अध्याय 6: मत्स्यदेश की यात्रा; अर्जुन द्रौपदी को उठाते हैं

तेऽग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणं च पुरोहितम् ।
अभिवाद्य ततः सर्वे प्रस्थातुमुपचक्रमुः ॥ 1

te'gniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā brāhmaṇaṃ ca purohitam |
abhivādya tataḥ sarve prasthātumupacakramuḥ || 1

अनुशिष्टोस्मि भद्रं ते नैतद्वक्ताऽस्ति कश्चन ।
कुन्तीमृते मातरं नः पितरं च यशस्विनम् ॥ 2

anuśiṣṭosmi bhadraṃ te naitadvaktā'sti kaścana |
kuntīmṛte mātaraṃ naḥ pitaraṃ ca yaśasvinam || 2

यदेवानन्तरं कार्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ।
तारणाय तु दुःखस्य प्रस्थानाय भवाय च ॥ 3

yadevānantaraṃ kāryaṃ tadbhavānvaktumarhati |
tāraṇāya tu duḥkhasya prasthānāya bhavāya ca || 3

तेषां प्रतिष्ठमानानां धौम्यो मन्त्रानथाजपत् ।
सर्वविघ्नप्रशमनानर्थसिद्धिकरांस्तथा ।
ततः पावकमुञ्ज्वाल्य मन्त्रहव्यपुरुस्कृतम् ॥ 4

teṣāṃ pratiṣṭhamānānāṃ dhaumyo mantrānathājapat |
sarvavighnapraśamanānarthasiddhikarāṃstathā |
tataḥ pāvakamuñjvālya mantrahavyapuruskṛtam || 4

याज्ञसेनीं पुरस्कृत्य सर्व एव महारथाः ।
प्राद्रवन्सह धौम्येन बद्धशस्त्रा वनाद्वनम् ॥ 5

yājñasenīṃ puraskṛtya sarva eva mahārathāḥ |
prādravansaha dhaumyena baddhaśastrā vanādvanam || 5

ते वीरा बद्धनिस्त्रिंशा धनुर्बाणकलापिनः ।
अगच्छन्भीमधन्वानः काम्यकाद्यमुनां नदीम् ॥ 6

te vīrā baddhanistriṃśā dhanurbāṇakalāpinaḥ |
agacchanbhīmadhanvānaḥ kāmyakādyamunāṃ nadīm || 6

उत्तरेण दशार्णानां पाञ्चालान्दक्षिणेन तु ।
अन्तरेण यकृल्लोम्नः शूरसेनांश्च पाण्डवाः ॥ 7

uttareṇa daśārṇānāṃ pāñcālāndakṣiṇena tu |
antareṇa yakṛllomnaḥ śūrasenāṃśca pāṇḍavāḥ || 7

ते तस्या दक्षिणं तीरमन्वगच्छन्पदातयः ।
ततः प्रत्यक्प्रयातास्ते संक्रामन्तो वनाद्वनम् ॥ 8

te tasyā dakṣiṇaṃ tīramanvagacchanpadātayaḥ |
tataḥ pratyakprayātāste saṃkrāmanto vanādvanam || 8

वसाना वनदुर्गेषु रमणीयेषु धन्विनः ।
पल्वलेषु च रम्येषु नदीनां संगमेषु च ॥ 9

vasānā vanadurgeṣu ramaṇīyeṣu dhanvinaḥ |
palvaleṣu ca ramyeṣu nadīnāṃ saṃgameṣu ca || 9

द्रुमान्नानाविधाकारान्नानाविधलताकुलान् ।
कुसुमाढ्यान्मनःकान्ताञ्शुभगन्धान्मनोरमान् ॥ 10

drumānnānāvidhākārānnānāvidhalatākulān |
kusumāḍhyānmanaḥkāntāñśubhagandhānmanoramān || 10

पार्था निरीक्षमाणाश्च तान्द्रुमान्पुष्पशालिनः ।
जिघ्रन्तः पुष्पगन्धांश्च फलगन्धान्मनोरमान् ॥ 11

pārthā nirīkṣamāṇāśca tāndrumānpuṣpaśālinaḥ |
jighrantaḥ puṣpagandhāṃśca phalagandhānmanoramān || 11

विध्यन्तो मृगजातानि महेप्वासा महाबलाः ।
उपित्वा द्वादशसमा वने परपुरंजयाः ।
लुब्धान्ब्रुवाणा मात्स्यस्य विपयं प्राविशंस्तदा ॥ 12

vidhyanto mṛgajātāni mahepvāsā mahābalāḥ |
upitvā dvādaśasamā vane parapuraṃjayāḥ |
lubdhānbruvāṇā mātsyasya vipayaṃ prāviśaṃstadā || 12

तत्र धौम्यं महेप्वासाः पाण्डवेया व्यसर्जयन् ।
अग्निहोत्रं परिचरन्सोऽबुद्धोऽवसदाश्रमे ॥ 13

tatra dhaumyaṃ mahepvāsāḥ pāṇḍaveyā vyasarjayan |
agnihotraṃ paricaranso'buddho'vasadāśrame || 13

