सर्ग 10: श्रीराम का उत्तर: मुनियों को दिया वचन

वाक्यमेतत् तु वैदेह्या व्याहृतं भर्तृभक्तया ।
श्रुत्वा धर्मे स्थितो रामः प्रत्युवाचाथ जानकीम्

vākyametat tu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |
śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha jānakīm

हितमुक्तं त्वया देवि स्निग्धया सदृशं वचः ।
कुलं व्यपदिशन्त्या च धर्मज्ञे जनकात्मजे

hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje

किं नु वक्ष्याम्यहं देवि त्वयैवोक्तमिदं वचः ।
क्षत्रियैर्धार्यते चापो नार्तशब्दो भवेदिति

kiṃ nu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |
kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti

ते चार्ता दण्डकारण्ये मुनयः संशितव्रताः ।
मां सीते स्वयमागम्य शरण्यं शरणं गताः

te cārtā daṇḍakāraṇye munayaḥ saṃśitavratāḥ |
māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

वसन्तः कालकालेषु वने मूलफलाशनाः ।
न लभन्ते सुखं भीरु राक्षसैः क्रूरकर्मभिः

vasantaḥ kālakāleṣu vane mūlaphalāśanāḥ |
na labhante sukhaṃ bhīru rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ

भक्ष्यन्ते राक्षसैर्भीमैर्नरमांसोपजीविभिः ।
ते भक्ष्यमाणा मुनयो दण्डकारण्यवासिनः

bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ |
te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ

अस्मानभ्यवपद्येति मामूचुर्द्विजसत्तमाः ।
मया तु वचनं श्रुत्वा तेषामेवं मुखाच्च्युतम्

asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamāḥ |
mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam

कृत्वा वचनशुश्रूषां वाक्यमेतदुदाहृतम् ।
प्रसीदन्तु भवन्तो मे ह्रीरेषा तु ममातुला

kṛtvā vacanaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam |
prasīdantu bhavanto me hrīreṣā tu mamātulā

यदीदृशैरहं विप्रैरुपस्थेयैरुपस्थितः ।
किं करोमीति च मया व्याहृतं द्विजसंनिधौ

yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ |
kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasaṃnidhau

सर्वैरेव समागम्य वागियं समुदाहृता ।
राक्षसैर्दण्डकारण्ये बहुभिः कामरूपिभिः

sarvaireva samāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā |
rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ

अर्दिताः स्म भृशं राम भवान् नस्तत्र रक्षतु ।
होमकाले तु सम्प्राप्ते पर्वकालेषु चानघ

arditāḥ sma bhṛśaṃ rāma bhavān nastatra rakṣatu |
homakāle tu samprāpte parvakāleṣu cānagha

धर्षयन्ति सुदुर्धर्षा राक्षसाः पिशिताशनाः ।
राक्षसैर्धर्षितानां च तापसानां तपस्विनाम्

dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ |
rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām

गतिं मृगयमाणानां भवान् नः परमा गतिः ।
कामं तपःप्रभावेण शक्ता हन्तुं निशाचरान्

gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavān naḥ paramā gatiḥ |
kāmaṃ tapaḥprabhāveṇa śaktā hantuṃ niśācarān

चिरार्जितं न चेच्छामस्तपः खण्डयितुं वयम् ।
बहुविघ्नं तपो नित्यं दुश्चरं चैव राघव

cirārjitaṃ na cecchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam |
bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava

तेन शापं न मुञ्चामो भक्ष्यमाणाश्च राक्षसैः ।
तदर्द्यमानान् रक्षोभिर्दण्डकारण्यवासिभिः

tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ |
tadardyamānān rakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ

रक्ष नस्त्वं सह भ्रात्रा त्वन्नाथा हि वयं वने ।
मया चैतद्वचः श्रुत्वा कात्स्न्र्येन परिपालनम्

rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane |
mayā caitadvacaḥ śrutvā kātsnryena paripālanam

ऋषीणां दण्डकारण्ये संश्रुतं जनकात्मजे ।
संश्रुत्य च न शक्ष्यामि जीवमानः प्रतिश्रवम्

ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje |
saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam

मुनीनामन्यथा कर्तुं सत्यमिष्टं हि मे सदा ।
अप्यहं जीवितं जह्यां त्वां वा सीते सलक्ष्मणाम्

munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā |
apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām

न तु प्रतिज्ञा संश्रुत्य ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ।
तदवश्यं मया कार्यमृषीणां परिपालनम्

na tu pratijñā saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ |
tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam

अनुक्तेनापि वैदेहि प्रतिज्ञाय कथं पुनः ।
मम स्नेहाच्च सौहार्दादिदमुक्तं त्वया वचः

anuktenāpi vaidehi pratijñāya kathaṃ punaḥ |
mama snehācca sauhārdādidamuktaṃ tvayā vacaḥ

परितुष्टोऽस्म्यहं सीते न ह्यनिष्टोऽनुशास्यते ।
सदृशं चानुरूपं च कुलस्य तव शोभने ।
सधर्मचारिणी मे त्वं प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśāsyate |
sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava śobhane |
sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī

इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा
सीतां प्रियां मैथिलराजपुत्रीम् ।
रामो धनुष्मान् सह लक्ष्मणेन
जगाम रम्याणि तपोवनानि

ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā
sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |
rāmo dhanuṣmān saha lakṣmaṇena
jagāma ramyāṇi tapovanāni