सर्ग 30: मारीच दूर फेंका गया, सुबाहु मारा गया

अथ तौ देशकालज्ञौ राजपुत्रावरिंदमौ ।
देशे काले च वाक्यज्ञावब्रूतां कौशिकं वचः

atha tau deśakālajñau rājaputrāvariṃdamau |
deśe kāle ca vākyajñāvabrūtāṃ kauśikaṃ vacaḥ

भगवञ्छ्रोतुमिच्छावो यस्मिन् काले निशाचरौ ।
संरक्षणीयौ तौ ब्रूहि नातिवर्तेत तत्क्षणम्

bhagavañchrotumicchāvo yasmin kāle niśācarau |
saṃrakṣaṇīyau tau brūhi nātivarteta tatkṣaṇam

एवं ब्रुवाणौ काकुत्स्थौ त्वरमाणौ युयुत्सया ।
सर्वे ते मुनयः प्रीताः प्रशशंसुर्नृपात्मजौ

evaṃ bruvāṇau kākutsthau tvaramāṇau yuyutsayā |
sarve te munayaḥ prītāḥ praśaśaṃsurnṛpātmajau

अद्यप्रभृति षड्रात्रं रक्षतां राघवौ युवाम् ।
दीक्षां गतो ह्येष मुनिर्मौनित्वं च गमिष्यति

adyaprabhṛti ṣaḍrātraṃ rakṣatāṃ rāghavau yuvām |
dīkṣāṃ gato hyeṣa munirmaunitvaṃ ca gamiṣyati

तौ तु तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रौ यशस्विनौ ।
अनिद्रं षडहोरात्रं तपोवनमरक्षताम्

tau tu tadvacanaṃ śrutvā rājaputrau yaśasvinau |
anidraṃ ṣaḍahorātraṃ tapovanamarakṣatām

उपासांचक्रतुर्वीरौ यत्तौ परमधन्विनौ ।
ररक्षतुर्मुनिवरं विश्वामित्रमरिंदमौ

upāsāṃcakraturvīrau yattau paramadhanvinau |
rarakṣaturmunivaraṃ viśvāmitramariṃdamau

अथ काले गते तस्मिन् षष्ठेऽहनि तदागते ।
सौमित्रिमब्रवीद् रामो यत्तो भव समाहितः

atha kāle gate tasmin ṣaṣṭhe'hani tadāgate |
saumitrimabravīd rāmo yatto bhava samāhitaḥ

रामस्यैवं ब्रुवाणस्य त्वरितस्य युयुत्सया ।
प्रजज्वाल ततो वेदिः सोपाध्यायपुरोहिता

rāmasyaivaṃ bruvāṇasya tvaritasya yuyutsayā |
prajajvāla tato vediḥ sopādhyāyapurohitā

सदर्भचमसस्रुक्का स समित्कुसुमोच्चया ।
विश्वामित्रेण सहिता वेदिर्जज्वाल सर्त्विजा

sadarbhacamasasrukkā sa samitkusumoccayā |
viśvāmitreṇa sahitā vedirjajvāla sartvijā

मन्त्रवच्च यथान्यायं यज्ञोऽसौ सम्प्रवर्तते ।
आकाशे च महाञ्छ्ब्दः प्रादुरासीद् भयानकः

mantravacca yathānyāyaṃ yajño'sau sampravartate |
ākāśe ca mahāñchbdaḥ prādurāsīd bhayānakaḥ

आवार्य गगनं मेघो यथा प्रावृषि दृश्यते ।
तथा मायां विकुर्वाणौ राक्षसावभ्यधावताम्

āvārya gaganaṃ megho yathā prāvṛṣi dṛśyate |
tathā māyāṃ vikurvāṇau rākṣasāvabhyadhāvatām

मारीचश्च सुबाहुश्च तयोरनुचरास्तथा ।
आगम्य भीमसंकाशा रुधिरौघानवासृजन्

mārīcaśca subāhuśca tayoranucarāstathā |
āgamya bhīmasaṃkāśā rudhiraughānavāsṛjan

ताम् तेन रुधिरौघेण वेदीं वीक्ष्य समुक्षिताम् ।
सहसाभिद्रुतो रामस्तानपश्यत् ततो दिवि

tām tena rudhiraugheṇa vedīṃ vīkṣya samukṣitām |
sahasābhidruto rāmastānapaśyat tato divi

तावापतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीवलोचनः ।
लक्ष्मणं त्वभिसम्प्रेक्ष्य रामो वचनमब्रवीत्

tāvāpatantau sahasā dṛṣṭvā rājīvalocanaḥ |
lakṣmaṇaṃ tvabhisamprekṣya rāmo vacanamabravīt

पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान् राक्षसान् पिशिताशनान् ।
मानवास्त्रसमाधूताननिलेन यथा घनान्

paśya lakṣmaṇa durvṛttān rākṣasān piśitāśanān |
mānavāstrasamādhūtānanilena yathā ghanān

करिष्यामि न संदेहो नोत्सहे हन्तुमीदृशान् ।
इत्युक्त्वा वचनं रामश्चापे संधाय वेगवान्

kariṣyāmi na saṃdeho notsahe hantumīdṛśān |
ityuktvā vacanaṃ rāmaścāpe saṃdhāya vegavān

मानवं परमोदारमस्त्रं परमभास्वरम् ।
चिक्षेप परमक्रुद्धो मारीचोरसि राघवः

mānavaṃ paramodāramastraṃ paramabhāsvaram |
cikṣepa paramakruddho mārīcorasi rāghavaḥ

स तेन परमास्त्रेण मानवेन समाहतः ।
सम्पूर्णं योजनशतं क्षिप्तः सागरसम्प्लवे

sa tena paramāstreṇa mānavena samāhataḥ |
sampūrṇaṃ yojanaśataṃ kṣiptaḥ sāgarasamplave

विचेतनं विघूर्णन्तं शीतेषुबलपीडितम् ।
निरस्तं दृश्य मारीचं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

vicetanaṃ vighūrṇantaṃ śīteṣubalapīḍitam |
nirastaṃ dṛśya mārīcaṃ rāmo lakṣmaṇamabravīt

पश्य लक्ष्मण शीतेषुं मानवं मनुसंहितम् ।
मोहयित्वा नयत्येनं न च प्राणैर्वियुज्यते

paśya lakṣmaṇa śīteṣuṃ mānavaṃ manusaṃhitam |
mohayitvā nayatyenaṃ na ca prāṇairviyujyate

इमानपि वधिष्यामि निर्घृणान् दुष्टचारिणः ।
राक्षसान् पापकर्मस्थान् यज्ञघ्नान् रुधिराशनान्

imānapi vadhiṣyāmi nirghṛṇān duṣṭacāriṇaḥ |
rākṣasān pāpakarmasthān yajñaghnān rudhirāśanān

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं चाशु लाघवं दर्शयन्निव ।
विगृह्य सुमहच्चास्त्रमाग्नेयं रघुनन्दनः

ityuktvā lakṣmaṇaṃ cāśu lāghavaṃ darśayanniva |
vigṛhya sumahaccāstramāgneyaṃ raghunandanaḥ

सुबाहूरसि चिक्षेप स विद्धः प्रापतद् भुवि ।
शेषान् वायव्यमादाय निजघान महायशाः ।
राघवः परमोदारो मुनीनां मुदमावहन्

subāhūrasi cikṣepa sa viddhaḥ prāpatad bhuvi |
śeṣān vāyavyamādāya nijaghāna mahāyaśāḥ |
rāghavaḥ paramodāro munīnāṃ mudamāvahan

स हत्वा राक्षसान् सर्वान् यज्ञघ्नान् रघुनन्दनः ।
ऋषिभिः पूजितस्तत्र यथेन्द्रो विजये पुरा

sa hatvā rākṣasān sarvān yajñaghnān raghunandanaḥ |
ṛṣibhiḥ pūjitastatra yathendro vijaye purā

अथ यज्ञे समाप्ते तु विश्वामित्रो महामुनिः ।
निरीतिका दिशो दृष्ट्वा काकुत्स्थमिदमब्रवीत्

atha yajñe samāpte tu viśvāmitro mahāmuniḥ |
nirītikā diśo dṛṣṭvā kākutsthamidamabravīt

कृतार्थोऽस्मि महाबाहो कृतं गुरुवचस्त्वया ।
सिद्धाश्रममिदं सत्यं कृतं वीर महायशः ।
स हि रामं प्रशस्यैवं ताभ्यां संध्यामुपागमत्

kṛtārtho'smi mahābāho kṛtaṃ guruvacastvayā |
siddhāśramamidaṃ satyaṃ kṛtaṃ vīra mahāyaśaḥ |
sa hi rāmaṃ praśasyaivaṃ tābhyāṃ saṃdhyāmupāgamat