ततस्तेषु प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
इन्द्रसेनमुखाश्चैव यथोक्तं प्राप्य निर्वृताः ।
रथानश्वांश्च रक्षन्तः सुखमूषुः सुसंवृताः ॥ 14

tatasteṣu prayāteṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu |
indrasenamukhāścaiva yathoktaṃ prāpya nirvṛtāḥ |
rathānaśvāṃśca rakṣantaḥ sukhamūṣuḥ susaṃvṛtāḥ || 14

ततो जनपदं प्राप्य कृष्णा राजानमब्रवीत् ॥ 15

tato janapadaṃ prāpya kṛṣṇā rājānamabravīt || 15

पश्यैकपद्यो दृश्यन्ते क्षेत्रे गोष्ठं समाश्रिताः ।
वृक्षांश्चोपवनोपेतान्ग्रामाणां नगरस्य च ॥ 16

paśyaikapadyo dṛśyante kṣetre goṣṭhaṃ samāśritāḥ |
vṛkṣāṃścopavanopetāngrāmāṇāṃ nagarasya ca || 16

व्यक्तं दूरे विराटम...राजधानी भविष्यति ।
वसामेहापरां रात्रिं बलवान्मे परिश्रमः ॥ 17

vyaktaṃ dūre virāṭama...rājadhānī bhaviṣyati |
vasāmehāparāṃ rātriṃ balavānme pariśramaḥ || 17

इमां कमलपत्राक्षीं द्रौपदीं माद्रिनन्दन ।
मुहूर्तं परिगृह्यैनां घाहुभ्यां नकुल व्रज ॥ 18

imāṃ kamalapatrākṣīṃ draupadīṃ mādrinandana |
muhūrtaṃ parigṛhyaināṃ ghāhubhyāṃ nakula vraja || 18

ततोऽदूरे विराटस्य नगरं भरतर्षभ ।
राजधान्यां निवत्स्यामः प्रमुक्तमिव नो वनम् ॥ 19

tato'dūre virāṭasya nagaraṃ bharatarṣabha |
rājadhānyāṃ nivatsyāmaḥ pramuktamiva no vanam || 19

पूर्वाह्णे मृगयां कृत्वा मया विद्धा मृगा वने ।
अटवी च मया दूरं धृता मृगवधेप्सुना ॥ 20

pūrvāhṇe mṛgayāṃ kṛtvā mayā viddhā mṛgā vane |
aṭavī ca mayā dūraṃ dhṛtā mṛgavadhepsunā || 20

विषमा ह्यतिदुर्गा च वेगवत्परिधावता ।
सोहं धर्माभितप्तो वै नैनामादातुमुत्सहे ॥ 21

viṣamā hyatidurgā ca vegavatparidhāvatā |
sohaṃ dharmābhitapto vai naināmādātumutsahe || 21

सहदेव त्वमादाय मुहूर्तं द्रौपदीं नय ।
राजधान्यां निवत्स्यामः सुमुक्तमिव नो वनम् ॥ 22

sahadeva tvamādāya muhūrtaṃ draupadīṃ naya |
rājadhānyāṃ nivatsyāmaḥ sumuktamiva no vanam || 22

अहमप्यस्मि तृषितः क्षुधया परिपीडितः ।
परिश्रान्तश्च भद्रं ते नैनामादातुमुत्सहे ॥ 23

ahamapyasmi tṛṣitaḥ kṣudhayā paripīḍitaḥ |
pariśrāntaśca bhadraṃ te naināmādātumutsahe || 23

एहि वीर विशालाश्च वीरसिंह इवार्जुन ।
इमां कमलपत्राक्षीं द्रौपदीं द्रुपदात्मजाम् ॥ 24

ehi vīra viśālāśca vīrasiṃha ivārjuna |
imāṃ kamalapatrākṣīṃ draupadīṃ drupadātmajām || 24

परिगृह्य मुहूर्तं त्वं बाहुभ्यां कुशलं व्रज ।
राजधान्यां निवत्स्यामः प्रमुक्तमिव नो वनम् ॥ 25

parigṛhya muhūrtaṃ tvaṃ bāhubhyāṃ kuśalaṃ vraja |
rājadhānyāṃ nivatsyāmaḥ pramuktamiva no vanam || 25

गुरोर्वचनमाज्ञाय संप्रहृष्टो जितेन्द्रियः ।
बाहुभ्यां परिगृह्याथ राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।
प्रवव्राज महाबाहुरर्जुनः प्रियदर्शनाम् ॥ 26

gurorvacanamājñāya saṃprahṛṣṭo jitendriyaḥ |
bāhubhyāṃ parigṛhyātha rājaputrīmaninditām |
pravavrāja mahābāhurarjunaḥ priyadarśanām || 26

जटिलो वल्कलधरः शततूणीधनुर्धरः ।
स्कन्धे कृत्वा वरारोहां बालामायतलोचनाम् ।

jaṭilo valkaladharaḥ śatatūṇīdhanurdharaḥ |
skandhe kṛtvā varārohāṃ bālāmāyatalocanām |

आनीय नगराभ्याशमवातारयदर्जुनः ॥ 27

ānīya nagarābhyāśamavātārayadarjunaḥ || 27