛgapakṣiṇaḥ |
naiśena tamasā vyāptā diśaśca raghunandana

शनैर्विसृज्यते संध्या नभो नेत्रैरिवावृतम् ।
नक्षत्रतारागहनं ज्योतिर्भिरवभासते १-३४-१६ ॥

śanairvisṛjyate saṃdhyā nabho netrairivāvṛtam |
nakṣatratārāgahanaṃ jyotirbhiravabhāsate 1-34-16 ||

उत्तिष्ठते च शीतांशुः शशी लोकतमोनुदः ।
ह्लादयन् प्राणिनां लोके मनांसि प्रभया स्वया

uttiṣṭhate ca śītāṃśuḥ śaśī lokatamonudaḥ |
hlādayan prāṇināṃ loke manāṃsi prabhayā svayā

नैशानि सर्वभूतानि प्रचरन्ति ततस्ततः ।
यक्षराक्षससंघाश्च रौद्राश्च पिशिताशनाः ॥

naiśāni sarvabhūtāni pracaranti tatastataḥ |
yakṣarākṣasasaṃghāśca raudrāśca piśitāśanāḥ ||

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम महामुनिः ।
साधुसाध्विति तं सर्वे मुनयो ह्यभ्यपूजयन्

evamuktvā mahātejā virarāma mahāmuniḥ |
sādhusādhviti taṃ sarve munayo hyabhyapūjayan

कुशिकानामयं वंशो महान् धर्मपरः सदा ।
ब्रह्मोपमा महात्मानः कुशवंश्या नरोत्तमाः

kuśikānāmayaṃ vaṃśo mahān dharmaparaḥ sadā |
brahmopamā mahātmānaḥ kuśavaṃśyā narottamāḥ

विशेषेण भवानेव विश्वामित्र महायशः ।
कौशिकी सरितां श्रेष्ठा कुलोद्योतकरी तव

viśeṣeṇa bhavāneva viśvāmitra mahāyaśaḥ |
kauśikī saritāṃ śreṣṭhā kulodyotakarī tava

मुदितैर्मुनिशार्दूलैः प्रशस्तः कुशिकात्मजः ।
निद्रामुपागमच्छ्रीमानस्तंगत इवांशुमान्

muditairmuniśārdūlaiḥ praśastaḥ kuśikātmajaḥ |
nidrāmupāgamacchrīmānastaṃgata ivāṃśumān

रामोऽपि सहसौमित्रिः किञ्चिदागतविस्मयः ।
प्रशस्य मुनिशार्दूलं निद्रां समुपसेवते

rāmo'pi sahasaumitriḥ kiñcidāgatavismayaḥ |
praśasya muniśārdūlaṃ nidrāṃ samupasevate