सर्ग 11: दशरथ ऋष्यशृंग को अयोध्या लाते हैं

भूय एव हि राजेन्द्र शृणु मे वचनं हितम् ।
यथा स देवप्रवरः कथयामास बुद्धिमान्

bhūya eva hi rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam |
yathā sa devapravaraḥ kathayāmāsa buddhimān

इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः ।
नाम्ना दशरथो राजा श्रीमान् सत्यप्रतिश्रवः

ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ |
nāmnā daśaratho rājā śrīmān satyapratiśravaḥ

अङ्गराजेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति ।
कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति

aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati |
kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati

पुत्रस्त्वङ्गस्य राज्ञस्तु रोमपाद इति श्रुतः ।
तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः

putrastvaṅgasya rājñastu romapāda iti śrutaḥ |
taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ

अनपत्योऽस्मि धर्मात्मञ्छान्ताभर्ता मम क्रतुम् ।
आहरेत त्वयाज्ञप्तः संतानार्थं कुलस्य च

anapatyo'smi dharmātmañchāntābhartā mama kratum |
āhareta tvayājñaptaḥ saṃtānārthaṃ kulasya ca

श्रुत्वा राज्ञोऽथ तद् वाक्यं मनसा स विचिन्त्य च ।
प्रदास्यते पुत्रवन्तं शान्ता भर्तारमात्मवान्

śrutvā rājño'tha tad vākyaṃ manasā sa vicintya ca |
pradāsyate putravantaṃ śāntā bhartāramātmavān

प्रतिगृह्य च तं विप्रं स राजा विगतज्वरः ।
आहरिष्यति तं यज्ञं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ |
āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

तं च राजा दशरथो यशस्कामः कृताञ्जलिः ।
ऋष्यशृङ्गं द्विजश्रेष्ठं वरयिष्यति धर्मवित्

taṃ ca rājā daśaratho yaśaskāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
ṛṣyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit

यज्ञार्थं प्रसवार्थं च स्वर्गार्थं च नरेश्वरः ।
लभते च स तं कामं द्विजमुख्याद् विशाम्पतिः

yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ |
labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyād viśāmpatiḥ

पुत्राश्चास्य भविष्यन्ति चत्वारोऽमितविक्रमाः ।
वंशप्रतिष्ठानकराः सर्वभूतेषु विश्रुताः

putrāścāsya bhaviṣyanti catvāro'mitavikramāḥ |
vaṃśapratiṣṭhānakarāḥ sarvabhūteṣu viśrutāḥ

एवं स देवप्रवरः पूर्वं कथितवान् कथाम् ।
सनत्कुमारो भगवान् पुरा देवयुगे प्रभुः

evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavān kathām |
sanatkumāro bhagavān purā devayuge prabhuḥ

स त्वं पुरुषशार्दूल समानय सुसत्कृतम् ।
स्वयमेव महाराज गत्वा सबलवाहनः

sa tvaṃ puruṣaśārdūla samānaya susatkṛtam |
svayameva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ

सुमन्त्रस्य वचः श्रुत्वा हृष्टो दशरथोऽभवत् ।
अनुमान्य वसिष्ठं च सूतवाक्यं निशाम्य च

sumantrasya vacaḥ śrutvā hṛṣṭo daśaratho'bhavat |
anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśāmya ca

सान्तःपुरः सहामात्यः प्रययौ यत्र स द्विजः ।
वनानि सरितश्चैव व्यतिक्रम्य शनैः शनैः

sāntaḥpuraḥ sahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ |
vanāni saritaścaiva vyatikramya śanaiḥ śanaiḥ

अभिचक्राम तं देशं यत्र वै मुनिपुङ्गवः ।
आसाद्य तं द्विजश्रेष्ठं रोमपादसमीपगम्

abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṅgavaḥ |
āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ romapādasamīpagam

ऋषिपुत्रं ददर्शाथो दीप्यमानमिवानलम् ।
ततो राजा यथायोग्यं पूजां चक्रे विशेषतः

ṛṣiputraṃ dadarśātho dīpyamānamivānalam |
tato rājā yathāyogyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ

