सर्ग 32: कुशनाभ की सौ कन्याएँ

ब्रह्मयोनिर्महानासीत् कुशो नाम महातपाः ।
अक्लिष्टव्रतधर्मज्ञः सज्जनप्रतिपूजकः

brahmayonirmahānāsīt kuśo nāma mahātapāḥ |
akliṣṭavratadharmajñaḥ sajjanapratipūjakaḥ

स महात्मा कुलीनायां युक्तायां सुमहाबलान् ।
वैदर्भ्यां जनयामास चतुरः सदृशान् सुतान्

sa mahātmā kulīnāyāṃ yuktāyāṃ sumahābalān |
vaidarbhyāṃ janayāmāsa caturaḥ sadṛśān sutān

कुशाम्बं कुशनाभं च असूर्तरजसं वसुम् ।
दीप्तियुक्तान् महोत्साहान् क्षत्रधर्मचिकीर्षया

kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca asūrtarajasaṃ vasum |
dīptiyuktān mahotsāhān kṣatradharmacikīrṣayā

तानुवाच कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः ।
क्रियतां पालनं पुत्रा धर्मं प्राप्स्यथ पुष्कलम्

tānuvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ |
kriyatāṃ pālanaṃ putrā dharmaṃ prāpsyatha puṣkalam

कुशस्य वचनं श्रुत्वा चत्वारो लोकसत्तमाः ।
निवेशं चक्रिरे सर्वे पुराणां नृवरास्तदा

kuśasya vacanaṃ śrutvā catvāro lokasattamāḥ |
niveśaṃ cakrire sarve purāṇāṃ nṛvarāstadā

कुशाम्बस्तु महातेजाः कौशाम्बीमकरोत् पुरीम् ।
कुशनाभस्तु धर्मात्मा पुरं चक्रे महोदयम्

kuśāmbastu mahātejāḥ kauśāmbīmakarot purīm |
kuśanābhastu dharmātmā puraṃ cakre mahodayam

असूर्तरजसो नाम धर्मारण्यं महीपतिः ।
चक्रे पुरवरं राजा वसुनाम गिरिव्रजम्

asūrtarajaso nāma dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ |
cakre puravaraṃ rājā vasunāma girivrajam

एषा वसुमती राम वसोस्तस्य महात्मनः ।
एते शैलवराः पञ्च प्रकाशन्ते समन्ततः

eṣā vasumatī rāma vasostasya mahātmanaḥ |
ete śailavarāḥ pañca prakāśante samantataḥ

सुमागधी नदी रम्या मागधान् विश्रुताऽऽययौ ।
पञ्चानां शैलमुख्यानां मध्ये मालेव शोभते

sumāgadhī nadī ramyā māgadhān viśrutā''yayau |
pañcānāṃ śailamukhyānāṃ madhye māleva śobhate

सैषा हि मागधी राम वसोस्तस्य महात्मनः ।
पूर्वाभिचरिता राम सुक्षेत्रा सस्यमालिनी

saiṣā hi māgadhī rāma vasostasya mahātmanaḥ |
pūrvābhicaritā rāma sukṣetrā sasyamālinī

कुशनाभस्तु राजर्षिः कन्याशतमनुत्तमम् ।
जनयामास धर्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन

kuśanābhastu rājarṣiḥ kanyāśatamanuttamam |
janayāmāsa dharmātmā ghṛtācyāṃ raghunandana

तास्तु यौवनशालिन्यो रूपवत्यः स्वलङ्कृताः ।
उद्यानभूमिमागम्य प्रावृषीव शतह्रदाः

tāstu yauvanaśālinyo rūpavatyaḥ svalaṅkṛtāḥ |
udyānabhūmimāgamya prāvṛṣīva śatahradāḥ

गायन्त्यो नृत्यमानाश्च वादयन्त्यस्तु राघव ।
आमोदं परमं जग्मुर्वराभरणभूषिताः

gāyantyo nṛtyamānāśca vādayantyastu rāghava |
āmodaṃ paramaṃ jagmurvarābharaṇabhūṣitāḥ

अथ ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
उद्यानभूमिमागम्य तारा इव घनान्तरे

atha tāścārusarvāṅgyo rūpeṇāpratimā bhuvi |
udyānabhūmimāgamya tārā iva ghanāntare

