सर्ग 17: हर्षित नगर से होकर राम की सवारी

स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः ।
पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागुरुधूपितम्

sa rāmo rathamāsthāya samprahṛṣṭasuhṛjjanaḥ |
patākādhvajasampannaṃ mahārhāgurudhūpitam

अपश्यन्नगरं श्रीमान् नानाजनसमन्वितम् ।
स गृहैरभ्रसंकाशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्

apaśyannagaraṃ śrīmān nānājanasamanvitam |
sa gṛhairabhrasaṃkāśaiḥ pāṇḍurairupaśobhitam

राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागुरुधूपितम् ।
चन्दनानां च मुख्यानामगुरूणां च संचयैः

rājamārgaṃ yayau rāmo madhyenāgurudhūpitam |
candanānāṃ ca mukhyānāmagurūṇāṃ ca saṃcayaiḥ

उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकौशाम्बरस्य च ।
अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैः स्फाटिकैरपि

uttamānāṃ ca gandhānāṃ kṣaumakauśāmbarasya ca |
aviddhābhiśca muktābhiruttamaiḥ sphāṭikairapi

शोभमानमसम्बाधं तं राजपथमुत्तमम् ।
संवृतं विविधैः पुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि

śobhamānamasambādhaṃ taṃ rājapathamuttamam |
saṃvṛtaṃ vividhaiḥ puṣpairbhakṣyairuccāvacairapi

ददर्श तं राजपथं दिवि देवपतिर्यथा ।
दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगुरुचन्दनैः

dadarśa taṃ rājapathaṃ divi devapatiryathā |
dadhyakṣatahavirlājairdhūpairagurucandanaiḥ

नानामाल्योपगन्धैश्च सदाभ्यर्चितचत्वरम् ।
आशीर्वादान् बहून् शृण्वन् सुहृद्भिः समुदीरितान्

nānāmālyopagandhaiśca sadābhyarcitacatvaram |
āśīrvādān bahūn śṛṇvan suhṛdbhiḥ samudīritān

यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान् ययौ ।
पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः

yathārhaṃ cāpi sampūjya sarvāneva narān yayau |
pitāmahairācaritaṃ tathaiva prapitāmahaiḥ

अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय ।
यथा स्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः ।
ततः सुखतरं सर्वे रामे वत्स्याम राजनि

adyopādāya taṃ mārgamabhiṣikto'nupālaya |
yathā sma poṣitāḥ pitrā yathā sarvaiḥ pitāmahaiḥ |
tataḥ sukhataraṃ sarve rāme vatsyāma rājani

अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः ।
यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्

alamadya hi bhuktena paramārthairalaṃ ca naḥ |
yadi paśyāma niryāntaṃ rāmaṃ rājye pratiṣṭhitam

ततो हि नः प्रियतरं नान्यत् किंचिद् भविष्यति ।
यथाभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः

tato hi naḥ priyataraṃ nānyat kiṃcid bhaviṣyati |
yathābhiṣeko rāmasya rājyenāmitatejasaḥ

एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः शुभाः कथाः ।
आत्मसम्पूजनीः शृण्वन् ययौ रामो महापथम्

etāścānyāśca suhṛdāmudāsīnaḥ śubhāḥ kathāḥ |
ātmasampūjanīḥ śṛṇvan yayau rāmo mahāpatham

न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात् ।
नरः शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे

na hi tasmānmanaḥ kaściccakṣuṣī vā narottamāt |
naraḥ śaknotyapākraṣṭumatikrānte'pi rāghave

यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति ।
निन्दितः सर्वलोकेषु स्वात्माप्येनं विगर्हते

yaśca rāmaṃ na paśyettu yaṃ ca rāmo na paśyati |
ninditaḥ sarvalokeṣu svātmāpyenaṃ vigarhate

सर्वेषु स हि धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम् ।
चतुर्णां हि वयःस्थानां तेन ते तमनुव्रताः

sarveṣu sa hi dharmātmā varṇānāṃ kurute dayām |
caturṇāṃ hi vayaḥsthānāṃ tena te tamanuvratāḥ

चतुष्पथान् देवपथांश्चैत्यांश्चायतनानि च ।
प्रदक्षिणं परिहरज्जगाम नृपतेः सुतः

catuṣpathān devapathāṃścaityāṃścāyatanāni ca |
pradakṣiṇaṃ pariharajjagāma nṛpateḥ sutaḥ

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमैः शुभैः ।
प्रासादशृङ्गैर्विविधैः कैलासशिखरोपमैः

sa rājakulamāsādya meghasaṅghopamaiḥ śubhaiḥ |
prāsādaśṛṅgairvividhaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ

आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः ।
वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः

āvārayadbhirgaganaṃ vimānairiva pāṇḍuraiḥ |
vardhamānagṛhaiścāpi ratnajālapariṣkṛtaiḥ

तत् पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम् ।
राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्

tat pṛthivyāṃ gṛhavaraṃ mahendrasadanopamam |
rājaputraḥ piturveśma praviveśa śriyā jvalan

स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः ।
पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः

sa kakṣyā dhanvibhirguptāstisro'tikramya vājibhiḥ |
padātirapare kakṣye dve jagāma narottamaḥ

स सर्वाः समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः ।
संनिवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तःपुरमत्यगात्

sa sarvāḥ samatikramya kakṣyā daśarathātmajaḥ |
saṃnivartya janaṃ sarvaṃ śuddhāntaḥpuramatyagāt

तस्मिन् प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा
जनः स सर्वो मुदितो नृपात्मजे ।
प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं
यथोदयं चन्द्रमसः सरित्पतिः

tasmin praviṣṭe piturantikaṃ tadā
janaḥ sa sarvo mudito nṛpātmaje |
pratīkṣate tasya punaḥ sma nirgamaṃ
yathodayaṃ candramasaḥ saritpatiḥ