सर्ग 91: भरद्वाज का सेना को दिव्य आतिथ्य

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।
भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |
bharataṃ kaikayīputramātithyena nyamantrayat

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।
पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते

abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |
pādyamarghyaṃ tathātithyaṃ vane yadupapadyate

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।
जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित्

athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva |
jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit

सेनायास्तु तवैतस्या: कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।
मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप

senāyāstu tavaitasyā: kartumicchāmi bhojanam |
mama prītiryathārūpā tvamarho manujādhipa

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागत: ।
कस्मान्नेहोपयातोसि सबल: पुरुषर्षभ

kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgata: |
kasmānnehopayātosi sabala: puruṣarṣabha

भरत: प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।
ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात्

bharata: pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam |
sasainyo nopayāto 'smi bhagavan bhagavadbhayāt

राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।
यत्नत: परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विन:

rājñā ca bhagavan nityaṃ rājaputreṇa vā sadā |
yatnata: pariharttavyā viṣayeṣu tapasvina:

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणा: ।
प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम्

vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇā: |
pracchādya bhagavan bhūmiṃ mahatīmanuyānti mām

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा ।
न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागत:

te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃstathā |
na hiṃsyuriti tenāhameka eva samāgata:

आनीयतामित: सेनेत्याज्ञप्त: परमर्षिणा ।
ततस्तु चक्रे भरत: सेनाया: समुपागमम्

ānīyatāmita: senetyājñapta: paramarṣiṇā |
tatastu cakre bharata: senāyā: samupāgamam

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाप: परिमृज्य च ।
आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत्

agniśālāṃ praviśyātha pītvāpa: parimṛjya ca |
ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्

āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca |
ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्

āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā |
ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām

प्राक्स्रोतसश्च या नद्य: प्रत्यक्स्रोतस एव च ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वश:

prāksrotasaśca yā nadya: pratyaksrotasa eva ca |
pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśa:

अन्या: स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्या: सुनिष्ठिताम् ।
अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्

anyā: sravantu maireyaṃ surāmanyā: suniṣṭhitām |
aparāścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam

आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् ।
तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वश:

āhvaye devagandharvān viśvāvasuhahāhuhūn |
tathaivāpsaraso devīrgandharvvīścāpi sarvaśa:

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।
नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम्

ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām |
nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषित: ।
सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदा:

śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣita: |
sarvāstumburuṇā sārddhamāhvaye saparicchadā:

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्त्रवत् ।
दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च

vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapattravat |
divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।
भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु

iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam |
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।
सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च

vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca |
surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca

एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च ।
शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनि:

evaṃ samādhinā yuktastejasā 'pratimena ca |
śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuni:

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जले: ।
आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक्

manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjale: |
ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak

मलयं दर्दुरं चैव तत: स्वेदनुदऽ ऽनिल: ।
उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुख: शिव:

malayaṃ darduraṃ caiva tata: svedanuda' 'nila: |
upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukha: śiva:

ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्या: कुसुमवृष्टय: ।
दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे

tatobhyavartanta ghanā divyā: kusumavṛṣṭaya: |
divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve

प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणा: ।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणा: प्रमुमुचु: स्वरान्

pravavuścottamā vātānanṛtuścāpsarogaṇā: |
prajagurdevagandharvā vīṇā: pramumucu: svarān

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।
विवेशोच्चारित: श्लक्ष्ण: समो लयगुणान्वित:

sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca |
viveśoccārita: ślakṣṇa: samo layaguṇānvita:

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृ(त्र)सुखे नृणाम् ।
ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मण:

tasminnuparate śabde divye śrotṛ(tra)sukhe nṛṇām |
dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇa:

बभूव हि समा भूमि: समन्तात्पञ्चयोजना ।
शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभै:

babhūva hi samā bhūmi: samantātpañcayojanā |
śādvalairbahubhiśchannā nīlavaiḍūryyasannibhai:

तस्मिन् बिल्वा: कपित्थाश्च पनसा बीजपूरका: ।
आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणा:

tasmin bilvā: kapitthāśca panasā bījapūrakā: |
āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇā:

