अध्याय 39: उत्तर भय से भागा, अर्जुन उसे लौटा लाए

स राजधान्य निर्याय वैराटिरकुतोभयः ।
प्रयाहीत्यब्रवीत्सूतं यत्र ते कुरवो गताः ॥ 1

sa rājadhānya niryāya vairāṭirakutobhayaḥ |
prayāhītyabravītsūtaṃ yatra te kuravo gatāḥ || 1

समवेतान्कुरून्सर्वाञ्जिगीषूनवजित्य वै ।
गाश्चैताः क्षिप्रमादाय पुनरेष्याम्यहं पुरम् ॥ 2

samavetānkurūnsarvāñjigīṣūnavajitya vai |
gāścaitāḥ kṣipramādāya punareṣyāmyahaṃ puram || 2

ततस्तांश्चोदयामास सदश्वान्पाण्डुनन्दनः ॥ 3

tatastāṃścodayāmāsa sadaśvānpāṇḍunandanaḥ || 3

ते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसः ।
आलिखन्त इवाकाशमूहुः काञ्चनमालिनः ॥ 4

te hayā narasiṃhena coditā vātaraṃhasaḥ |
ālikhanta ivākāśamūhuḥ kāñcanamālinaḥ || 4

नातिदूरमथो गत्वा मात्स्यपुत्रधनञ्जयौ ।
अवैक्षेतामवित्रस्तौ कुरूणां बलिनां बलम् ॥ 5

nātidūramatho gatvā mātsyaputradhanañjayau |
avaikṣetāmavitrastau kurūṇāṃ balināṃ balam || 5

श्मशानमभितो गत्वा शूरौ ददृशतुःकुरून् ॥ 6 ॥
तदनीकं महत्तेषां विस्तृतं सागरोपमम् ।

śmaśānamabhito gatvā śūrau dadṛśatuḥkurūn || 6 ||
tadanīkaṃ mahatteṣāṃ vistṛtaṃ sāgaropamam |

सर्पमाणमिवाकाशे वनं बहुलपादपम् ॥ 7 ॥
ददृशे पार्थिवो रेणुर्जनितस्तेन सर्पता ।

sarpamāṇamivākāśe vanaṃ bahulapādapam || 7 ||
dadṛśe pārthivo reṇurjanitastena sarpatā |

दृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृक्कुरुसत्तम ॥ 8 ॥
तदनीकमथो वीक्ष्य गजाश्वरथसंकुलम् ।

dṛṣṭipraṇāśo bhūtānāṃ divaspṛkkurusattama || 8 ||
tadanīkamatho vīkṣya gajāśvarathasaṃkulam |

कर्णदुर्योधनकृपैर्गुप्तं शान्तनवेन च ।
द्रोणेन सह पुत्रेण महेष्वासेन धीमता ॥ 9

karṇaduryodhanakṛpairguptaṃ śāntanavena ca |
droṇena saha putreṇa maheṣvāsena dhīmatā || 9

हृष्टरोमा भयोद्विग्नो निमील्य स्वदृशौ तदा ।
कम्पमानशरीरश्च पार्थं वैराटिरब्रवीत् ॥ 10

hṛṣṭaromā bhayodvigno nimīlya svadṛśau tadā |
kampamānaśarīraśca pārthaṃ vairāṭirabravīt || 10

नोत्सहे कुरुभिर्योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मे ।
बहुप्रवीरमत्युग्रं देवैरपि दुरासदम् ।
प्रतियोद्धुं न शक्नोमि कुरुसैन्यं भयानकम् ॥ 11

notsahe kurubhiryoddhuṃ romaharṣaṃ hi paśya me |
bahupravīramatyugraṃ devairapi durāsadam |
pratiyoddhuṃ na śaknomi kurusainyaṃ bhayānakam || 11

नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम् ।
देवैरपि सहेन्द्रेण न शक्यं किंपुनर्नरैः ॥ 12

nāśaṃse bhāratīṃ senāṃ praveṣṭuṃ bhīmakārmukām |
devairapi sahendreṇa na śakyaṃ kiṃpunarnaraiḥ || 12