ताः सर्वा गुणसम्पन्ना रूपयौवनसंयुताः ।
दृष्ट्वा सर्वात्मको वायुरिदं वचनमब्रवीत्

tāḥ sarvā guṇasampannā rūpayauvanasaṃyutāḥ |
dṛṣṭvā sarvātmako vāyuridaṃ vacanamabravīt

अहं वः कामये सर्वा भार्या मम भविष्यथ ।
मानुषस्त्यज्यतां भावो दीर्घमायुरवाप्स्यथ

ahaṃ vaḥ kāmaye sarvā bhāryā mama bhaviṣyatha |
mānuṣastyajyatāṃ bhāvo dīrghamāyuravāpsyatha

चलं हि यौवनं नित्यं मानुषेषु विशेषतः ।
अक्षयं यौवनं प्राप्ता अमर्यश्च भविष्यथ

calaṃ hi yauvanaṃ nityaṃ mānuṣeṣu viśeṣataḥ |
akṣayaṃ yauvanaṃ prāptā amaryaśca bhaviṣyatha

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वायोरक्लिष्टकर्मणः ।
अपहास्य ततो वाक्यं कन्याशतमथाब्रवीत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā vāyorakliṣṭakarmaṇaḥ |
apahāsya tato vākyaṃ kanyāśatamathābravīt

अन्तश्चरसि भूतानां सर्वेषां सुरसत्तम ।
प्रभावज्ञाश्च ते सर्वाः किमर्थमवमन्यसे

antaścarasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ surasattama |
prabhāvajñāśca te sarvāḥ kimarthamavamanyase

कुशनाभसुता देव सर्वाः समस्ताः सुरसत्तम ।
स्थानाच्च्यावयितुं देवं रक्षामस्तु तपो वयम्

kuśanābhasutā deva sarvāḥ samastāḥ surasattama |
sthānāccyāvayituṃ devaṃ rakṣāmastu tapo vayam

मा भूत् स कालो दुर्मेधः पितरं सत्यवादिनम् ।
अवमन्य स्वधर्मेण स्वयं वरमुपास्महे

mā bhūt sa kālo durmedhaḥ pitaraṃ satyavādinam |
avamanya svadharmeṇa svayaṃ varamupāsmahe

पिता हि प्रभुरस्माकं दैवतं परमं च सः ।
यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्ता भविष्यति

pitā hi prabhurasmākaṃ daivataṃ paramaṃ ca saḥ |
yasya no dāsyati pitā sa no bhartā bhaviṣyati

तासां तु वचनं श्रुत्वा हरिः परमकोपनः ।
प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः

tāsāṃ tu vacanaṃ śrutvā hariḥ paramakopanaḥ |
praviśya sarvagātrāṇi babhañja bhagavān prabhuḥ

अरत्निमात्राकृतयो भग्नगात्रा भयार्दिताः ।
ताः कन्या वायुना भग्ना विविशुर्नृपतेर्गृहम् ।
प्रविश्य च सुसम्भ्रान्ताः सलज्जाः सास्रलोचनाः

aratnimātrākṛtayo bhagnagātrā bhayārditāḥ |
tāḥ kanyā vāyunā bhagnā viviśurnṛpatergṛham |
praviśya ca susambhrāntāḥ salajjāḥ sāsralocanāḥ

स च ता दयिता भग्नाः कन्याः परमशोभनाः ।
दृष्ट्वा दीनास्तदा राजा सम्भ्रान्त इदमब्रवीत्

sa ca tā dayitā bhagnāḥ kanyāḥ paramaśobhanāḥ |
dṛṣṭvā dīnāstadā rājā sambhrānta idamabravīt

किमिदं कथ्यतां पुत्र्यः को धर्ममवमन्यते ।
कुब्जाः केन कृताः सर्वाश्चेष्टन्त्यो नाभिभाषथ ।
एवं राजा विनिःश्वस्य समाधिं संदधे ततः

kimidaṃ kathyatāṃ putryaḥ ko dharmamavamanyate |
kubjāḥ kena kṛtāḥ sarvāśceṣṭantyo nābhibhāṣatha |
evaṃ rājā viniḥśvasya samādhiṃ saṃdadhe tataḥ