सर्ग 62: सीता के लिए श्रीराम का विलाप

सीतामपश्यन् धर्मात्मा शोकोपहतचेतनः ।
विललाप महाबाहू रामः कमललोचनः

sītāmapaśyan dharmātmā śokopahatacetanaḥ |
vilalāpa mahābāhū rāmaḥ kamalalocanaḥ

पश्यन्निव च तां सीतामपश्यन्मन्मथार्दितः ।
उवाच राघवो वाक्यं विलापाश्रयदुर्वचम्

paśyanniva ca tāṃ sītāmapaśyanmanmathārditaḥ |
uvāca rāghavo vākyaṃ vilāpāśrayadurvacam

त्वमशोकस्य शाखाभिः पुष्पप्रियतरा प्रिये ।
आवृणोषि शरीरं ते मम शोकविवर्धनी

tvamaśokasya śākhābhiḥ puṣpapriyatarā priye |
āvṛṇoṣi śarīraṃ te mama śokavivardhanī

कदलीकाण्डसदृशौ कदल्या संवृतावुभौ ।
ऊरू पश्यामि ते देवि नासि शक्ता निगूहितुम्

kadalīkāṇḍasadṛśau kadalyā saṃvṛtāvubhau |
ūrū paśyāmi te devi nāsi śaktā nigūhitum

कर्णिकारवनं भद्रे हसन्ती देवि सेवसे ।
अलं ते परिहासेन मम बाधावहेन वै

karṇikāravanaṃ bhadre hasantī devi sevase |
alaṃ te parihāsena mama bādhāvahena vai

विशेषेणाश्रमस्थाने हासोऽयं न प्रशस्यते ।
अवगच्छामि ते शीलं परिहासप्रियं प्रिये

viśeṣeṇāśramasthāne hāso'yaṃ na praśasyate |
avagacchāmi te śīlaṃ parihāsapriyaṃ priye

आगच्छ त्वं विशालाक्षि शून्योऽयमुटजस्तव ।
सुव्यक्तं राक्षसैः सीता भक्षिता वा हृतापि वा

āgaccha tvaṃ viśālākṣi śūnyo'yamuṭajastava |
suvyaktaṃ rākṣasaiḥ sītā bhakṣitā vā hṛtāpi vā

न हि सा विलपन्तं मामुपसम्प्रैति लक्ष्मण ।
एतानि मृगयूथानि साश्रुनेत्राणि लक्ष्मण

na hi sā vilapantaṃ māmupasampraiti lakṣmaṇa |
etāni mṛgayūthāni sāśrunetrāṇi lakṣmaṇa

शंसन्तीव हि मे देवीं भक्षितां रजनीचरैः ।
हा ममार्ये क्व यातासि हा साध्वि वरवर्णिनि

śaṃsantīva hi me devīṃ bhakṣitāṃ rajanīcaraiḥ |
hā mamārye kva yātāsi hā sādhvi varavarṇini

हा सकामाद्य कैकेयी देवि मेऽद्य भविष्यति ।
सीतया सह निर्यातो विना सीतामुपागतः

hā sakāmādya kaikeyī devi me'dya bhaviṣyati |
sītayā saha niryāto vinā sītāmupāgataḥ

कथं नाम प्रवेक्ष्यामि शून्यमन्तःपुरं मम ।
निर्वीर्य इति लोको मां निर्दयश्चेति वक्ष्यति

kathaṃ nāma pravekṣyāmi śūnyamantaḥpuraṃ mama |
nirvīrya iti loko māṃ nirdayaśceti vakṣyati

कातरत्वं प्रकाशं हि सीतापनयनेन मे ।
निवृत्तवनवासश्च जनकं मिथिलाधिपम्

kātaratvaṃ prakāśaṃ hi sītāpanayanena me |
nivṛttavanavāsaśca janakaṃ mithilādhipam

कुशलं परिपृच्छन्तं कथं शक्ष्ये निरीक्षितुम् ।
विदेहराजो नूनं मां दृष्ट्वा विरहितं तया

kuśalaṃ paripṛcchantaṃ kathaṃ śakṣye nirīkṣitum |
videharājo nūnaṃ māṃ dṛṣṭvā virahitaṃ tayā

सुताविनाशसंतप्तो मोहस्य वशमेष्यति ।
अथवा न गमिष्यामि पुरीं भरतपालिताम्

sutāvināśasaṃtapto mohasya vaśameṣyati |
athavā na gamiṣyāmi purīṃ bharatapālitām

स्वर्गोऽपि हि तया हीनः शून्य एव मतो मम ।
तन्मामुत्सृज्य हि वने गच्छायोध्यापुरीं शुभाम्

svargo'pi hi tayā hīnaḥ śūnya eva mato mama |
tanmāmutsṛjya hi vane gacchāyodhyāpurīṃ śubhām

न त्वहं तां विना सीतां जीवेयं हि कथंचन ।
गाढमाश्लिष्य भरतो वाच्यो मद्वचनात् त्वया

na tvahaṃ tāṃ vinā sītāṃ jīveyaṃ hi kathaṃcana |
gāḍhamāśliṣya bharato vācyo madvacanāt tvayā

अनुज्ञातोऽसि रामेण पालयेति वसुंधराम् ।
अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो

anujñāto'si rāmeṇa pālayeti vasuṃdharām |
ambā ca mama kaikeyī sumitrā ca tvayā vibho

कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाज्ञया ।
रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तचारिणा

kausalyā ca yathānyāyamabhivādyā mamājñayā |
rakṣaṇīyā prayatnena bhavatā sūktacāriṇā

सीतायाश्च विनाशोऽयं मम चामित्रसूदन ।
विस्तरेण जनन्या मे विनिवेद्यस्त्वया भवेत्

sītāyāśca vināśo'yaṃ mama cāmitrasūdana |
vistareṇa jananyā me vinivedyastvayā bhavet

इति विलपति राघवे तु दीने
वनमुपगम्य तया विना सुकेश्या ।
भयविकलमुखस्तु लक्ष्मणोऽपि
व्यथितमना भृशमातुरो बभूव

iti vilapati rāghave tu dīne
vanamupagamya tayā vinā sukeśyā |
bhayavikalamukhastu lakṣmaṇo'pi
vyathitamanā bhṛśamāturo babhūva