रथनागाश्वकलिलं पत्तिध्वजसमाकुलम् ।
दृष्ट्वैव हि परानीकं मनः प्रव्यथतीव मे ॥ 13

rathanāgāśvakalilaṃ pattidhvajasamākulam |
dṛṣṭvaiva hi parānīkaṃ manaḥ pravyathatīva me || 13

यत्र द्रोणश्च भीष्मश्च कृपः कर्णो विविंशतिः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
दुर्योधनस्तथा राजा वीरो दुर्मर्षणः परः ॥ 14

yatra droṇaśca bhīṣmaśca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca somadattaśca bāhlikaḥ |
duryodhanastathā rājā vīro durmarṣaṇaḥ paraḥ || 14

नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः ।
मत्ता इव महानागा युक्तध्वजपताकिनः ॥ 15

nītimanto maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ |
mattā iva mahānāgā yuktadhvajapatākinaḥ || 15

नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वार्थकृतनिश्चयाः ।
ताञ्जेतुं समरे शूरान्दुर्बुद्धिरहमागतः ॥ 16

nītimanto maheṣvāsāḥ sarvārthakṛtaniścayāḥ |
tāñjetuṃ samare śūrāndurbuddhirahamāgataḥ || 16

दृष्ट्वैव हि कुरून्सर्वान्व्यूढानीकान्प्रहारिणः ।
हृषितानि च रोमाणि कश्मलेनाहतं मनः ॥ 17

dṛṣṭvaiva hi kurūnsarvānvyūḍhānīkānprahāriṇaḥ |
hṛṣitāni ca romāṇi kaśmalenāhataṃ manaḥ || 17

दृष्ट्वा तु महतीं सेनां कुरूणां दृढधन्विनाम् ।
परिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः ॥ 18

dṛṣṭvā tu mahatīṃ senāṃ kurūṇāṃ dṛḍhadhanvinām |
paridevayate mandaḥ sakāśe savyasācinaḥ || 18

त्रिगर्तान्मे पिता यातः शून्ये वै प्रणिधाय माम् ।
सर्वां सेनामुपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः ॥ 19

trigartānme pitā yātaḥ śūnye vai praṇidhāya mām |
sarvāṃ senāmupādāya na me santīha sainikāḥ || 19

अहमेको बहून्बालः कृतास्त्रानकृतश्रमः ।
प्रतियोद्धुं न शक्नोति निवर्तय बृहन्नले ॥ 20

ahameko bahūnbālaḥ kṛtāstrānakṛtaśramaḥ |
pratiyoddhuṃ na śaknoti nivartaya bṛhannale || 20

तं तथा वादिनं तत्र बीभत्सुः प्रत्यभाषत ।
संप्रहस्य पुनस्तं वै सर्वलोकमहारथः ॥ 21

taṃ tathā vādinaṃ tatra bībhatsuḥ pratyabhāṣata |
saṃprahasya punastaṃ vai sarvalokamahārathaḥ || 21

भयेन दीनरूपोऽसि द्विषतां हर्षवर्धनः ।
न च तावत्कृतं किंचित्परैः कर्म रणाजिरे ॥ 22

bhayena dīnarūpo'si dviṣatāṃ harṣavardhanaḥ |
na ca tāvatkṛtaṃ kiṃcitparaiḥ karma raṇājire || 22

स्वयमेव च मामात्थ नय मां कौरवान्प्रति ।
सोहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः ॥ 23

svayameva ca māmāttha naya māṃ kauravānprati |
sohaṃ tvāṃ tatra neṣyāmi yatraite bahulā dhvajāḥ || 23

मध्यमामिषगृध्रूनां कुरूणामाततायिनाम् ।
नेष्यामि त्वां महाबाहो मा त्वं हि विमना भव ।
समुद्रमिव गम्भीरं कुरुसैन्यमरिन्दम ॥ 24

madhyamāmiṣagṛdhrūnāṃ kurūṇāmātatāyinām |
neṣyāmi tvāṃ mahābāho mā tvaṃ hi vimanā bhava |
samudramiva gambhīraṃ kurusainyamarindama || 24

