सर्ग 81: भरत स्तुति रुकवाते हैं, वसिष्ठ सभा बुलाते हैं

ततः नान्दी मुखीम् रात्रिम् भरतम् सूत मागधाः ।
तुष्टुवुर् वाग् विशेषज्ञाः स्तवैः मन्गल सम्हितैः

tataḥ nāndī mukhīm rātrim bharatam sūta māgadhāḥ |
tuṣṭuvur vāg viśeṣajñāḥ stavaiḥ mangala samhitaiḥ

सुवर्ण कोण अभिहतः प्राणदद् याम दुन्दुभिः ।
दध्मुः शन्खामः च शतशो वाद्यामः च उच्च अवच स्वरान्

suvarṇa koṇa abhihataḥ prāṇadad yāma dundubhiḥ |
dadhmuḥ śankhāmaḥ ca śataśo vādyāmaḥ ca ucca avaca svarān

स तूर्य घोषः सुमहान् दिवम् आपूरयन्न् इव ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् भूयः शोकैः अरन्ध्रयत्

sa tūrya ghoṣaḥ sumahān divam āpūrayann iva |
bharatam śoka samtaptam bhūyaḥ śokaiḥ arandhrayat

ततः प्रबुद्धो भरतः तम् घोषम् सम्निवर्त्य च ।
न अहम् राजा इति च अपि उक्त्वा शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत्

tataḥ prabuddho bharataḥ tam ghoṣam samnivartya ca |
na aham rājā iti ca api uktvā śatrughnam idam abravīt

पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्य अपकृतम् महत् ।
विसृज्य मयि दुह्खानि राजा दशरथो गतः

paśya śatrughna kaikeyyā lokasya apakṛtam mahat |
visṛjya mayi duhkhāni rājā daśaratho gataḥ

तस्य एषा धर्म राजस्य धर्म मूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज श्रीर् नौर् इव अकर्णिका जले

tasya eṣā dharma rājasya dharma mūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rāja śrīr naur iva akarṇikā jale

यो हि नः सुमहान्नाथः सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवः स्वयम्

yo hi naḥ sumahānnāthaḥ so'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavaḥ svayam

इति एवम् भरतम् प्रेक्ष्य विलपन्तम् विचेतनम् ।
कृपणम् रुरुदुः सर्वाः सस्वरम् योषितः तदा

iti evam bharatam prekṣya vilapantam vicetanam |
kṛpaṇam ruruduḥ sarvāḥ sasvaram yoṣitaḥ tadā

तथा तस्मिन् विलपति वसिष्ठो राज धर्मवित् ।
सभाम् इक्ष्वाकु नाथस्य प्रविवेश महा यशाः

tathā tasmin vilapati vasiṣṭho rāja dharmavit |
sabhām ikṣvāku nāthasya praviveśa mahā yaśāḥ

शात कुम्भमयीम् रम्याम् मणि रत्न समाकुलाम् ।
सुधर्माम् इव धर्म आत्मा सगणः प्रत्यपद्यत

śāta kumbhamayīm ramyām maṇi ratna samākulām |
sudharmām iva dharma ātmā sagaṇaḥ pratyapadyata

स कान्चनमयम् पीठम् पर अर्ध्य आस्तरण आवृतम् ।
अध्यास्त सर्व वेदज्ञो दूतान् अनुशशास च

sa kāncanamayam pīṭham para ardhya āstaraṇa āvṛtam |
adhyāsta sarva vedajño dūtān anuśaśāsa ca

ब्राह्मणान् क्षत्रियान् योधान् अमात्यान् गण बल्लभान् ।
क्षिप्रम् आनयत अव्यग्राः कृत्यम् आत्ययिकम् हि नः

brāhmaṇān kṣatriyān yodhān amātyān gaṇa ballabhān |
kṣipram ānayata avyagrāḥ kṛtyam ātyayikam hi naḥ

सराजभृत्यम् शत्रुघ्नम् भरतम् च यश्स्विनम् ।
युधाजितम् सुमन्त्रम् च ये च तत्र हिता जनाः

sarājabhṛtyam śatrughnam bharatam ca yaśsvinam |
yudhājitam sumantram ca ye ca tatra hitā janāḥ

ततः हलहला शब्दो महान् समुदपद्यत ।
रथैः अश्वैः गजैः च अपि जनानाम् उपगच्चताम्

tataḥ halahalā śabdo mahān samudapadyata |
rathaiḥ aśvaiḥ gajaiḥ ca api janānām upagaccatām

ततः भरतम् आयान्तम् शत क्रतुम् इव अमराः ।
प्रत्यनन्दन् प्रकृतयो यथा दशरथम् तथा

tataḥ bharatam āyāntam śata kratum iva amarāḥ |
pratyanandan prakṛtayo yathā daśaratham tathā

ह्रदैव तिमि नाग सम्वृतः ।
स्तिमित जलो मणि शन्ख शर्करः ।
दशरथ सुत शोभिता सभा ।
सदशरथा इव बभौ यथा पुरा

hradaiva timi nāga samvṛtaḥ |
stimita jalo maṇi śankha śarkaraḥ |
daśaratha suta śobhitā sabhā |
sadaśarathā iva babhau yathā purā