सखित्वात्तस्य वै राज्ञः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
रोमपादेन चाख्यातमृषिपुत्राय धीमते

sakhitvāttasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā |
romapādena cākhyātamṛṣiputrāya dhīmate

सख्यं सम्बन्धकं चैव तदा तं प्रत्यपूजयत् ।
एवं सुसत्कृतस्तेन सहोषित्वा नरर्षभः

sakhyaṃ sambandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat |
evaṃ susatkṛtastena sahoṣitvā nararṣabhaḥ

सप्ताष्टदिवसान् राजा राजानमिदमब्रवीत् ।
शान्ता तव सुता राजन् सह भर्त्रा विशाम्पते

saptāṣṭadivasān rājā rājānamidamabravīt |
śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāmpate

मदीयं नगरं यातु कार्यं हि महदुद्यतम् ।
तथेति राजा संश्रुत्य गमनं तस्य धीमतः

madīyaṃ nagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahadudyatam |
tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ

उवाच वचनं विप्रं गच्छ त्वं सह भार्यया ।
ऋषिपुत्रः प्रतिश्रुत्य तथेत्याह नृपं तदा

uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā |
ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathetyāha nṛpaṃ tadā

स नृपेणाभ्यनुज्ञातः प्रययौ सह भार्यया ।
तावन्योन्याञ्जलिं कृत्वा स्नेहात्संश्लिष्य चोरसा

sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā |
tāvanyonyāñjaliṃ kṛtvā snehātsaṃśliṣya corasā

ननन्दतुर्दशरथो रोमपादश्च वीर्यवान् ।
ततः सुहृदमापृच्छ्य प्रस्थितो रघुनन्दनः

nanandaturdaśaratho romapādaśca vīryavān |
tataḥ suhṛdamāpṛcchya prasthito raghunandanaḥ

पौरेषु प्रेषयामास दूतान् वै शीघ्रगामिनः ।
क्रियतां नगरं सर्वं क्षिप्रमेव स्वलंकृतम्

paureṣu preṣayāmāsa dūtān vai śīghragāminaḥ |
kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣiprameva svalaṃkṛtam

धूपितं सिक्तसम्मृष्टं पताकाभिरलंकृतम् ।
ततः प्रहृष्टाः पौरास्ते श्रुत्वा राजानमागतम्

dhūpitaṃ siktasammṛṣṭaṃ patākābhiralaṃkṛtam |
tataḥ prahṛṣṭāḥ paurāste śrutvā rājānamāgatam

तथा चक्रुश्च तत् सर्वं राज्ञा यत् प्रेषितं तदा ।
ततः स्वलंकृतं राजा नगरं प्रविवेश ह

tathā cakruśca tat sarvaṃ rājñā yat preṣitaṃ tadā |
tataḥ svalaṃkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha

शङ्खदुन्दुभिनिर्ह्रादैः पुरस्कृत्वा द्विजर्षभम् ।
ततः प्रमुदिताः सर्वे दृष्ट्वा वै नागरा द्विजम्

śaṅkhadundubhinirhrādaiḥ puraskṛtvā dvijarṣabham |
tataḥ pramuditāḥ sarve dṛṣṭvā vai nāgarā dvijam

प्रवेश्यमानं सत्कृत्य नरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा ।
यथा दिवि सुरेन्द्रेण सहस्राक्षेण काश्यपम्

praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā |
yathā divi surendreṇa sahasrākṣeṇa kāśyapam

अन्तःपुरं प्रवेश्यैनं पूजां कृत्वा तु शास्त्रतः ।
कृतकृत्यं तदात्मानं मेने तस्योपवाहनात्

antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā tu śāstrataḥ |
kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt

अन्तःपुराणि सर्वाणि शान्तां दृष्ट्वा तथागताम् ।
सह भर्त्रा विशालाक्षीं प्रीत्यानन्दमुपागमन्

antaḥpurāṇi sarvāṇi śāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām |
saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandamupāgaman

पूज्यमाना तु ताभिः सा राज्ञा चैव विशेषतः ।
उवास तत्र सुखिता कञ्चित् कालं सहद्विजा

pūjyamānā tu tābhiḥ sā rājñā caiva viśeṣataḥ |
uvāsa tatra sukhitā kañcit kālaṃ sahadvijā