उत्तरेभ्य: कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।
आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता

uttarebhya: kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat |
ājagāma nadī divyā tījairbahubhirvṛtā

चतु:शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च

catu:śālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām |
harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca

सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् ।
दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्

sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśmasu toraṇam |
divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam

चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।
दिव्यै: सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ।
उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्

caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat |
divyai: sarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat |
upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam

क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ।
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।
वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरत: केकयीसुत:

klṛptasarvāsanaṃ śrīmat svāstīrṇaśayanottamam |
praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā |
veśma tadratnasampūrṇaṃ bharata: kekayīsuta:

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिण: सपुरोहिता: ।
बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम्

anujagmuśca taṃ sarve mantriṇa: sapurohitā: |
babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।
भरतो मन्त्रिभि: सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत्

tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca |
bharato mantribhi: sārddhamabhyavarttata rājavat

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।
वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने

āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca |
vālavyajanamādāya nyaṣīdat sacivāsane

आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिता: ।
तत: सेनापति: पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतु:

ānupūrvyāniṣeduśca sarve mantripurohitā: |
tata: senāpati: paścāt praśāstā ca niṣedatu:

ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्य: पायसकर्दमा: ।
उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात्

tatastatra muhūrttena nadya: pāyasakardamā: |
upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt

तासामुभयत:कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपना: ।
रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा:

tāsāmubhayata:kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanā: |
ramyāścāvasathā divyā brahmaṇastu prasādajā:

तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिता: ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिता: स्त्रिय:

tenaiva ca muhūrttena divyābharaṇabhūṣitā: |
āgurviṃśatisāhasrā brahmaṇā prahitā: striya:

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिता: ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा: कुबेरप्रहिता: स्त्रिय:

suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitā: |
āgurviṃśatisāhasrā: kuberaprahitā: striya:

याभिर्गृहीतपुरुष: सोन्माद इव लक्ष्यते ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणा:

yābhirgṛhītapuruṣa: sonmāda iva lakṣyate |
āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇā:

नारदस्तुम्बुरुर्गोप: प्रवरा: सूर्य्यवर्चस: ।
एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगु:

nāradastumbururgopa: pravarā: sūryyavarcasa: |
ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jagu:

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना ।
उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात्

alambusā miśrakeśī puṇḍarīkātha vāmanā |
upānṛtyaṃstu bharata bharadvājasya śāsanāt

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।
प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा

yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane |
prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya tejasā

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतका: ।
अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात्

bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakā: |
aśvatthānarttakāścāsan bharadvājasya śāsanāt

तत: सरलतालाश्च तिलका नक्तमालका: ।
प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतु: कुब्जा भूत्वाथ वामना:

tata: saralatālāśca tilakā naktamālakā: |
prahṛṣṭāstatra sampetu: kubjā bhūtvātha vāmanā:

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्या: काननेषु ता: ।
मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्या: कानने लता:

śiṃśupāmalakījambvo yāścānyā: kānaneṣu tā: |
mālatī mallikā jātiryāścānyā: kānane latā:

प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् ।
सुरा: सुरापा: पिबत पायसं च बुभुक्षिता: ।
मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ

pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame 'vadan |
surā: surāpā: pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitā: |
māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु ।
अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदा: सप्त चाष्ट च

ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣu valguṣu |
apyekamekaṃ puruṣaṃ pramadā: sapta cāṣṭa ca

संवाहन्त्य: समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचना: ।
परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गना:

saṃvāhantya: samāpeturnāryo ruciralocanā: |
parimṛjya tathānyonyaṃ pāyayanti varāṅganā:

हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभे: सुतान् ।
अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि

hayān gajān kharānuṣṭrāṃstathaiva surabhe: sutān |
abhojayan vāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।
इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला:

ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān |
ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalā:

नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रह: ।
मत्तप्रमत्तमुदिता नमू: सा तत्र सम्बभौ

nāśvabandho 'śvamājānānna gajaṃ kuñjaragraha: |
mattapramattamuditā namū: sā tatra sambabhau