स्त्रीसकाशे प्रतिज्ञाय पुरुषाणां हि शृण्वताम् ।
विकत्थमानो निर्यात्वा ब्रूषि किं नात्र युद्ध्यसे ॥ 25

strīsakāśe pratijñāya puruṣāṇāṃ hi śṛṇvatām |
vikatthamāno niryātvā brūṣi kiṃ nātra yuddhyase || 25

तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु च ।
रथमारुह्य निर्यात्वा किमर्थं नावबुध्यसे ॥ 26

tathā strīṣu pratiśrutya pauruṣaṃ puruṣeṣu ca |
rathamāruhya niryātvā kimarthaṃ nāvabudhyase || 26

न चेद्विजित्य गास्त्वं हि नगरं प्रतियास्यसि ।
प्रहसिष्यन्ति वीरास्त्वां नरा नार्यश्च संगताः ॥ 27

na cedvijitya gāstvaṃ hi nagaraṃ pratiyāsyasi |
prahasiṣyanti vīrāstvāṃ narā nāryaśca saṃgatāḥ || 27

अहमप्यस्मि सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणि ।
नाहं शक्नोम्यनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति ॥ 28

ahamapyasmi sairandhryā stutaḥ sārathyakarmaṇi |
nāhaṃ śaknomyanirjitya gāḥ prayātuṃ puraṃ prati || 28

स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास्तव वाक्येन चोदितः ।
कथं न युद्ध्येयमहं कुरूनेतान्स्थिरो भव ॥ 29

stotreṇa caiva sairandhryāstava vākyena coditaḥ |
kathaṃ na yuddhyeyamahaṃ kurūnetānsthiro bhava || 29

कामं हरन्तु मात्स्यानां भूयांसः कुरवो धनम् ।
प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वाऽपि बृहन्नले ॥ 30

kāmaṃ harantu mātsyānāṃ bhūyāṃsaḥ kuravo dhanam |
prahasantu ca māṃ nāryo narā vā'pi bṛhannale || 30

संग्रामेण न मे कार्यं गावो गच्छन्तु चापि मे ।
नगरं च प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते बृहन्नले ॥ 31

saṃgrāmeṇa na me kāryaṃ gāvo gacchantu cāpi me |
nagaraṃ ca pravekṣyāmi paśyataste bṛhannale || 31

इत्युक्त्वा प्राद्रवद्भीतो रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ।
त्यक्त्वा मानं सुसंत्रस्तो विसृज्य सशरं धनुः ॥ 32

ityuktvā prādravadbhīto rathātpraskandya kuṇḍalī |
tyaktvā mānaṃ susaṃtrasto visṛjya saśaraṃ dhanuḥ || 32

नैष शूरैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम् ।
श्रेयो हि मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम् ॥ 33

naiṣa śūraiḥ smṛto dharmaḥ kṣatriyasya palāyanam |
śreyo hi maraṇaṃ yuddhe na bhītasya palāyanam || 33

एवमुक्त्वा तु कौरव्यः सोऽवप्लुत्य रथोत्तमात् ।
तमन्वधावद्धावन्तं राजपुत्रं धनञ्जयः ।
दीर्घां वेणीं विधून्वानः साधु रक्ते च वाससी ॥ 34

evamuktvā tu kauravyaḥ so'vaplutya rathottamāt |
tamanvadhāvaddhāvantaṃ rājaputraṃ dhanañjayaḥ |
dīrghāṃ veṇīṃ vidhūnvānaḥ sādhu rakte ca vāsasī || 34

विक्रमन्तं पदन्यासैर्नमयन्तं च भूतलम् ।
विधूय वेणीं धावन्तमजानन्तोऽर्जुनं तदा ।
सैनिकाः प्राहसन्केचिद्योषिद्रूपमवेक्ष्य तम् ॥ 35

vikramantaṃ padanyāsairnamayantaṃ ca bhūtalam |
vidhūya veṇīṃ dhāvantamajānanto'rjunaṃ tadā |
sainikāḥ prāhasankecidyoṣidrūpamavekṣya tam || 35

तं च शीघ्रं प्रधावन्तं संप्रेक्ष्य कुरवोऽब्रुवन् ।
कोऽयं धावत्यसङ्गेन पूर्वं मुक्त्वा रथोत्तमम् ॥ 36

taṃ ca śīghraṃ pradhāvantaṃ saṃprekṣya kuravo'bruvan |
ko'yaṃ dhāvatyasaṅgena pūrvaṃ muktvā rathottamam || 36

क एष वेषसंच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः ।
किंचिदस्य यथा पुंसः किंचिदस्य यथा स्त्रियः ॥ 37

ka eṣa veṣasaṃcchanno bhasmaneva hutāśanaḥ |
kiṃcidasya yathā puṃsaḥ kiṃcidasya yathā striyaḥ || 37

इत्येवं सैनिकाः प्राहुर्द्रोणस्तानिदमब्रवीत् ।
आचार्यः कुरुपाण्डूनां मतौ शुक्राङ्गिरोपमः ॥ 38

ityevaṃ sainikāḥ prāhurdroṇastānidamabravīt |
ācāryaḥ kurupāṇḍūnāṃ matau śukrāṅgiropamaḥ || 38

किं विचारेण वः कार्यमेतेनानुसृतेन वा ।
धावन्तमनुधावंश्च निर्भयो भयविप्लुतम् ।
वेणीकलापं निर्धूय प्रविभाति नरर्षभः ॥ 39

kiṃ vicāreṇa vaḥ kāryametenānusṛtena vā |
dhāvantamanudhāvaṃśca nirbhayo bhayaviplutam |
veṇīkalāpaṃ nirdhūya pravibhāti nararṣabhaḥ || 39

आकारमर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च ।
रूपेण पार्थसदृशः स्त्रीवेषसमलंकृतः ॥ 40

ākāramarjunasyeva klībarūpaṃ bibharti ca |
rūpeṇa pārthasadṛśaḥ strīveṣasamalaṃkṛtaḥ || 40

तदेवैतच्छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौ ।
तत्तदेवास्य विक्रान्तं नायमन्यो धनञ्जयात् ॥ 41

tadevaitacchirogrīvaṃ tau bāhū parighopamau |
tattadevāsya vikrāntaṃ nāyamanyo dhanañjayāt || 41

अमरेष्विव देवेन्द्रो मनुष्येषु धनञ्जयः ।
एकः कोस्मानुपायायादन्यो लोके धनञ्जयात् ॥ 42

amareṣviva devendro manuṣyeṣu dhanañjayaḥ |
ekaḥ kosmānupāyāyādanyo loke dhanañjayāt || 42

द्रोणेन चैवमुक्तस्तु कर्णः प्रोवाच बुद्धिमान् ।
एकः पुत्रो विराटस्य शून्ये संनिहितः पुरे ॥ 43

droṇena caivamuktastu karṇaḥ provāca buddhimān |
ekaḥ putro virāṭasya śūnye saṃnihitaḥ pure || 43

स एष किल निर्यातो बालभावान्न पौरुषात् ।
क्लीबं वै सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः ॥ 44

sa eṣa kila niryāto bālabhāvānna pauruṣāt |
klībaṃ vai sārathiṃ kṛtvā niryāto nagarādbahiḥ || 44

छन्नं सत्रेण वै नूनं जानीध्वं यान्तमर्जुनम् ।
ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः ।
कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् ॥ 45

channaṃ satreṇa vai nūnaṃ jānīdhvaṃ yāntamarjunam |
te hi naḥ pratisaṃyātuṃ saṃgrāme na hi śaknuyuḥ |
kathamekatarasteṣāṃ samastānyodhayetkurūn || 45

उत्तरः सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः ।
स नो मन्ये ध्वजं दृष्ट्वा भीत एष पलायति ॥ 46

uttaraḥ sārathiṃ kṛtvā niryāto nagarādbahiḥ |
sa no manye dhvajaṃ dṛṣṭvā bhīta eṣa palāyati || 46

नूनं तमेव धावन्तं जिघृक्षति धनञ्जयः ।
सारथिं ह्युत्तरं कृत्वा स्वयं योद्धुमिहेच्छति ॥ 47

nūnaṃ tameva dhāvantaṃ jighṛkṣati dhanañjayaḥ |
sārathiṃ hyuttaraṃ kṛtvā svayaṃ yoddhumihecchati || 47

इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पृथक्पृथक् ।
न च व्यवसितुं वीरा अर्जुनं शक्नुवन्ति ते ॥ 48

iti sma kuravaḥ sarve vimṛśantaḥ pṛthakpṛthak |
na ca vyavasituṃ vīrā arjunaṃ śaknuvanti te || 48

दुर्योधन उवाचेदं सैनिकान्रथसत्तमान् ।
अर्जुनो वासुदेवो वा रामः प्रद्युम्न एव वा ।
ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः ॥ 49

duryodhana uvācedaṃ sainikānrathasattamān |
arjuno vāsudevo vā rāmaḥ pradyumna eva vā |
te hi naḥ pratisaṃyātuṃ saṃgrāme na hi śaknuyuḥ || 49

अन्यो वै क्लीबरूपेण यद्यागच्छेद्गवां पदम् ।
शस्त्रैस्तीक्ष्णैरर्पयित्वा पातयिष्यामि भूतले ।
कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् ॥ 50

anyo vai klībarūpeṇa yadyāgacchedgavāṃ padam |
śastraistīkṣṇairarpayitvā pātayiṣyāmi bhūtale |
kathamekatarasteṣāṃ samastānyodhayetkurūn || 50

छन्नं तथा तं वेषेण पाण्डवं प्रेक्ष्य सैनिकाः ।
अर्जुनेति च नेत्येव न व्यवस्यन्ति ते पुनः ।
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पुनः पुनः ॥ 51

channaṃ tathā taṃ veṣeṇa pāṇḍavaṃ prekṣya sainikāḥ |
arjuneti ca netyeva na vyavasyanti te punaḥ |
iti sma kuravaḥ sarve vimṛśantaḥ punaḥ punaḥ || 51

दृढेवधी महासत्त्वः शक्रतुल्यपराक्रमः ।
अद्यागच्छति चेद्योद्धुं सर्वं संशयितं बलम् ॥ 52

dṛḍhevadhī mahāsattvaḥ śakratulyaparākramaḥ |
adyāgacchati cedyoddhuṃ sarvaṃ saṃśayitaṃ balam || 52

न चाप्यन्यतरं तत्र व्यवस्यन्ति धनञ्जयात् ॥ 53

na cāpyanyataraṃ tatra vyavasyanti dhanañjayāt || 53

उत्तरं तु प्रधावन्तमनुद्रुत्य धनञ्जयः ।
गत्वा शतपदं तूर्णं केशपक्षे परामृशत् ॥ 54

uttaraṃ tu pradhāvantamanudrutya dhanañjayaḥ |
gatvā śatapadaṃ tūrṇaṃ keśapakṣe parāmṛśat || 54

मा मा गृहाण भद्रं ते दासोऽहं ते बृहन्नले ।
इति वादिनमेवाशु धावन्तं तरसाऽग्रहीत् ।
विराटपुत्रं बीभत्सुर्बलवानरिमर्दनः ॥ 55

mā mā gṛhāṇa bhadraṃ te dāso'haṃ te bṛhannale |
iti vādinamevāśu dhāvantaṃ tarasā'grahīt |
virāṭaputraṃ bībhatsurbalavānarimardanaḥ || 55

सोऽर्जुनेन परामृष्टः पर्यदेवयदार्तवत् ।
बहुलं कृपणं चैव वित्तं प्रावेदयद्बहु ॥ 56

so'rjunena parāmṛṣṭaḥ paryadevayadārtavat |
bahulaṃ kṛpaṇaṃ caiva vittaṃ prāvedayadbahu || 56

सुवर्णमणिमुक्तानां यद्यदिच्छसि दद्मि ते ।
हस्तिनोश्वान्रथान्गावः स्त्रियश्च समलङ्कृताः ॥ 57

suvarṇamaṇimuktānāṃ yadyadicchasi dadmi te |
hastinośvānrathāngāvaḥ striyaśca samalaṅkṛtāḥ || 57

शातकुम्भस्य शुद्धस्य श्रेष्ठस्य रजतस्य च ।
ददामि शतनिष्कं ते मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ॥ 58

śātakumbhasya śuddhasya śreṣṭhasya rajatasya ca |
dadāmi śataniṣkaṃ te muñca māṃ tvaṃ bṛhannale || 58

षष्टिं स्वलंकृताः कन्या ग्राममेकं ददामि ते ।
मुञ्च मां त्वं भृशं दीनं विह्वलं भयकम्पितम् ॥ 59

ṣaṣṭiṃ svalaṃkṛtāḥ kanyā grāmamekaṃ dadāmi te |
muñca māṃ tvaṃ bhṛśaṃ dīnaṃ vihvalaṃ bhayakampitam || 59

मणीनष्टौ च वैडूर्यान्हेमबद्धान्महाप्रभान् ।
हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं तु वाजिभिः ॥ 60

maṇīnaṣṭau ca vaiḍūryānhemabaddhānmahāprabhān |
hemadaṇḍapraticchannaṃ rathaṃ yuktaṃ tu vājibhiḥ || 60

मत्तांश्च दश मातङ्गान्मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ।
गमिष्यामि पुरं षण्ड द्रष्टुं मातरमद्य ताम् ॥ 61

mattāṃśca daśa mātaṅgānmuñca māṃ tvaṃ bṛhannale |
gamiṣyāmi puraṃ ṣaṇḍa draṣṭuṃ mātaramadya tām || 61

एकोऽहमेव मे मातुः कुमारः किं ब्रुवे ततः ।
विधिरेवंविधे काले त्वद्वशं कुरुते हि माम् ॥ 62

eko'hameva me mātuḥ kumāraḥ kiṃ bruve tataḥ |
vidhirevaṃvidhe kāle tvadvaśaṃ kurute hi mām || 62

मात्स्यस्य पुत्रो बालोऽहं तेन चास्मि सुपोषितः ।
मातृपार्श्वशयानोऽहमस्पृष्टातपवायुमान् ॥ 63

mātsyasya putro bālo'haṃ tena cāsmi supoṣitaḥ |
mātṛpārśvaśayāno'hamaspṛṣṭātapavāyumān || 63

अदृष्टबालयुद्धोऽहं कुतस्ते कुरवः कुतः ।
मातृपार्श्वं गमिष्यामि मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ॥ 64

adṛṣṭabālayuddho'haṃ kutaste kuravaḥ kutaḥ |
mātṛpārśvaṃ gamiṣyāmi muñca māṃ tvaṃ bṛhannale || 64

प्रलयार्णवसंकाशं दृश्यते कौरवं बलम् ॥ 65

pralayārṇavasaṃkāśaṃ dṛśyate kauravaṃ balam || 65

स्त्रीणां मध्येऽहमज्ञानाद्वीर्यशौर्याङ्कितां गिरम् ।
उक्तो यौवनगर्वेण को जेतुं शक्नुयात्कुरून् ।
अमुक्त्वा मां यदि नयेर्मरिष्यामि तवाग्रतः ॥ 66

strīṇāṃ madhye'hamajñānādvīryaśauryāṅkitāṃ giram |
ukto yauvanagarveṇa ko jetuṃ śaknuyātkurūn |
amuktvā māṃ yadi nayermariṣyāmi tavāgrataḥ || 66

एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तमचेतसम् ।
प्रसभं पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकमानयत् ॥ 67

evamādīni vākyāni vilapantamacetasam |
prasabhaṃ puruṣavyāghro rathasyāntikamānayat || 67

अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् ॥ 68

athainamabravītpārtho bhayārtaṃ naṣṭacetasam || 68

अहं योत्स्यामि कौरव्यैर्हयान्संयच्छ मेति माम् ।
आददानः किमर्थं त्वं पलायनपरोऽभवः ॥ 69

ahaṃ yotsyāmi kauravyairhayānsaṃyaccha meti mām |
ādadānaḥ kimarthaṃ tvaṃ palāyanaparo'bhavaḥ || 69

युध्यस्व कौरवैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति ।
यस्य यन्तास्म्यहं युद्धे संयच्छामि हयोत्तमान् ।
राज्ञो वा राजपुत्रस्य तस्य युद्धे जयो ध्रुवम् ॥ 70

yudhyasva kauravaiḥ sārdhaṃ vijayaste bhaviṣyati |
yasya yantāsmyahaṃ yuddhe saṃyacchāmi hayottamān |
rājño vā rājaputrasya tasya yuddhe jayo dhruvam || 70

सर्वथोत्तर युध्यस्व यन्त्रा सह मया कुरून् ।
जित्वा महीं यशः प्राप्य भोक्ष्यसे सकलामिमाम् ॥ 71

sarvathottara yudhyasva yantrā saha mayā kurūn |
jitvā mahīṃ yaśaḥ prāpya bhokṣyase sakalāmimām || 71

हतो वा प्राप्ससे स्वर्गं न श्रेयस्ते पलायनम् ॥ 72

hato vā prāpsase svargaṃ na śreyaste palāyanam || 72

अद्य सर्वान्कुरूञ्जित्वा यथा जयमवाप्स्यसि ।
तथाऽहं प्रयतिष्येऽत्र सहायोऽत्र मतो ह्यहम् ॥ 73

adya sarvānkurūñjitvā yathā jayamavāpsyasi |
tathā'haṃ prayatiṣye'tra sahāyo'tra mato hyaham || 73

यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन ।
एहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः ॥ 74

yadi notsahase yoddhuṃ śatrubhiḥ śatrukarśana |
ehi me tvaṃ hayānyaccha yudhyamānasya śatrubhiḥ || 74

प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुपरिरक्षितः ।
अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं घोरैर्महारथैः ।
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परंतप ॥ 75

prayāhyetadrathānīkaṃ madbāhuparirakṣitaḥ |
apradhṛṣyatamaṃ ghoraṃ guptaṃ ghorairmahārathaiḥ |
mā bhaistvaṃ rājaputrāgrya kṣatriyosi paraṃtapa || 75

अहं तैः कुरुभिर्योत्स्ये प्रत्यानेष्यामि ते पशून् ।
प्रविशैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम् ॥ 76

ahaṃ taiḥ kurubhiryotsye pratyāneṣyāmi te paśūn |
praviśaitadrathānīkamapradhṛṣyaṃ durāsadam || 76

यन्ता भव नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह ।
शूरान्समरचण्डांश्च नयिष्ये यमसादनम् ॥ 77

yantā bhava naraśreṣṭha yotsye'haṃ kurubhiḥ saha |
śūrānsamaracaṇḍāṃśca nayiṣye yamasādanam || 77

एवं ब्रुवाणो वैराटिं बीभत्सुरपराजितः ।
समाश्वास्य भयार्तं तमुत्तरं भरतर्षभः ॥ 78

evaṃ bruvāṇo vairāṭiṃ bībhatsuraparājitaḥ |
samāśvāsya bhayārtaṃ tamuttaraṃ bharatarṣabhaḥ || 78

इतस्ततो विवेष्टन्तमकामं भयपीडितम् ।
रथमारोपमायास पार्थः परपुरंजयः ॥ 79

itastato viveṣṭantamakāmaṃ bhayapīḍitam |
rathamāropamāyāsa pārthaḥ parapuraṃjayaḥ || 79

तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनञ्जयः ।
गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति ।

tamāropya rathopasthe vilapantaṃ dhanañjayaḥ |
gāṇḍīvaṃ dhanurādātumupāyāttāṃ śamīṃ prati |

उत्तरं तं समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः ॥ 80

uttaraṃ taṃ samāśvāsya kṛtvā yantāramarjunaḥ || 80