तर्पिता: सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिता: ।
अप्सरोगणसंयुक्ता: सैन्या वाचमुदैरयन्

tarpitā: sarvakāmaiste raktacandanarūṣitā: |
apsarogaṇasaṃyuktā: sainyā vācamudairayan

नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् ।
कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम्

naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo na gamiṣyāma daṇḍakān |
kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धका: ।
अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन्

iti pādātayodhāśca hastyaśvāroha bandhakā: |
anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudairayan

सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रश: ।
भरतस्यानुयातार: स्वर्गोयमिति चाब्रुवन्

samprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśa: |
bharatasyānuyātāra: svargoyamiti cābruvan

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिका: ।
समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेता: सहस्रश:

nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikā: |
samantāt paridhāvanti mālyopetā: sahasraśa:

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।
दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मति:

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam |
divyānudvīkṣya bhakṣyāṃstānabhavadbhakṣaṇe mati:

प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रश: ।
बभूवुस्ते भृशं दृप्ता: सर्वे चाहतवासस:

preṣyāśceṣṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśa: |
babhūvuste bhṛśaṃ dṛptā: sarve cāhatavāsasa:

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिण: ।
बभूवु: सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत्

kuñjarāśca kharoṣṭrāśca gośvāśca mṛgapakṣiṇa: |
babhūvu: subhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat

नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा ।
रजसा ध्वस्तकेशो वा नर: कश्चिददृश्यत

nāśuklavāsāstatrāsīt kṣudhito malino 'pi vā |
rajasā dhvastakeśo vā nara: kaścidadṛśyata

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयै: ।
फलनिर्यूहसंसिद्धै: सूपैर्गन्धरसान्वितै:

ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayai: |
phalaniryūhasaṃsiddhai: sūpairgandharasānvitai:

पुष्पध्वजवती: पूर्णा: शुक्लस्यान्नस्य चाभित: ।
ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौही: सहस्रश:

puṣpadhvajavatī: pūrṇā: śuklasyānnasya cābhita: |
dadṛśurvismitāstatra narā lauhī: sahasraśa:

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपा: पायसकर्दमा: ।
ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुत:

babhūvurvanapārśveṣu kūpā: pāyasakardamā: |
tāśca kāmadughā gāvo drumāścāsan madhusruta:

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृता: ।
प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटै:

vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtā: |
prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭai:

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।
न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च

pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca |
nyarbudāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca

स्थाल्य: कुम्भ्य: करम्भ्यश्च दधिपूर्णा: सुसंस्कृता: ।
यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिन:

sthālya: kumbhya: karambhyaśca dadhipūrṇā: susaṃskṛtā: |
yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhina:

ह्रदा: पूर्णा रसालस्य दघ्न: श्वेतस्य चापरे ।
बभूवु: पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चया:

hradā: pūrṇā rasālasya daghna: śvetasya cāpare |
babhūvu: pāyasasyānye śarkarāyāśca sañcayā:

कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।
ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नरा:

kalkāṃścūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca |
dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saritāṃ narā:

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।
शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठत:

śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān |
śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhata:

दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।
पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रश:

darpaṇān parimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān |
pādukopānahaścaiva yugmāni ca sahasraśa:

आञ्जनी: कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।
मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च

āñjanī: kaṅkatān kūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca |
marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca

प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।
अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान्

pratipānahradān pūrṇān kharoṣṭragajavājinām |
avagāhya sutīrthāṃśca hradān sotpalapuṣkarān

आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् ।
नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान्

ākāśavarṇapratimān svacchatoyān sukhaplavān |
nīlavaiḍūryyavarṇāṃśca mṛdūn yavasasañcayān

निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वश:

nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśa:

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।
दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा

vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam |
dṛṣṭvātithyaṃ kṛtaṃ tādṛk bharatasya maharṣiṇā

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत

ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane |
bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavarttata

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।
भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गना:

pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam |
bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganā:

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिता: ।
तथैव दिव्या विविधा: स्रगुत्तमा: पृथक् प्रकीर्णा मनुजै: प्रमर्दिता:

tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgurucandanokṣitā: |
tathaiva divyā vividhā: sraguttamā: pṛthak prakīrṇā manujai: pramarditā: